ABD'li enerji devi ExxonMobil, fosil yakıt üreticilerinin karbon depolama altyapısının finansmanına katkıda bulunmasını zorunlu kılan AB düzenlemelerine itiraz ediyor. Hukuki mücadele, Brüksel'in enerji dönüşümünün maliyetini sektöre yükleme çabalarını sekteye uğratabilir.
Enerji devi ExxonMobil, fosil yakıt üreticilerinin karbon depolama hedeflerine katkıda bulunmasını zorunlu kılan Avrupa Birliği (AB) düzenlemelerine karşı Avrupa Komisyonu'na dava açtı. Euronews'un gördüğü resmi Komisyon belgesine göre, ExxonMobil grubuna bağlı üç şirket, Enerji Şartı Anlaşması (ECT) kapsamında tahkim başvurusunda bulundu.
REKLAM
REKLAM
Soğuk Savaş sonrasında, eski komünist ülkelerdeki yatırımları korumak amacıyla hazırlanan ECT, enerji şirketlerine beklenen kârlarını olumsuz etkileyebilecek politikalar nedeniyle hükümetlere dava açma imkânı tanıdığı için tartışmalara konu oluyor.
ExxonMobil Petroleum & Chemical (Belçika), ExxonMobil Luxembourg ve ExxonMobil Netherlands tarafından yapılan başvuru, AB'nin Net Sıfır Sanayi Yasası'ndaki (NZIA) karbon depolama yükümlülüklerini hedef alıyor.
Başvuruda, düzenlemenin 2030 yılına kadar AB genelinde yıllık en az 50 milyon ton CO₂ enjeksiyon kapasitesine ulaşılmasını öngören ve yetkilendirilmiş petrol ve doğal gaz üreticilerine bu hedefe katkı yükümlülüğü getiren hükümlerine itiraz ediliyor.
ExxonMobil, uzun süren izin süreçleri ve yüksek maliyetler nedeniyle AB'nin katı iklim gerekliliklerinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığını savunuyor. Belge başvurunun tarihini belirtmese de daha önceki haberlerde sürecin temmuz ayında başlatıldığı aktarılmıştı.
NZIA kapsamında, yetkilendirilmiş petrol ve doğal gaz üreticilerinin 31 Aralık 2030'a kadar AB'nin yıllık 50 milyon ton CO₂ enjeksiyon kapasitesine ulaşma hedefine katkıda bulunması gerekiyor.
Düzenleme, fosil yakıt çıkaran şirketlerin karbon emisyonlarının yönetilmesi için gerekli altyapının oluşturulmasında da sorumluluk üstlenmesi gerektiği ilkesine dayanıyor.
Kirleten öder ilkesi tartışmaya açılıyor
Hukuki süreç, Avrupa Komisyonu'nun fosil yakıt şirketlerine enerji dönüşümünün maliyetini üstlendirme kapasitesini sınayabilir. Bu gelişme, Komisyon'un yılın üçüncü çeyreğinde açıklanması planlanan CO₂ taşımacılığı altyapısı ve piyasalarına ilişkin yeni düzenleme teklifini zaten ertelediği bir döneme denk geliyor.
NZIA kapsamındaki yükümlülükler, AB'nin iki ayrı düzenlemesiyle ayrıntılandırılıyor. Bunlardan ilki, hangi şirketlerin yükümlülük kapsamına gireceğini belirleyen üretim eşiğini, diğeri ise şirketlerin karşılaması gereken enjeksiyon kapasitesi katkılarını düzenliyor.
Yıllık petrol üretimi 610 bin ton petrol eşdeğerinin altında kalan veya AB'nin toplam üretiminin yüzde 5'inden azını gerçekleştiren şirketler yükümlülüklerden muaf tutuluyor. Düzenleme toplamda 44 büyük petrol ve doğal gaz üreticisini kapsıyor.
