Sosyal medyadaki yanlış bilgiler Ceuta'daki göç krizine mi yol açtı?

Her şey, İspanya'nın Fas sınırının açılacağı yönündeki Instagram paylaşımlarıyla başladı. Ardından Facebook kullanıcıları sahil güvenlik devriyelerini takip etmeye, TikTok videoları ise nereden yüzülerek geçilebileceğini göstermeye başladı. Çok sayıda paylaşım ve yorumun ardından binlerce Faslı, Avrupa'nın bir anda ulaşılabilir olduğuna inandı.

REKLAM

REKLAM

Saatler içinde gençler, Kuzey Afrika'daki İspanyol toprağı Ceuta sınırına doğru hareket etmeye başladı. Komşu Fas kenti Fnideq'e dolu otobüsler geliyordu. Banliyö trenleri de taksiler de kapasitesini doldurdu.

Yetkililer harekete geçene kadar tahminlere göre birkaç gün içinde yaklaşık 60 bin kişi Ceuta'ya ulaştı. Bu, Fas ile İspanya arasındaki son yılların en büyük göç dalgası oldu. Yetkililere göre, sınırın her iki tarafında 80'den fazla göçmen hayatını kaybetti; bazıları boğuldu, bazıları ise yaşanan izdihamda öldü.

Hayatta kalan göçmenlerin neredeyse tamamı kısa süre içinde geri dönerken, geçen haftaki olayların etkileri uzun süre devam edecek.

Söylentiler sosyal medyada yayıldı

Ceuta'ya yaklaşık 150 kilometre uzaklıktaki Fas'ın Larache kentinde üç arkadaş, Haraga Ceuta adlı bir Instagram hesabının paylaştığı ve sınırın açılacağını öne süren bir videoyu izledi. Fas lehçesinde "Haraga" ifadesi, belgelerini imha ederek Avrupa'ya yasa dışı yollardan geçmeye çalışan genç göçmenleri tanımlamak için kullanılıyor.

Bu paylaşım, Anas Amrani, Yahya Harak ve Ismail Atik'i bu yolculuğu göze almaya ikna etti.

İspanya topraklarına ulaşmak isteyen göçmenler için en yaygın rota, Fas'ın Fnideq kentinden başlıyor. Buradan birçok kişi, sınırı belirleyen mendireğin çevresinden yaklaşık 5 kilometrelik bir yüzme rotasını deniyor. Bazıları ise yakındaki Belyounech köyünden yola çıkıyor.

Bir TikTok videosu, yüzücülerin izlemesi gereken rotayı ayrıntılı şekilde gösterdi. Fnideq Bab Sebta gibi Facebook gruplarında kullanıcılar, sahil güvenlik devriyelerinin daha az olduğu anları belirlemek için gemi takip platformlarından alınan ekran görüntülerini paylaştı. Bazıları şişme bot kullanımıyla ilgili tavsiye isterken, bazıları da dalış kıyafetleri sattığını duyurdu.

Fnideq'den 17 yaşındaki Omar Danbor, bitkin halde kıyı boyunca geri yürürken, "İnternette sınırın açık olduğunu gördüm ve gitmeye karar verdim," dedi.

Sınırın açıldığı yönündeki iddiaların arkasında kimin olduğu veya çok sayıda sosyal medya hesabını kimin yönettiği henüz bilinmiyor. Bu hesapların birçoğu geçişlerden kısa süre sonra silindi. Associated Press (AP), bazı hesaplarla iletişime geçmeye çalıştı ancak yanıt alamadı.

Mendirekta kaos

Göçmenler Ceuta kıyılarına ulaştığında, karaya çıkmak için çoğunun kullanmaya çalıştığı dar beton mendirekte büyük bir kaos yaşandı.

AP'ye konuşan bazı göçmenler, insanların aynı anda kaygan kayalıklara yöneldiğini, birbirlerini iterek ve üzerlerinden tırmanarak ilerlemeye çalıştığını anlattı. Bazıları, insanların suya düştüğünü ve diğer göçmenlerin altında sıkışarak yüzeye çıkamadığını gördüklerini söyledi. Göçmenler karaya ulaşmaya çalışırken yaşanan izdihamda bazı kişilerin hayatını kaybettiği belirtildi.

"Çıkmaya çalışırken ölü bir adamın yüzüne bastım. Allah beni ve cesetleri bulunan herkesin günahını affetsin," diyen Faslı göçmen Lahcen Kalouch, Ceuta'ya varmasının ardından paramparça halde ülkesine geri döndü.

Sınırın İspanyol tarafında en az 72 kişi öldü. Fas tarafında ise 11 kişi hayatını kaybetti.

On binlerce göçmen o günden bu yana Fas'a geri döndü; kimisi sınır dışı edildi, kimisi de Ceuta'da barınak, yiyecek ve su bulunmaması nedeniyle kendi isteğiyle ayrıldı.

Bazıları İspanya'nın yeni göç düzenlemelerini yanlış anladı

Bazı göçmenler, İspanya'daki son yasal değişiklikleri, aralarında Başbakan Pedro Sanchez'in göçmenlerin statüsünü yasallaştırmaya dönük önlemleri ile Ceuta'ya yüzen göçmenlerin derhal geri gönderilmesi yetkisini kısıtlayan bir mahkeme kararını da, yanlış yorumladı.

