Milyarderlerin servetine yüzde 3 vergi getirilmesi, insani ve kalkınma fonları benzeri görülmemiş baskı altındayken, en kırılgan kesimlerde 2030’a kadar 29,5 milyon kişinin hayatını kurtarabilir; yeni Lancet araştırması böyle diyor.
Düşük ve orta gelirli ülkelere yönelik insani yardım ve kalkınma desteği eşi görülmemiş bir daralma ile karşı karşıya; ancak zenginlerin vergilendirilmesiyle bu finansman açıkları kapatılabilir ve potansiyel olarak milyonlarca hayat kurtarılabilir, yeni bir araştırma (kaynak İngilizce) ortaya koyuyor.
REKLAM
REKLAM
"Bağışçı ülkeler artan borçlulukla karşı karşıyayken ve kaynaklarını giderek daha fazla askeri harcamalara yönlendirirken, büyük servetlerin vergilendirilmesi yoluyla insani yardımın finanse edilmesi en uygulanabilir stratejilerden biriydi" dedi, çalışmanın kıdemli ekonomisti ve Birleşik Krallık'taki ICESI İktisat Fakültesi ile East Anglia Üniversitesi Küresel Kalkınma Okulu araştırmacısı Lucio Exposito.
Bu çalışma, uluslararası yardımların kayıtlara geçen en sert daralmayı yaşadığı bir dönemde geliyor.
Resmi kalkınma yardımı (Official Development Assistance, ODA), sağlık, sanitasyon, eğitim ve altyapı gibi alanlarda düşük ve orta gelirli ülkelerin ekonomik kalkınmasını ve refahını desteklemeyi amaçlayan devlet yardımı, neredeyse dörtte bir oranında (kaynak İngilizce) kesildi; tüm büyük bağışçılar 2024 ve 2025'te ODA seviyelerini düşürdü. Ülkelerin yardımlarını 2025'ten 2026'ya geçerken daha da azaltmaları bekleniyor.
Bu tür kesintilerin gerçek dünyada sonuçları var.
Çalışmaya göre, ODA'nın mevcut şekilde azaltılmasının devam etmesi, 2030'a kadar aralarında 5 yaşın altındaki 1,4 milyon çocuğun da bulunduğu 7,6 milyon ölüme yol açabilir. Bu fon kesintisi senaryosu, farklı servet yeniden dağıtım politikalarının değerlendirildiği temel senaryo olarak kullanıldı.
Birden fazla servet yeniden dağıtım politikası
Dünya genelinde 3 bin milyarder bulunan bir dünyada, toplam servetleri rekor düzeyde 17,4 trilyon avro (20,1 trilyon dolar) değerinde; bu rakam geçen yıla göre 3,46 trilyon avro (4 trilyon dolar) daha yüksek, (kaynak İngilizce)servetlerine uygulanacak yüzde 3'lük bir vergi en büyük tahmini etkiyi yaratacak ve 2030'a kadar 29,5 milyon daha az ölümle sonuçlanacaktı. Yüzde 1'lik bir servet vergisi ise 15,1 milyon ölümün önlenmesiyle ilişkilendirildi.
Diğer önlemler de kayda değer etkiler üretiyor. Genellikle Tobin vergisi olarak bilinen finansal işlem vergisi, yaklaşık 24,5 milyon ölümün önlenmesiyle bağlantılıyken, geliri 750 milyon avronun üzerinde olan çok uluslu şirketlere yönelik küresel asgari vergi yaklaşık 20,1 milyon ölümle ilişkilendirildi.
"Aşırı ve giderek derinleşen eşitsizliklerin ve benzeri görülmemiş bir servet yoğunlaşmasının damga vurduğu bir dünyada, sonuçlarımız, küresel kalkınmayı desteklemek için son dönemde üst düzey uluslararası anlaşmalarda önerilen alternatif servet yeniden dağıtım politikalarının, ODA'daki kesintilerin olumsuz etkilerini hafifletme potansiyelini ortaya koyuyor" diyen araştırmacılar, bunların mutlaka gerçekleşecek ya da önlenecek ölüm sayıları için öngörüler değil, modellenmiş tahminler olduğunun altını çizdi.
Araştırmacılar, 2002 ile 2021 yılları arasında 3,9 milyar insanı temsil eden 59 düşük ve alt orta gelirli ülkenin verilerini inceledi ve ardından farklı vergi politikalarının, 2030'a kadar öngörülen yardım kesintilerini nasıl telafi edebileceğini modelledi.
Servet vergileri şu ana kadar yalnızca birkaç ülkede uygulandı. İspanya, 2022'de net varlıkları 3 milyon avronun üzerinde olan kişilere yüzde 1,7 ile yüzde 3,5 arasında oranlar uygulayan bir dayanışma servet vergisi getirdi. Fransa da son dönemde, ultra yüksek servete sahip bireylere yüzde 2'lik bir vergi getirilmesini tartıştı, ancak son teklif Senato tarafından reddedildi. İsveç gibi bazı ülkeler ise onlarca yıl servet vergisi uyguladıktan sonra bunu 2007'de kaldırdı.
Servet vergilendirmesi, zengin bireyler arasında dahi uluslararası düzeyde yeniden siyasi ivme kazandı. Bu yılın başında Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda, onlarca ülkeden yüzlerce milyoner ve milyarder, hükümetlere süper zenginlere uygulanan vergileri artırma çağrısında bulundu.
"Son derece eşitsiz bir dünyada yaşıyoruz; çok az sayıda birey ve şirket, servetini daha önce görülmemiş bir hız ve ölçekte artırırken, milyonlarca kırılgan insan temel, çoğu zaman düşük maliyetli insani müdahalelere erişemediği için ölmeye devam ediyor" diyen, çalışmayı tasarlayan ve koordine eden ISGlobal'dan ICREA Profesörü Davide Rasella, şunları ekledi:
"Bulgularımız, son uluslararası anlaşmalarda önerilenler gibi mütevazı servet yeniden dağıtım politikalarının bile, önümüzdeki yıllarda on milyonlarca hayatı kelimenin tam anlamıyla kurtarabileceğini gösteriyor."