Dört Batı Balkan ülkesinden kamyon sürücüleri Schengen seyahat kısıtlamalarını protesto etmek için 20'den fazla AB sınır kapısını kapattı. Yetkililere göre bu abluka günlük 100 milyon euroluk ihracat kaybına neden oluyor.
Dört Batı Balkan ülkesinden tır şoförleri, Schengen seyahat sınırlarının sıkı bir şekilde uygulanmasını protesto etmek amacıyla pazartesi günü Avrupa Birliği ile 20'den fazla sınır kapısını abluka altına aldı. Kapatılan sınırların günlük 100 milyon euro ihracat kaybına yol açtığı belirtildi.
Sırbistan, Bosna Hersek, Karadağ ve Kuzey Makedonya'daki yük terminalleri, sürücülerin araçlarını sınır kontrol noktalarına park etmeleri nedeniyle durma noktasına geldi ve AB'yi Türkiye ve Orta Doğu'ya bağlayan önemli bir koridorda taşımacılığı durdurdu. Abluka Karadağ'ın Adriyatik'teki Bar limanını da etkiledi.
Karadağ Uluslararası Nakliyeciler Birliği Direktörü Vesko Sljivancanin Euronews'e yaptığı açıklamada, "Şirketlerimizin bölgede rekabet edebilmesi için mücadele ediyoruz, çalışanlarımız için, ailelerimiz için, varlığımız için mücadele ediyoruz," dedi.
Sırbistan Ticaret Odası Başkanı Marko Cadez, Batı Balkanlar'dan yapılan ihracattan kaynaklanan doğrudan zararın günde yaklaşık 100 milyon euro olduğunu söyledi.
"Bu sadece mal ihracatı söz konusu olduğunda ortaya çıkan zarar. Buna, her bir üretim şirketinin teslim edilmeyen mallar için günlük 10 bin ila 50 bin euro arasında cezalarla karşı karşıya olduğunu da eklemeliyiz," diyen Cadez, 50'den fazla kamyonun yük trafiğini engellediği Batrovci sınır kapısını ziyaret ettikten sonra Sırbistan'ın Tanjug haber ajansına konuştu.
Sadece Sırbistan'dan AB'ye yaklaşık 10 bin şirketin ihracat yaptığını kaydeden Cadez, rakamların "gerçekten büyük rakamlara" ulaşabileceği uyarısında bulundu.
Bosna'da 47 bin işçiyi temsil eden Logistika derneğine göre, geçen yıl 100'den fazla tır şoförü AB'de kalmalarına izin verilen 90 günü aştıkları gerekçesiyle sınır dışı edildi ve geçen hafta 100 kişinin daha sınır dışı edildiği açıklandı. Cadez, son yedi gün içinde sadece Almanya'da dokuz şoförün tutuklandığını söyledi.
Bosnalı bir nakliye şirketi temsilcisi olan Mirko Ivanovic Euronews'e yaptığı açıklamada, "Şoförlerimizin - ve bizim - çalışma hakkımızdan fiilen mahrum bırakıldığımız bir noktaya geldik, çünkü şoförlerimiz Avrupa Birliği'nde tutuklanıyor," dedi.
Avrupa'nın bürokratik esnekliği
Protestolar, AB vatandaşı olmayanların herhangi bir 180 günlük süre içinde 90 günle sınırlandıran Schengen düzenlemelerinin uygulanmasını hedefliyor.
Bu kurallar daha önce profesyonel sürücülere uygulanırken, AB'nin Ekim 2025'te Giriş/Çıkış Sistemini (EES) kademeli olarak uygulamaya başlamasından bu yana uygulama yoğunlaştı.
Elektronik sistem, kalış sürelerini dijital olarak kaydederek, 90/180 gün kuralının ihlal edilmesini etkili bir şekilde önleyerek pasaport damgalarının yerine parmak izleri ve yüz görüntüleri de dahil olmak üzere biyometrik verileri koyuyor.
Cadez, COVID-19 salgını ya da Süveyş Kanalı'nın tıkanmasından kaynaklanan önceki tedarik zinciri krizlerinin aksine, mevcut krizin Avrupa'daki bürokratik esneklikten kaynaklandığını söyledi.
