Hamaney'in cenazesi: Onlarca yabancı lider katılırken, Batı ülkeleri yok

İranlı yetkililere göre, bu hafta Tahran'da başlayacak olan Ali Hamaney'in cenaze törenlerine milyonlarca İranlının yanı sıra yaklaşık 30 ülkeden heyetlerin katılması bekleniyor. Törenlere Rusya, Pakistan ve Afganistan'daki Taliban yönetiminden üst düzey isimlerin de katılacağı bildirildi.

REKLAM

REKLAM

86 yaşındaki Hamaney, 28 Şubat'ta Tahran'ın merkezindeki konutuna düzenlenen saldırılarda hayatını kaybetmişti.

Cenazesi üç gündür ülkenin en büyük ibadet kompleksi ve büyük devlet törenlerinin geleneksel adresi olan Tahran'daki Büyük Musalla'da halkın ziyaretine açık tutuluyor.

İran devlet medyasının yayımladığı görüntülerde, perşembe gecesi Hamaney için düzenlenen yas töreni yer aldı.

Devlet medyasına göre, 2025'te yaşanan 12 günlük çatışmalarda ve son İran savaşında yakınlarını kaybeden ailelerden oluşan siyah giysili kalabalık, İran'da bereket ve kutsama getirdiğine inanılan bir gelenek kapsamında atkı ve çeşitli eşyalarını tabuta sürmeleri için görevlilere uzattı.

Daha sonra yayımlanan görüntülerde ise Hamaney'in tabutunun, üzerinde beyaz hatla "Ya Hüseyin" yazan kırmızı bir bayrakla örtüldüğü görüldü. Kırmızı bayrak Şii geleneğinde hem haksız yere dökülen kanı hem de intikam çağrısını simgeliyor.

Anılan kişiler arasında Hamaney'in damadı, en büyük kızı, 14 aylık torunu ile saldırıda yaralandığı bildirilen ve halen gizlendiği belirtilen önceki liderin oğlu, yeni Ayetullah Mücteba Hamaney'in eşi de var.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da Hamaney için taziyelerini sunan isimler arasında yer aldı.

Kimler katılıyor?

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, en az sekiz devlet veya hükümet başkanı ile 12 ülkeden parlamento başkanlarının törenlere katılacağını, Irak, Afganistan ve Pakistan'dan heyetlerin ise şimdiden Tahran'a ulaştığını söyledi.

İran devlet medyasının yayımladığı listeye göre Rusya, Devlet Başkanı Vladimir Putin'in özel temsilcisi olarak eski Cumhurbaşkanı ve Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev'i gönderiyor. Çin ise Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı düzeyinde temsil edilecek.

Afganistan'daki Taliban yönetimini geçici Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki temsil edecek. İran medyası ayrıca Başbakan Hasan Ahund ile Ulusal Direniş Cephesi lideri Ahmed Mesud'un da törene katılabileceğini öne sürdü.

Irak heyetine Cumhurbaşkanı Nizar Amidi ile Parlamento Başkanı Haybet el-Halbusi başkanlık ediyor. Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başbakanı Neçirvan Barzani de heyette yer alıyor.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in, Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile birlikte törene katılması bekleniyor. Hindistan ise Bihar Valisi Korgeneral Syed Ata Hasnain ile Dışişleri Bakan Yardımcısı Pabitra Margherita tarafından temsil edilecek.

Türkiye'yi Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz temsil edecek. Azerbaycan heyetine Meclis Başkanı Sahibe Gafarova başkanlık edecek. Bazı haberlere göre Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de törene katılabilir.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikheil Kavelaşvili ve Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman'ın da katılması bekleniyor. Kazakistan'ı Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Yermek Koşerbayev, Türkmenistan'ı ise Halk Maslahatı Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov temsil edecek.

Bangladeş'ten Başbakan Tarık Rahman ile Parlamento Başkanı Hafizuddin Ahmed'in katılacağı bildirildi.

Malezya'yı ise Başbakan Enver İbrahim'in daha önce planlanmış programı nedeniyle katılamayacağını açıklamasının ardından Tarım Bakanı Muhammed Sabu temsil edecek.

Umman, Katar, Belarus, Kırgızistan, Özbekistan, Mısır, Gana, Nikaragua, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Sırbistan ve Küba'dan da heyetlerin gelmesi bekleniyor.