Sánchez'in yakın dönemdeki düzenleme çabaları, yalnızca 1 Ocak'tan önce İspanya'da yaşayan kişileri kapsıyordu. Bunların çoğu, Latin Amerika kökenli ve ülkeye yasal yollarla girip vizelerinin tanıdığı süreden daha uzun süre kalanlardan oluşuyordu. Ancak Fas'ta bazıları bu politikayı yanlış anlayarak kendilerinin de kalmasına izin verileceğine inandı. Bu kanaat internette hızla yayıldı.

"Pedro Sanchez yalancı. Bize gelirsek iş ve oturma izni alacağımızı söyledi ama bizi geri gönderdiler," diyen Kazablankalı göçmen Adam Assil, aslında Sanchez'in böyle bir vaatte hiç bulunmadığı gerçeğini göz ardı ediyordu.

Ceuta'ya ulaşma girişimleri sık rastlanan bir durum olsa da, göçmen hakları savunucuları, bu seferki olayın internet söylentilerinin yayılma biçimi nedeniyle farklı olduğunu vurguluyor. Söylentiler, insanların küçük ve dağınık gruplar halinde değil, aynı anda binlerce kişi olarak enklava doğru yola çıkmasını teşvik etti.

Hatalar sınırın her iki tarafında da yapıldı

Faslı yetkililer, göç akınının kendiliğinden gelişmediğini savundu. İçişleri Bakanlığı, krizi "dijital alanın istismarı" ve "yanlış bilginin yayılmasıyla" açıkladı. Yetkililer herhangi bir kanıt sunmadı ancak soruşturma başlatıldığını duyurdu. İspanyol hükümeti de benzer açıklamalar yaptı.

Yetkililer, Ceuta yönetiminin, kitlesel yığılmanın yaşandığı perşembe gününden önce artan gelişler konusunda Madrid'i uyardıklarını söylediğini aktardı. İspanya İçişleri Bakanlığı ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Ceuta'ya kitlesel gelişlere ilişkin herhangi bir rapor ya da uyarı almadıklarını" belirtti ve göçmenlerin çoğunun geri gönderilmesinde Faslı yetkililerle yapılan iş birliğini övdü.

"Bu insanların sınırı nasıl geçebildiğini kimse açıklamadı" diyen, göç dinamikleri konusunda uzman Faslı coğrafyacı Mustapha Azaitraoui, "Eğer böyle koşullarda büyük bir kalabalık sınırı geçebiliyorsa, bu, halen kamuoyuna açıklanmamış daha geniş bir güvenlik sorunu olduğuna işaret eder," yorumunu yaptı.

Göçmenler hükümetin kaçakçılık suçlamalarını reddediyor

Hem Fas hem de İspanya, Ceuta krizinden insan kaçakçılarını ve yasa dışı geçiş şebekelerini sorumlu tutarak, örgütlü suç gruplarının kitlesel geçişleri teşvik ettiğini öne sürdü. Ancak AP'nin görüştüğü Faslı göçmenlerin çoğu bu açıklamayı reddediyor.

"Beni kimse kaçak yollarla getirmedi. Kendi isteğimle gitmek istedim ama o ülke bu kadar fedakarlığı hak etmiyor" diyen Kalouch, "Mafya yok. Sınır açıktı ve geçtim. Ama şimdi pişmanım," sözleriyle, dönüş yolculuğuna henüz ıslak kıyafetleriyle çıkan Danbor'a katıldı.

İspanya İçişleri Bakanlığı, yasa dışı geçiş şebekeleriyle ilgili soruşturmaların sürdüğünü ve İspanya ile Fas'ın kaçakçı gruplara karşı ortak operasyonlar yürüttüğünü açıkladı. Fas İçişleri Bakanlığı ise bu şebekelere ilişkin soruları yanıtsız bıraktı.

İşsizlik belirleyici etken

Fas ekonomisinin bu yıl yüzde 4,5 büyümesi bekleniyor. Ülkede büyük fabrikalar kuruluyor, ileri teknolojiye sahip limanlar işletiliyor ve otomotiv sanayinde bölgesel bir merkez olma hedefi öne çıkıyor.

Ancak birçok genç Faslı için bu dönüşüm istikrarlı istihdama dönüşmedi. Genç işsizlik oranı 15-24 yaş arası nüfusta yüzde 37 ile çok yüksek. Üniversite mezunları arasında işsizlik yüzde 20'ye dayanmış durumda. Göç etme hayali, yurt dışına giden ve arabalar, yeni kıyafetler ve dövizle geri dönen akraba hikayeleriyle sık sık pekişiyor.

Sınırı geçenlerden biri, Ceuta'nın sadece birkaç on kilometre uzağında büyümüş 16 yaşındaki bir gençti. Avrupa, her zaman görülebilecek kadar yakın ama ulaşılması imkansız bir rüya gibi görünmüştü.

Bu yüzden, Facebook'ta sınırın açık olduğunu ve binlerce kişinin geçişi başardığını ima eden bir paylaşım görünce kalabalığa katıldı. Günler sonra kendini Fas tarafında buldu; eve dönecek taksi ücretini karşılayabilmek için yabancılardan para isterken ağlıyordu.

"Üzerime göz yaşartıcı gaz sıktılar ve coplarla vurdular. Orada benim için hiçbir şey yok," diyen genç, başarısız geçiş girişiminin ardından damgalanmaktan korktuğu için isminin gizli kalmasını şart koştu. Gözyaşlarını silerek, "Tek istediğim annemi geçindirebilmekti," diye ekledi.