5 maddede LGBTİ Onur Yürüyüşü: Stonewall Ayaklanması ve Türkiye'deki Onur Haftası'nın tarihi

24 Haziran 2018 New York Onur Yürüyüşü
24 Haziran 2018 New York Onur Yürüyüşü -
Telif hakkı
Reuters
Metin boyutu Aa Aa

Her yıl haziran ayı dünyanın dört bir yanında eşcinsel bireylerin gösteri yürüyüşlerine sahne oluyor. Gökkuşağı bayrakları, birbirinden renkli makyajları ve renkli kostümleriyle sokakları bir gösteri yerine dönüştüren bu etkinlikler yaklaşık 50 yıl önce başlayan bir insan hakları mücadelesinin mirası. Peki neden her yıl 28 Haziran Onur Yürüyüşü Günü olarak kutlanıyor? İşte 5 maddede LGBTİ (Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks) Onur Yürüyüşü ile ilgili bilmeniz gereken her şey:

1. Her şey Stonewall Ayaklanması ile başladı...

Eşcinsellik 1960’lı yıllarda ABD’de psikolojik bir hastalık olarak görülüyor ve bulaşıcı olduğu düşünülüyordu. Bu nedenle eşcinsel bireyler fişleniyor, eğitim gibi çeşitli alanda çalışmalarına izin verilmiyordu. Bir araya gelmeleri ve sosyalleşmeleri hoş karşılanmazken, kafeler ve barlar da onlara içecek servis etmiyordu. Birlikte dans eden iki kadın veya iki erkek gözaltına alınma riskiyle karşı karşıyaydı.

Reuters
Binlerce kişi Meksika'nın başkenti Mexico City'de 24 Haziran 2018'de düzenlenen Onur Yürüyüşü'nde bir araya geldi.Reuters

Eşcinsellerin o dönem gittiği az sayıda bar da polis baskısına kafa tutabilen mafya tarafından işletiliyordu. İşte Stonewall Inn onlardan biri. New York’ta hippilerin yoğun olarak bulunduğu Greenwich Village bölgesinde suyu bile akmayan bir işletme. Fakat 28 Haziran 1969’da bara düzenlenen rutin bir polis baskını sırasında çıkan ayaklanmalar eşcinsel haklar hareketinin miladını belirledi. 4 gün süren olaylar sırasında yüzlerce kişi yaralandı, çok sayıda kişi gözaltına alındı. Eşcinsel bireyler ilk kez “eşcinsel olmaktan utanmıyoruz” dedi.

2. İlk Onur Yürüyüşü 1970 yılında düzenlendi

İlk Onur Yürüyüşü Stonewall Ayaklanması’nın birinci yıl dönümü olan 28 Haziran 1970’te, New York, San Francisco ve Los Angeles’ta eş zamanlı olarak düzenlendi. New York’ta 2 bin kişinin katılımıyla gerçekleşen gösteri, Onur Yürüyüşü’nün yaratıcısı feminist biseksüel Brenda Howard tarafından düzenlendi. Howard aynı zamanda 1970’li yıllarda eşcinsel bireylerin hakları için mücadele eden Eşcinsel Kurtuluş Cephesi’nin de kurucuları arasında yer alıyordu.

Reuters
Avusturya'nın başkenti Viyana'da 16 Haziran 2018'de düzenlenen Onur Yürüyüşü renkli görüntülere sahne olduReuters

Avrupa’da ilk Onur Yürüyüşü 1972 yılında Almanya’nın Münster kentinde 200 kişinin katılımıyla gerçekleşti.

3. Stonewall artık bir müze

Stonewall Inn olaylardan kısa bir süre sonra, aralık ayında kapandı. 2007 yılında restore edilerek yeniden hizmete giren bar 2016 yılında dönemin ABD Başkanı Barack Obama tarafından ulusal anıt statüsüne alındı.

Reuters
9 Haziran 2018'de Boston Onur Yürüyüşü'ne katılan Ati, Müslüman transeksüel bir kadınReuters

4. Gökkuşağı Bayrağı: Her rengin bir anlamı var

Onur Yürüyüşü’nün ayrılmaz bir parçası haline gelen gökkuşağı bayrağı 1978 yılında Amerikalı sanatçı ve insan hakları aktivisti Gilbert Baker tarafından tasarlandı. Baker’a göre bayrağın her bir rengi LGBTİ+ hareketinin başka bir özelliğini temsil ediyor: Kırmızı hayatı, turuncu şifayı, sarı güneşi, yeşil doğayı, mavi huzuru ve mor ruhu. Baker’dan bayrağı tasarlamasını isteyen ise ABD’de cinsel yönelimini saklamadan belediye meclisine girmeyi başaran ilk eşcinsel siyasetçi Harvey Milk.

Reuters
24 Haziran 2018 - New York Onur YürüyüşüReuters

5. Türkiye’de Onur Yürüyüşü’nün tarihi

Türkiye’de Onur Haftası ilk kez 1993 yılında “Özgür Cinsellik Haftası” adıyla İstanbul’da kutlanmak istendi ancak valilik izin vermedi. 1994 yılından bu yana organize edilen Onur Haftası etkinlikleri kapsamında LGTBİ+ bireyler ve haklarını konu alan paneller, atölye çalışmaları, film gösterimleri, çeşitli sanat ekinlikleri ile konserler düzenleniyor.

Reuters
Yunanistan'ın başkenti Atina'da düzenlenen Onur Yürüyüşü - 9 Haziran 2018Reuters

Onur Yürüyüşü ise 2003’ten bu yana, 14 yıldır yapılıyor. Fakat İstanbul Valiliği’nin son 4 yıldır yasakladığı yürüyüş izinsiz olarak gerçekleştiriliyor. Son 3 yıldır Ramazan Ayı’na denk geldiği gerekçesiyle yasaklanan yürüyüş geçen yıl, “oluşabilecek muhtemel olumsuzluklar” gerekçe gösterilerek yasaklanmıştı.

Bu yıl da İstanbul Valiliği, 30 Haziran Pazar Günü gerçekleştirilmesi planlanan Onur Yürüyüşü'nü yasakladığını duyurdu. Uluslararası Af Örgütü ise, LGBTİ+ Onur Yürüyüşü’nün güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlaması ve barışçıl toplanma hakkını ayrımcılık yapmaksızın koruma altına alması için İstanbul Valiliği’ne çağrıda bulundu.