İran medyası ayrıca Tunus, Lübnan, Namibya, Sri Lanka, Myanmar, Gambiya ve Tayland'ın yanı sıra Şanghay İşbirliği Örgütü ile Ekonomik İşbirliği Teşkilatı temsilcilerinin de törenlerde yer alacağını aktardı.

Bekayi, hiçbir Avrupa ülkesinin resmen davet edilmediğini söyledi.

Törene katılan ülkelerin "tarihin doğru tarafında yer aldığını" savunan Bekayi, Avrupa hükümetlerini ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarına karşı "utanç verici" bir tutum sergilemekle suçladı.

Tahran yönetiminin saldırılar konusunda "uygunsuz tavır" sergilediğini düşündüğü ülkelerin davet edilmediğini de sözlerine ekledi.

Altı günlük yas

İran altı günlük bir cenaze programı açıkladı.

Cumartesi ve pazar günü Tahran Büyük Musalla'da halkın vedası ve yas törenleri düzenlenecek, ardından cenaze korteji oluşturulacak.

Törenler pazartesi günü Kum kentinde devam edecek. Çarşamba günü ise Irak'ın iki önemli Şii kutsal merkezi olan Necef ve Kerbela'da dini törenler yapılacak. Son cenaze töreni ve defin işlemi aynı gün Meşhed'de gerçekleştirilecek.

Hamaney, doğduğu şehir olan Meşhed'de, Şiiliğin en kutsal mekânlarından biri kabul edilen İmam Rıza Türbesi'nin yakınında toprağa verilecek.

Yetkililer, törenler sırasında Tahran, Kum ve Meşhed'de hayatın büyük ölçüde duracağını açıkladı. Tahran'da cumartesiden pazartesiye kadar tüm kamu ve özel kurumlar kapalı olacak, şehir merkezinin önemli bölümü özel araç trafiğine kapatılacak.

Tahran hava sahası cuma gününden itibaren kısmen, pazartesi günü ise tamamen kapatılacak.

İranlı yetkililerin öngördüğü 15 ila 20 milyon kişinin katılımı gerçekleşirse, bu ülke tarihindeki en büyük devlet cenazesi olacak.

Tahran'da Hamaney'in yumruğunu havaya kaldırdığı görseller afişlerde ve İnkılap Meydanı'ndaki dev bir heykelde yer aldı. Heykel, havada uçan balistik füzelere benzeyen görsellerle çevrelendi. Mücteba Hamaney'in devlet televizyonunda sunucu tarafından okunan ilk ulusa sesleniş mesajında, babasının cenazesini yumruğu sıkılı halde gördüğünü söylediği aktarılmıştı.

Afişlerde Arapça, İngilizce ve Farsça "Ayağa kalkmalıyız" ifadeleri yer aldı.

Komutanlar yeniden ortaya çıkarken, Mücteba Hamaney hâlâ ortada yok

Ali Hamaney'in oğlu ve halefi Mücteba Hamaney'in Tahran'daki ana törene katılıp katılmayacağı ise belirsizliğini koruyor.

Babasının öldürüldüğü saldırıdan bu yana kamuoyu önüne çıkmayan Mücteba Hamaney'in, güvenlik gerekçesiyle törene katılmasının beklenmediği belirtiliyor.

Aynı saldırıda hayatını kaybeden eşi için perşembe günü düzenlenen anma töreninde de yer almadı.

Ülkenin yeni ayetullahı ilan edilmesinden bu yana halka yalnızca devlet televizyonlarında sunucular tarafından okunan yazılı mesajlarla seslendi.

İsrail'in Mücteba Hamaney'i öldürme yönündeki tekrarlanan tehditleri üzerine İran Birleşik Silahlı Kuvvetleri perşembe günü bir uyarı yayımladı.

Açıklamada, "Güçlü İran'ın düşmanlarını, özellikle ABD'yi, Siyonist rejimi ve bölgesel ile bölge dışındaki iş birlikçilerini herhangi bir yanlış hesap yapmamaları konusunda uyarıyoruz. Silahlı kuvvetlerimizin evlatları ülkemize yönelik her türlü tehdit ve saldırıya ağır ve pişmanlık verici karşılık verecektir," denildi.

Devrim Muhafızları'nın üst düzey komutanlarından Ahmed Vahidi de savaşın şubat ayında başlamasından bu yana ilk kez perşembe günü kamuoyu önüne çıkarak Hamaney'in tabutu başında saygı duruşunda bulundu.

