Sınır Tanımayan Gazeteciler, 6 yapay zekâ sohbet botunu Rusya’nın yaptırım uygulanan medya kuruluşlarından haber talep ederek test etti. Araştırmada, 3 sohbet botunun RT, Sputnik ve AB yaptırımları kapsamındaki diğer Rus medya kuruluşlarından haberleri sunduğu görüldü.
Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) tarafından bu ay yayımlanan bir araştırmaya göre ChatGPT, Grok ve Claude; RT ve Sputnik de dahil olmak üzere AB yaptırımları kapsamındaki Rus devlet medyasından yararlanarak kapsamlı haber özetleri hazırladı. Sohbet botları, içeriğin yaptırım uygulanan kaynaklardan geldiği konusunda kullanıcıları uyarmadan bağlantılar ve alıntılar da paylaştı.
REKLAM
REKLAM
RSF Teknoloji Masası Başkanı Vincent Berthier liderliğindeki araştırmada, altı yapay zekâ sohbet botu, yaptırım uygulanan Rus medya kuruluşlarından haber getirmeleri açıkça istenerek test edildi. Listede RIA Novosti, Russia Today ve yabancı dildeki edisyonları, Rossiya RTR, Rossiya 24, Sputnik ve Strategic Culture Foundation yer aldı.
Doğrudan erişimin engellendiği durumlarda araştırmacılar, araçlardan Telegram kanalları ve ayna siteler de dahil olmak üzere alternatif erişim yolları bulmalarını istedi.
Berthier, Euronews'a yaptığı açıklamada, “Başlangıçta olumlu bir sonuç alamayacağımızı düşünmüştüm” dedi. “ChatGPT söz konusu olduğunda OpenAI'ın gerekli düzenleyici önlemleri almış olması gerektiği açık görünüyordu. Özellikle de AB Dijital Hizmetler Yasası kapsamında büyük bir yapay zekâ platformu olarak tanımlandığı ve daha sıkı yükümlülüklerle karşı karşıya olduğu düşünüldüğünde.”
Ancak sonuç bunun tam tersiydi. ChatGPT, Claude ve Grok, yaptırım altındaki kuruluşlardan kapsamlı uluslararası haber derlemeleri oluşturdu; başlıkları yeniden üretti, bağlantılar ve alıntılar paylaştı.
Bazı sohbet botları, ilgili medya kuruluşlarının AB yaptırımları altında olduğunu açıkça belirten internet sayfalarıyla karşılaştı. Buna rağmen aramaya devam ettiler.
Berthier, “Bazen bu durum nihai yanıtta hiç görünmüyor, bazen de ‘Dikkatli olun, bu kuruluş yaptırım altında’ şeklinde uyarıda bulunuyorlar” dedi.
Daha önce Le Chat olarak bilinen ve Fransız şirketi Mistral tarafından geliştirilen Vibe, listelenen bazı sitelere doğrudan erişemedi ancak araştırmacıların talimatlarını izleyerek alternatif kaynaklar buldu.
Vibe, Sputnik için VPN gerektirmeden erişilebilen VKontakte'daki içeriklerden yararlandı. Ayrıca RT içeriklerini yeniden paylaşan Telegram bağlantılı bir uygulama ve otomatik basın derlemeleri sunan platformlar da buldu.
Gemini daha temkinli davrandı. RSF'nin gönderdiği 10 talebin ikisinde yaptırım altındaki içeriğe erişim sağlarken, diğer taleplerde bunu düzenli olarak reddetti.
Meta AI ise en katı yaklaşımı sergiledi: Testlerin tamamında listelenen kuruluşların hiçbirine erişim sağlamayı reddetti ve her seferinde Avrupa yaptırımlarının buna engel olduğunu açıkladı.
Berthier, “Genel olarak, bu araçların yalnızca birkaç durumda gerçekten direnç gösterdiği izlenimine kapıldım” dedi.
Etik engel değil
AB, Rusya’nın Ukrayna’ya kapsamlı işgalini başlatmasından dört gün sonra, 2 Mart 2022’de RT ve Sputnik’i, savaşın gerekçelendirilmesine hizmet ettiği belirtilen Rus propagandasını engellemek amacıyla yasakladı.
Uygulamada ise yasak tutarlı değil: Almanya rt.com’u yasakladı ancak sitenin Almanca versiyonunu engellemedi, Avusturya ise hiçbir kısıtlama getirmedi.
Resmi bir engellenecek alan adları listesi bulunmadığından her operatör kendi hedeflerini kendisi belirledi.
Avrupa Birliği Adalet Divanı, 2 Temmuz’da aldığı kararla, yasağın sadece RT’nin doğrudan yayınını değil, yaptırıma tabi içerikleri yeniden yayımlayan üçüncü taraf siteleri de kapsadığını netleştirdi.
Berthier, birçok Avrupalının Rus devlet medyasının AB yaptırımları altında olduğundan, ötesinde bu yaptırımların kapsamından haberdar olmadığını söyledi.
RSF’nin avukatları, ulusal yetkili makamlara şikayette bulunarak ihlallerin resmen kayda geçirilmesini ve bir sonraki adımların belirlenmesini talep etti. Berthier, elde ettikleri bulguları Avrupa Komisyonu’na da ilettiklerini belirtti.
Avrupa Komisyonu, Pazar günü Euronews’e yaptığı açıklamada, AB yaptırım hukukunun yalnızca yasaklı yayın organlarının doğrudan yayınını değil, operatörlerin “yayının yapılmasını sağlaması, kolaylaştırması ya da başka şekilde buna katkıda bulunması” durumlarını da yasakladığını bildirdi.
Komisyon, yaptırımların uygulanmasının üye devletlerin sorumluluğunda olduğunun altını çizerek soruları ulusal makamlara yönlendirdi.
Komisyon sözcüsü Tom Renier, ay başında yaptığı bir açıklamada “Sağlayıcıların artık kendilerine çekidüzen verip gelişmiş modellerini kontrol altına almalarının zamanı geldi” dedi.
Renier, “Yapay Zeka Yasası tamamen yürürlükte. Komisyonun gerçek yaptırım yetkileri var. Şirketlerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinden emin olmak için şimdiden bir dizi firmaya bilgi talebi göndermeye başladık” diye ekledi.
Berthier, mevcut Yapay Zeka Yasası çerçevesinin RSF’nin tespit ettiği sorunu karşılamaya yetmediğini söyledi.
Daha sıkı denetime tabi “yüksek riskli” kategorinin, eğitim, adalet ve kolluk faaliyetlerine ilişkin sistemleri kapsadığını, ancak bilgi dağıtan ve yapılandıran sistemleri kapsam dışında bıraktığını vurguladı.
“Toplumun şu an, bu yapay zeka sistemlerinin kullanacağı verilerin kalitesini ya da erişim sağlayacakları veri türlerini sorgulayacak hiçbir kaldıracı yok” diye konuştu.
RSF, sohbet robotu tabanlı yapay zeka ajanlarının, tarafsız birer araç olarak değil, bilgi dağıtım araçları olarak düzenlenmesi çağrısında bulunuyor.
Berthier, “Eğer düzenleyiciler sohbet robotlarının sadece birer araç değil, aynı zamanda yeni medya formatları olduğunu ve yarın, hatta belki daha da yakın bir gelecekte merkezî bir rol oynayabileceklerini kabul etmezse, yaptırımların uygulanması konusu kâğıt üzerinde kalmaya mahkum olur” dedi.