ExxonMobil, AB'nin Enerji Şartı Anlaşması (ECT) kapsamındaki adil ve hakkaniyetli muamele, ayrımcılık yapmama ve yatırımların kamulaştırmaya karşı korunmasına ilişkin hükümleri ihlal ettiğini öne sürüyor.
Şirketler, mektupta yer alan bilgilere göre, düzenlemenin ilgili iştirakleri açısından yer altına CO₂ enjeksiyonu yükümlülüğünü askıya alacak geçici tedbirler talep etmeyi planlıyor.
Dava, AB'nin enerji dönüşümü için gerekli altyapının finansmanında köklü fosil yakıt üreticilerine ne ölçüde mali sorumluluk yükleyebileceği konusunda önemli soru işaretleri doğuruyor.
Brüksel, 50 milyon tonluk hedefi, özellikle emisyonların azaltılmasının zor olduğu sanayi sektörlerinde emisyonları düşürmek açısından önemli görülen karbon yakalama ve depolama teknolojisinin geliştirilmesini hızlandırmanın bir yolu olarak sunuyor. Bununla birlikte, Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü (IEEFA), söz konusu teknolojiyi yüksek maliyetli ve henüz kanıtlanmamış olması nedeniyle eleştiriyor.
AB düzenlemeleri, karbon depolama kapasitesinin geliştirilmesini tamamen kamu finansmanına veya gönüllü özel sektör yatırımlarına bırakmak yerine, petrol ve doğal gaz üreticilerine doğrudan sorumluluk yüklüyor.
Bu nedenle anlaşmazlık, özellikle şirketlerin katkı mekanizmasının hukuki dayanağına veya uygulanma biçimine itirazlarında başarılı olması halinde, ExxonMobil'in bireysel yatırımlarının ötesinde sonuçlar doğurabilir.
Belgeye göre Brüksel, başvuruyu incelemeyi ve yanıtını hazırlamayı sürdürüyor.
ExxonMobil'in talep ettiği tazminatın miktarı veya AB'nin karşı karşıya kalabileceği mali yükümlülüğün boyutuna ilişkin ise herhangi bir bilgi bulunmuyor.
Avrupa Komisyonu, Euronews'e yaptığı açıklamada devam eden hukuki süreçler hakkında yorum yapmadığını bildirdi.
Komisyon yeni karbon yakalama projesini övdü
Hukuki itiraz, Avrupa Komisyonu'nun karbon yakalama ve depolama teknolojisini Avrupa'nın iklim stratejisinin temel unsurlarından biri olarak desteklemeyi sürdürdüğü bir dönemde geldi.
İklimden Sorumlu Komisyon Üyesi Wopke Hoekstra, eylül ayında Hollanda'da Avrupa'nın en büyük karbon yakalama tesisinin faaliyete geçmesini memnuniyetle karşıladı.
Sluiskil'deki yeni Yara tesisinin yılda 800 bin ton karbondioksit yakalaması ve tesisin emisyonlarını yüzde 25 azaltması hedefleniyor. Yakalanan karbon, sıvılaştırılarak gemilerle Norveç'e taşınacak ve Northern Lights projesi kapsamında deniz tabanının derinliklerinde depolanacak.
Komisyon Üyesi Hoekstra, karbon yakalama ve depolamanın "iklim krizi için tek başına mucizevi bir çözüm olmadığını" kabul etmekle birlikte, özellikle çelik, çimento ve alüminyum gibi enerji yoğun sektörlerde çözümün önemli bir parçası haline gelebileceğini savunuyor.
Hoekstra, 7 Eylül'de Yara tesisinde yaptığı açıklamada, "Çözümün hiçbir unsurunu değerlendirme dışında bırakma lüksümüz yok. Bu, sanayi altyapımızı güçlü tutarken emisyonları azaltan pratik bir iklim çözümü," ifadelerini kullandı.