8 Şubat'tan bu yana kamuoyunda görülmeyen Vahidi, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, "Şehit imamımızın temiz kanı, sevgili İslam'ın küresel alandaki zaferlerinde yeni bir dönüm noktası olacaktır," dedi.

"Bu milleti teslim olmuş görme hayallerini mezara götürecekler. Bu millet bu temiz kan sayesinde her geçen gün daha da yükselecek."

Vahidi'nin ABD ile yürütülen görüşmelerde İran'ın tutumunun belirlenmesinde önemli rol oynadığı ve Mücteba Hamaney'in en yakın çevresinde yer aldığı belirtiliyor.

Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Hatemi de ayrı bir törende, İran'ın "Şehit İmam Ali Hamaney'in ve diğer şehitlerin kanının intikamını alacağını" söyledi.

İran Silahlı Kuvvetleri'nin ortak karargâhı olan Hatem el-Enbiya Merkez Karargâhı Komutanı Tümgeneral Abdullahi ise savaş alanında zafer kazanıldığını savunarak bunu Hamaney'in belirlediği savunma önceliklerine bağladı.

İran'ın Irak üzerindeki etkisi sürüyor

Necef ve Kerbela'da da benzer törenler düzenlenmesi planlanıyor. Bu durum, İran'ın Irak'taki Şii toplumu üzerindeki etkisinin sürdüğünün işareti olarak değerlendiriliyor.

İran Meclis Başkanı ve ABD ile müzakerelerde Tahran'ın baş müzakerecisi olan Galibaf, Iraklı mevkidaşı Haybet el-Halbusi'ye İran ile Irak'ın "hem zor günlerde hem de sevinçli günlerde omuz omuza durduğunu" söyledi.

Galibaf cenaze törenini "İran tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri" olarak nitelendirerek halkı kitlesel katılıma çağırdı. Perşembe günü yaptığı açıklamada "ulusun intikam çağrısının tüm dünyanın kulaklarında yankılanması gerektiğini" söyledi.

Hürmüz Boğazı konusunda ise Galibaf, ABD ile imzalanan son mutabakatta "önemli konuların karara bağlandığını" belirterek uluslararası hukuka göre boğazın yönetiminin İran ve Umman arasında paylaşılması gerektiğini, ancak İran'ın Körfez kıyısındaki diğer ülkelerin -Irak dahil- görüşlerini de dikkate aldığını ifade etti.

El-Halbusi ise İran'ın tutumunu "tarihi bir kararlılık" olarak nitelendirerek geçici anlaşma dolayısıyla Tahran'ı kutladı ve Galibaf'ın anlaşmanın sağlanmasındaki rolünün önemli olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını umut ettiğini belirten El-Halbusi, "Petrol ihracatının yeniden başlamasıyla savaşın Irak'a verdiği zararları telafi edebiliriz," dedi. Ayrıca ABD ve İsrail saldırıları karşısında iki ülke halkları arasında "çok yüksek düzeyde dayanışma" oluştuğunu ifade etti.

Cenazenin ardından ne olacak?

Defin işlemlerinin ardından gözler Mücteba Hamaney liderliğindeki iktidar devrine, bölgesel diplomasiye ve İran ile ABD arasındaki askıya alınan görüşmeler yeniden başladığında Hürmüz Boğazı konusunda alınacak kararlara çevrilecek.

Hatem el-Enbiya Merkez Karargâhı perşembe günü yaptığı açıklamada, "ABD'nin Hürmüz Boğazı'na yönelik herhangi bir müdahalesine hızlı ve kararlı şekilde karşılık verileceğini" duyurdu.

Açıklamada boğaz, "İslam Cumhuriyeti'nin tartışmasız egemenliği altındaki bir bölge" olarak tanımlanırken, "saldırgan Amerika'nın oyun alanı olmadığı" vurgulandı.

Ayrıca tüm gemilerin İran'ın belirlediği rotaları kullanması gerektiği, aksi takdirde "derhal ve kararlı bir karşılık" görecekleri ifade edildi.

İran ile ABD arasında arabulucular üzerinden yürütülen dolaylı görüşmeler yas dönemi boyunca durduruldu.

Görüşmelerin defin töreninin ardından yeniden başlaması beklenirken, Tahran'da bulunan çok sayıdaki yabancı heyetin kulis temasları ve gayriresmî üst düzey görüşmeler için uygun bir zemin oluşturabileceği değerlendiriliyor.