Japonya, Mars’ın uydusu Phobos’tan ilk örnek getirme görevini başlattı

Japonya, Mars’ın uydusu Phobos’a iniş yapıp yüzeyinden örnek almayı ve bu örneği Dünya’ya getirmeyi hedefleyen uzay aracını fırlattı. Görev başarılı olursa, Mars sisteminden ilk kez bir yüzey örneği Dünya’ya taşınmış olacak.

REKLAM

REKLAM

Göreve öncülük eden Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), aracı salı günü gün doğmadan önce Tanegashima Adası’ndaki uzay merkezinden fırlattı. Yaklaşık bir saat sonra aracın roketin üst kademesinden planlandığı gibi ayrılması üzerine yetkililer fırlatmanın başarılı olduğunu açıkladı. Kontrol merkezindeki ekipler alkışladı, el sıkıştı ve birbirlerine sarıldı.

Beş uzay ajansının desteklediği beş yıllık görev kapsamında Phobos’a örnek toplayacak robotik bir araç ve küçük bir gezgin araç indirilecek. Phobos, Mars’ın iki küçük uydusundan gezegene daha yakın ve daha büyük olanı.

Mars’ın uydularına yönelik ilk örnek toplama görevi

Mars Uydularını Keşif anlamına gelen MMX adlı 578 milyon dolarlık görevin merkezinde, yaklaşık beş ton ağırlığında bir uzay aracı bulunuyor. Aracın gelecek yaz sonuna doğru Mars’a ulaşması bekleniyor.

Uzay aracı, Phobos yakınında konumlandıktan sonra Fransız ve Alman ekiplerinin geliştirdiği Idefix adlı gezgin aracı serbest bırakacak. Araç, adını Asteriks çizgi romanındaki beyaz köpekten alıyor.

Bir mikrodalga fırından büyük olmayan Idefix, Phobos’un yüzeyine kendi başına düşecek. Uydunun son derece düşük yer çekimi nedeniyle birkaç dakika sekerek durması bekleniyor.

Görevde yer alan NASA astrofizikçisi Tom Statler, "Büyük bir adrenalin, büyük bir heyecan ve büyük bir ‘vay be’ duygusu var," dedi.

NASA son 50 yılda Mars’a dokuz uzay aracı indirdi; Çin de 2021’de gezegenin yüzeyine ulaştı. Ancak bugüne kadar hiçbir araç Phobos’a veya Mars’ın diğer uydusu Deimos’a inmedi. Mars’tan ya da uydularından Dünya’ya yüzey örneği de getirilmedi. Görev başarılı olursa Phobos’tan alınan toz, toprak ve kaya parçaları 2031’de Dünya’ya ulaşacak.

Japonya’nın daha önce iki kez asteroitlerden örnek getirerek bu alanda deneyim kazandığı belirtiliyor.

Yaklaşık 22 kilometre çapındaki Phobos, düzensiz şekli nedeniyle patatese benzetiliyor. Uydunun incelenmesi, Mars’ın iki uydusunun ve belki başka gezegenlerin uydularının nasıl oluştuğunu anlamaya yardımcı olabilir.

Idefix indikten sonra ne olacak?

Dört tekerlekli Idefix, ters biçimde inerse kendi kendini düzeltecek şekilde tasarlandı. Ancak Fransa Uzay Ajansından Julien Baroukh’a göre yumuşak zemine gömülür veya kayaların arasına sıkışırsa bunu yapamayabilir.

Baroukh, güneş panelleri açıldıktan sonra da aracın kendisini yeniden doğrultamayacağını söyledi. Idefix bu nedenle saniyede yalnızca 1 milimetre (0,04 inç) hızla ilerleyecek.

Gezgin araç, Phobos üzerinde geçireceği 100 gün boyunca örnek toplama alanı için güvenli koşulları araştıracak. Japon uçuş kontrol ekibi, dört ayaklı ana uzay aracı 2028 sonlarında veya 2029’da yüzeye indiğinde ince tozlu zeminlerden ve engebeli bölgelerden kaçınmak istiyor.

Ana araç Phobos’un yüzeyinde yalnızca iki saat kalacak. Bu sürede yüzeyi delerek ve vakumla en az 10 gram malzeme toplayacak, ardından yeniden uzaya yükselecek.

Daha sonra Deimos’un yakınından birkaç kez geçerek bu uyduyu inceleyecek. Uzay aracının 2030’da Mars çevresinden ayrılması ve örnekleri taşıyan kapsülün 2031’de Avustralya çölüne inmesi planlanıyor.

Bilim insanları uyduların kökenini araştıracak

Rusya, Phobos’a yönelik üç girişiminin tamamında başarısız oldu. Japonya da daha önceki tek Mars görevinde uzay aracını gezegenin yörüngesine yerleştiremedi. NASA’nın da Mars’ta geçmişte yaşam olup olmadığı sorusuna yanıt arayan görevlerinde başarısızlıklar yaşandı.

Bilim insanları, Phobos ve Deimos’un Mars’a büyük bir gök cisminin çarpmasının ardından oluşup oluşmadığını araştırmak istiyor. Bir başka olasılık ise bu uyduların Mars’ın yer çekimine yakalanmış asteroitler olması.

Kökenleri ne olursa olsun, Phobos’ta Mars’tan gelen maddelerin izleri bulunması bekleniyor. Böylece toplanacak örnekler hem uyduların hem de gezegenin geçmişine ışık tutabilir; gezegen ve uyduların oluşumuna, hatta yaşam için gerekli koşullara ilişkin bilgiler sağlayabilir.

NASA’nın gezegen bilimleri direktör vekili Lindsay Hays’e göre bulgular, insanlı görevler de dahil olmak üzere gelecekteki Mars araştırmalarının planlanmasına yardımcı olacak.

Alman Uzay Ajansının gezgin araç ekibinin başındaki Markus Grebenstein, "Bu, insanın hayatında bir kez karşılaşabileceği bir fırsat. Mars sisteminden örnek getirmeyi amaçlayan ilk görevin parçasıyız," dedi.

Mars sisteminden örnek getirmeye çalışan tek ülke Japonya değil. Çin, kendi Mars örneği getirme görevini 2028’de başlatmayı planlıyor. NASA ise Perseverance adlı gezgin aracın topladığı 30’dan fazla örnek tüpünü Dünya’ya nasıl getireceğini hâlâ değerlendiriyor. Perseverance, kısa süre önce başka bir gök cisminin yüzeyinde kat edilen mesafe rekorunu kırdı.

Hem Japonya hem Çin, örnekleri 2031’de Dünya’ya ulaştırmayı hedefliyor.

Japonya göreve 350 milyon dolar ayırıyor. NASA 87 milyon dolar, Fransa Uzay Ajansı yaklaşık 68 milyon dolar, Alman Uzay Ajansı yaklaşık 56 milyon dolar, Avrupa Uzay Ajansı ise yaklaşık 17 milyon dolar katkı sağlıyor.