"İki yılı aşkın bir süredir, Batı Balkanlar'ın dört bir yanından - Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Karadağ'dan - iş insanları, Avrupa'ya bunun büyük bir sorun olduğunu işaret etmekte birleşti," dedi.
"Batı Balkanlar'da üretim yapan AB şirketleri de buna dikkat çekti, ancak çözüm bulunamıyor."
Avrupa kurallarının profesyonel sürücüleri göçmenlerle aynı muameleye tabi tutması nedeniyle AB şirketlerinin artık kendilerini fiilen engellediğini de sözlerine ekledi.
'Bunun bir etkisi olacak ve sürecek'
Yunanistan ile Kuzey Makedonya arasındaki en işlek sınır kapısı olan Gevgelija'da, Makedonya bayrakları taşıyan yaklaşık 100 kamyon kargo terminalini bloke etti. Benzer sahneler bölge genelindeki sınır noktalarında da yaşandı.
Sürücüler, ilaç, canlı hayvan, mühimmat ve patlayıcıların barikatlarından geçmesine izin vereceklerini ancak aksi takdirde yerlerinde kalacaklarını söyledi. Sürücüler, talepleri karşılanana kadar protestoların en az yedi gün süreceğini duyurdu.
Sırbistan'ın MS Transport şirketinden Dusan Andelic Euronews'e yaptığı açıklamada, "Meslektaşlarımızla her biri sekiz saat süren birkaç vardiyaya bölünerek hazırlandık, bu nedenle gece boyunca burada görevde olacağız ve her sekiz saatte bir dönüşümlü olarak çalışacağız," dedi.
"Kuyruklarda bekleyen sürücüler için yiyecek ve su temin ettik - asgari temel insani ihtiyaçlar - çünkü bunun bir etkisi olacağının ve uzun süreceğinin farkındayız."
Sırbistan Nakliye Operatörleri Derneği Başkanı Neđo Mandic, kamyon şoförlerinin ve nakliye şirketlerinin her türlü makul çözüme açık olduklarını söyledi.
Mandic, "Eğer masaya oturursak ve iyi niyet varsa, beş dakika içinde her şey onlar için netleşecektir. Sürücü vizesi, profesyonel sürücüler için gün sayısının arttırılması ya da başka bir çözüm gibi her türlü öneri mümkün. Biz her şeye hazırız," dedi.
Özel vize bir seçenek mi?
Sırbistan Ticaret Odası, profesyonel sürücüler için Schengen Bölgesi'nde geçerli özel bir vize ya da izin belgesi verilmesini, izin verilen gün sayısının artırılmasını ya da kalıcı bir çözüme ulaşılana kadar sürücülerin EES sisteminden muaf tutulmasını önerdi.
Sırbistan Başbakanı Duro Macut geçen hafta AB'nin ülkedeki temsilcisiyle yaptığı görüşmede bölge sürücüleri için özel statü talep etmiş ve sorunun taşımacılık şirketlerini "tamamen felç etme" ve Balkan ekonomilerine zarar verme tehdidinde bulunduğu uyarısında bulunmuştu.
Avrupa Komisyonu sözcüsü Marcus Lamert pazartesi günü yaptığı açıklamada, bloğun Batı Balkan sürücüleri tarafından dile getirilen endişelerin farkında olduğunu ve durumu yakından izlediğini söyledi.
Lamert pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, "EES, Schengen bölgesinde kısa süreli kalışların süresine ilişkin yeni kurallar getirmiyor, ancak kuralların daha iyi uygulanmasına olanak tanıyor," dedi.
Lamert, Schengen Anlaşması'nın aynı geçişleri sıklıkla kullanan sınır ötesi çalışanlar için belirli bir esneklik sağladığını ve tır şoförleri ya da sporcular gibi yoğun hareket gerektiren bazı mesleklerin 90 günden daha uzun süre kalmaları gerekebileceğini belirtti.
"Bu bizim en yakından ilgilendiğimiz ve üzerinde çalıştığımız ve düşündüğümüz bir konu" diyen Bakan, konunun AB'nin vize stratejisinin gözden geçirileceği bu hafta görüşüleceğini de sözlerine ekledi.
Altı Batı Balkan ülkesi 27 üyeli bloğa katılma yolunda çeşitli aşamalarda bulunuyor.