52 astronotun kan testleri, bağırsak bakterilerinin uzay yolculuğunda daha çok protein parçaladığını gösteriyor. Bulgular, Dünya’daki hastalar için de geçerli olabilir.
Uzay yolcularında kabızlık sık rastlanan bir sorun. Ancak bağırsakların uzayda neden yavaşladığı hâlâ tam olarak anlaşılmış değil.
REKLAM
REKLAM
Şimdi, NASA ile işbirliği yapan Kopenhag Üniversitesi’nden araştırmacılar, vücut Dünya’dan ayrıldığında bağırsaklarda neler olduğunu (kaynak İngilizce) açıklamaya yardımcı olabilecek ipuçlarını astronotların kanında bulduklarını söylüyor.
Araştırmacılar, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) aylar geçiren 52 astronottan alınan kan örneklerini inceledi. Bulgular, astronotlar uzaya çıktıktan kısa süre sonra bağırsaklarda değişimlerin başladığını gösteriyor.
Dünya’dan ayrıldıktan sonraki birkaç hafta içinde astronotların bağırsaklarındaki bakterilerin normalden daha fazla proteini fermente ettiğine dair işaretler ortaya çıktı. Bu değişim görevleri boyunca sürdü ve Dünya’ya döndüklerinde ortadan kayboldu.
Uzayda bağırsaklara ne oluyor?
Normalde yiyecekler, peristalsis adı verilen kasılmalarla bağırsaklardan ilerleyerek sindirim sisteminde yol alır. Ancak yerçekimi olmadığında, araştırmacılar yiyeceklerin bağırsaklardan daha yavaş geçtiğinden şüpheleniyor.
Yiyecek bağırsakta daha uzun süre kaldığında, bağırsak bakterileri mevcut lifi tüketip bunun yerine proteinleri parçalamaya başlıyor. Bu sürece protein fermantasyonu deniyor.
Bu bakteriler, kana karışıp vücutta dolaşabilen küçük moleküller, yani metabolitler üretiyor.
Araştırmacılara göre protein fermantasyonundaki artış, mikro yerçekiminin yiyeceklerin bağırsaklardan geçişini yavaşlattığı ve bunun da kabızlığa katkıda bulunduğu görüşüyle uyumlu.
Bağırsak ile beyin birbirine bağlı
Sonuçları yalnızca sindirimle sınırlı kalmayabilir.
Protein fermantasyonu sırasında üretilen bazı metabolitler kana karışabiliyor ve vücudun başka bölgelerinde etkilerle ilişkilendiriliyor. Araştırmacılar özellikle sindirim sistemi ile beyin arasındaki çift yönlü iletişimi ifade eden, sözde “bağırsak-beyin ekseni”ne odaklanıyor.
Önceki çalışmalar, protein fermantasyonu ürünlerinin bir kısmını ruh halinde değişiklikler ve konsantrasyon yeteneğinde azalma gibi sağlık etkileriyle ilişkilendirdi.
Araştırmacılar, protein fermantasyonunun olağandışı bir süreç olmadığını ve Dünya’daki insanlarda da görüldüğünü vurguluyor. Ancak astronotlarda tutarlı biçimde daha yüksek seviyeler gözlenmesi, uzay uçuşu sırasında bağırsak ortamında bir şeylerin değiştiğine işaret ediyor.
52 astronot, görece büyük bir örneklem grubu
Sonuçlar dikkat çekici; zira uzay uçuşu üzerine yapılan çalışmalar genellikle nispeten az sayıda katılımcıya dayanıyor. Yeni analiz, farklı yıllarda çeşitli görevlere katılan 52 astronotu kapsayan üç ayrı çalışmadan alınan örnekleri birleştiriyor.
Bu farklılıklara rağmen, protein fermantasyonu göstergelerinde tutarlı bir artış tespit edildi.
Çalışmada, hedefe yönelik olmayan bir metabolomik yaklaşım kullanıldı. Araştırmacılar belirli bir madde grubunu aramak yerine, kandaki geniş bir metabolit yelpazesini inceleyerek uzay uçuşuyla bağlantılı değişiklikleri saptamaya çalıştı.
Dünya için ne anlama gelebilir?
Uzay ajansları Ay’a ve muhtemelen Mars’a yönelik daha uzun süreli görevler planlarken, bu bulgular giderek daha önem kazanabilir.
Uzun süreli uzay yolculuklarında bağırsaklar yavaşlarsa, astronotların sağlıklı bir sindirimi korumak için ek önlemlere ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor. Araştırmacılar, beslenmede lif miktarının artırılmasının, prebiyotiklerin ya da bağırsak hareketliliğini destekleyen diğer tedavilerin potansiyel olarak işe yarayabileceğini öne sürüyor.
Ancak etkileri yalnızca uzayla sınırlı olmayabilir. Uzun süre yatağa bağımlı kalan kişilerde de kabızlık sık görülüyor. Araştırmacılar, bağırsak hareketlerinin yavaşlaması ile protein fermantasyonunun artmasının aynı şekilde bu hastalardaki sağlık sorunlarına da katkıda bulunabileceğini söylüyor.
Şimdilik çalışma, uzay yolculuğunun pek de göz önünde olmayan zorluklarından biri için olası bir açıklama sunuyor: Yerçekimi ortadan kalktığında, bağırsaklar da onunla birlikte yavaşlıyor.