Sluiskil'de açıklamalarda bulunan Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, birkaç yıl öncesine kadar karbonun yer altında depolanması fikrinin şüpheyle karşılandığını belirtti. Støre, "Bugün ise bu artık bir gerçek. Proje, karbon yakalama ve depolama teknolojisinin işe yaradığını ve ülkeler arasında uygulanabileceğini gösteriyor. Norveç'in uzmanlığı ve altyapısı, ülke sınırlarının çok ötesinde sera gazı emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlıyor ve Avrupa'nın yeşil dönüşümünde önemli rol oynuyor" dedi.
Model projeksiyonlarına göre AB'nin, 2040 yılına kadar net emisyonlarını yüzde 90 azaltma hedefine ulaşabilmesi için yıllık yaklaşık 250 milyon ton karbon depolama kapasitesine ihtiyacı olacak.
Porthos ve Aramis (Hollanda) ile Greensand ve Bifrost (Danimarka) gibi önde gelen projelerin büyük bölümü Kuzey Denizi çevresinde yoğunlaşıyor.
Önemli engeller devam ediyor
Danimarka'nın eski Avrupa Parlamentosu (AP) milletvekillerinden ve şu anda CCS Europe adlı savunuculuk kuruluşunun başında bulunan Bergur Rasmussen, AB'nin 2030 yılı için belirlediği 50 milyon tonluk hedefi "iddialı" ve "kesinlikle garanti olmayan" bir hedef olarak nitelendirdi.
Rasmussen, Euronews'e yaptığı açıklamada, "Komisyonun kendi verilerine göre AB'de şu anda faaliyette olan CO₂ enjeksiyon kapasitesi 3,54 milyon ton. Öngörülen enjeksiyon kapasitesi ise yalnızca 27,1 milyon ton. Dolayısıyla on yılın sonuna kalan dört yılda kapatılması gereken önemli bir açık bulunuyor," dedi.
Rasmussen, AB'de karbon yakalama ve depolama teknolojisinin önündeki en büyük engelin, teknolojinin sanayinin ihtiyaçları doğrultusunda ölçeklendirilerek uygulanabilir ve sürdürülebilir bir çözüm sunup sunamayacağı olduğunu belirtti.
Komisyonun hazırladığı yeni düzenleme teklifinin de tam olarak bu konuya odaklanması bekleniyor. Ancak ExxonMobil'in hukuki girişiminin düzenlemenin ertelenmesiyle bağlantılı olup olmadığı ve planın hedeflerine ulaşılmasının ne ölçüde mümkün olduğu henüz netlik kazanmış değil.
Çevre örgütü Bellona, davanın Brüksel'in karbon yakalama ve depolama için işleyen bir piyasa oluşturma çabalarını sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
Örgüt, davanın Enerji Şartı Anlaşması (ECT) kapsamındaki yatırım koruma hükümlerinin fosil yakıt şirketleri tarafından iklim mevzuatına itiraz etmek için nasıl kullanılabileceğini ortaya koyduğunu savundu.
Bellona Europa Politika Danışmanı William Druet, fosil yakıt üreticilerine zorunlu CO₂ enjeksiyonu yükümlülüğü getiren AB kurallarının yatırımların hayata geçirilmesinde önemli rol oynadığını söyledi.
Druet, "AB'nin iklim nötrlüğü hedeflerine ulaşmak, temiz ekonominin temelini oluşturacak altyapıya yönelik yatırımların hızlandırılmasını gerektiriyor. Bu yatırımlar, altyapıyı geliştiren ve işleten şirketler için uzun vadeli ticari fırsatlar da yaratacak," dedi.
ECT'ye atıfta bulunan Druet, "Yatırım tahkimi, şirketlerin kendi iş modellerinin bir parçası haline gelecek yatırımları hızlandırmakla yükümlü tutuldukları için tazminat talep ettikleri bir mekanizmaya dönüşmemeli," ifadelerini kullandı.
ExxonMobil ise Euronews'un yorum talebine yanıt vermedi.