Cep telefonlarının hâlâ bilimkurgu sayıldığı bir dönemde yola çıktı. Yaklaşık yarım yüzyıl sonra Voyager 1 hâlâ uzayda; 18 Kasım’da sonda artık bir ışık-günü uzaklıkta.
NASA'nın "İmkansızı mümkün kılmak" (Making the Impossible Possible) sloganlarından birini adeta somutlaştıran bir macera bu ve uzay ajansının da doğruladığı tarihi bir dönüm noktası: Tam şu anda (CET ile 11.16'da) Voyager 1, Dünya'dan yaklaşık 25,9 milyar kilometre uzakta bulunuyor. İnsanoğlunun ürettiği hiçbir nesne bugüne kadar bu kadar uzağa gitmedi. Daha da şaşırtıcı olan, uzay keşfinin bu yaşlı hanımının, gezegenimizden ayrılışının üzerinden neredeyse 50 yıl geçmiş olmasına rağmen hâlâ çalışıyor olması.
1977'de başlayan bir yolculuk
Her şey 5 Eylül 1977'de Florida'daki Cape Canaveral uzay merkezinde başladı. Güçlü bir Titan IIIE-Centaur roketinin tepesine yerleştirilen Voyager 1, Güneş sisteminin dev gezegenlerini keşfetme gibi iddialı bir görevle Dünya'dan ayrıldı. İkiz sondası Voyager 2 ise ondan önce, 20 Ağustos'ta fırlatılmıştı. Ancak Voyager 1 daha hızlı bir rota izleyerek sonunda onu geride bıraktı.
Bugün saatte yaklaşık 61 bin kilometre, yani saniyede yaklaşık 17 kilometre hızla yol alıyor. Bu hıza özellikle üzerinden geçtiği gezegenlerin kütle çekimi sayesinde ulaştı. Mart 1979'da Jüpiter'in yakınından geçerek gezegenin halkalarını ve uydusu Io'daki olağanüstü volkanik olayları ortaya çıkardı. Kasım 1980'de ise Satürn'ün üzerinden geçerek hem görkemli halkalarını hem de uydusu Titan'ı yakından inceledi.
Ancak diğer gezegenleri keşfetmeye devam etmek yerine, Voyager 1 (kaynak Fransızca) daha sonra uzayın derinliklerine doğru yöneldi. Ağustos 2012'de, Güneş rüzgarının uzay ortamına artık hakim olmadığı sınır olan heliopozu aşan ilk insan yapımı araç oldu ve böylece yıldızlararası ortama girdi. İkiz sondası Voyager 2 (kaynak Fransızca) ise ona 2018'de katıldı.
Jet Propulsion Laboratory'nin bu kısa haberi (kaynak Fransızca) uzay meraklıları için izlemeye değer. Yayınlandığı döneme ait olan bu video, iki Voyager sondasının görevlerini anlatıyor. Uzay aracının yapım sürecini görebileceğiniz NASA'nın bu galerisi (kaynak Fransızca) de aynı şekilde ilgi çekici.
Uzaylılar için altın plak
Voyager 1'in üzerinde, bilimsel araçlarından çok daha şiirsel bir nesne de bulunuyor: Gövdesine sabitlenmiş, 30 santimetre çapında bir altın plak. Ünlü gökbilimci Carl Sagan'ın da öncülük ettiği bu plak, olası uzaylı uygarlıklara yönelik insanlığın bir tür kartviziti niteliğinde.
Bu plakta 115 görüntü (kaynak Fransızca), 55 dilde selamlamalar, doğa sesleri, kalp atışları, balina şarkıları, kahkahalar ve Bach'tan Chuck Berry'ye uzanan bir müzik seçkisi yer alıyor. Hatta dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter'ın bir mesajı bile bulunuyor. Kısacası, dünya uygarlığının yoğunlaştırılmış bir özeti, kozmik boşluğa gönderilmiş durumda.
Engellerle dolu bir yolculuk
Uzayda neredeyse yarım yüzyıl geçirdikten sonra Voyager 1 yaşlanma belirtileri göstermeye başladı. Kasım 2023'te yaşanan bir bilgisayar sorunu, bilimsel verilerini doğru biçimde iletmesini engelledi. Mühendisler, 1970'lerde tasarlanmış bir bilgisayara uzaktan müdahale ederek çözüm bulmak için aylarca çalışmak zorunda kaldı.
2024'te ise bu kez iticilerinde sorunlar baş gösterdi; zamanla tıkanan ufacık kanallar arızaya yol açtı. Anteninin Dünya'ya dönük kalmasını sağlamak için başka bir sisteme geçilmesi gerekti.
Daha yakın zamanda, plütonyumun parçalanması sayesinde sağlanan elektrik üretimindeki düşüş, NASA'yı enerji tasarrufu için bazı cihazları kapatmaya zorladı.
Nisan 2026'da bir bilimsel cihaz daha devre dışı bırakıldı. Buna rağmen sonda, hâlâ çalışır durumdaki ekipmanları sayesinde veri göndermeye devam ediyor.
Önümüzdeki onlarca yılda, ardından da yüzyıllarda onu ne bekliyor?
Voyager 1'in ziyaret edeceği gezegen kalmadı ve artık yıldızlararası ortamda yolculuğunu sürdürüyor. (kaynak Fransızca) Yörüngesi onu, Güneş sistemimizi çevreleyen dev kuyruklu yıldız rezervi Oort Bulutu'na doğru götürecek. Ancak iç kısmına ulaşması için yaklaşık 300 yıl geçmesi, tamamen dışına çıkması içinse, eğer şans eseri bir kuyruklu yıldıza çarpmazsa, belki 30 bin yıl geçmesi gerekecek.
Yaklaşık 40 bin yıl sonra sonda, Zürafa takımyıldızında yer alan kırmızı cüce yıldız Gliese 445'in yaklaşık 1,7 ışık yılı yakınından geçecek. Kozmik ölçekte oldukça uzak sayılabilecek bu karşılaşmada, yıldızın sistemine kapılacak kadar yaklaşması beklenmiyor.
Ancak bundan çok daha önce Voyager 1'in muhtemelen Dünya ile iletişimi kesilmiş olacak. Enerji rezervleri, cihazlarını ve radyo vericisini çalıştırmaya yetmeyecek düzeye düşecek.
Fakat sonda yoluna devam edecek. Galakside milyonlarca, hatta milyarlarca yıl boyunca başıboş sürüklenebilir. Altın plağı ise, uygarlığımızın ve Güneş sistemimizin tüm izleri silindikten çok sonra bile belki sapasağlam kalacak.
Bu hikayede biraz 2001: Uzay Macerası, biraz Star Trek ve çokça insan dehası var. Voyager 1'in başarısını alkışlayacak bir seyircisi ya da altın plağını alacak küçük yeşil adamları muhtemelen hiç olmayacak. Ama o, sessizce, hemcinslerimizden hiç kimsenin gitmediği yerlere doğru yoluna devam ediyor. Ve sadece bu bile ona hayranlık duymaya yetiyor.