Haiti, 2021’de dönemin Cumhurbaşkanı Jovenel Moise’in suikasta uğramasından bu yana giderek artan çete şiddetiyle boğuşuyor. Çeteler başkentin yaklaşık yüzde 90’ını kontrol ediyor.
Uluslararası sağlık yardım kuruluşu Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), çarşamba günü yaptığı uyarıda, Haiti’nin başkentindeki bir klinikte tedavi edilen cinsel istismar vakalarının, sorunlu Karayip ülkesinde çete şiddetinin artmasıyla son dört yılda üç katına çıktığını açıkladı.
Sınır Tanımayan Doktorlar, cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin ulaştığı düzey karşısında “dehşete düştüklerini ve öfkelendiklerini” belirtti.
Kuruluşun Haiti misyon şefi Diana Manilla Arroyo, telefonla verdiği demeçte, "Sayıların bu ölçüde artması bizi şoke etti. Sorun sadece sayıların artması değil, şiddetin boyutu da," dedi.
MSF’nin yeni raporuna göre, Port-au-Prince’te on yıl önce açılan Pran Men’m kliniğinde tedavi gören hastaların yarısından fazlası, silahlı grupların birden fazla üyesi tarafından saldırıya uğradı.
Raporda, "100’den fazla kişi aynı anda 10 ya da daha fazla fail tarafından saldırıya uğradı," denilirken, vaka başına ortalama üç fail olduğu da vurgulandı.
Klinik, son on yılda yaklaşık 17 bin hastayı tedavi etti. Bunların 2 bin 300’ü geçen yılın ilk dokuz ayında kayda geçti. MSF, bu hastaların 350’den fazlasının erkekler ve oğlan çocukları olduğunu belirtti.
Saldırıya uğrayanların demografik yapısı da değişti. 2022 öncesinde klinikteki vakaların yarısı 18 yaşın altındaki hastalardan oluşurken, bugün bu oran yüzde 24’e düştü.
MSF’ye göre 50–80 yaş aralığındaki vakaların sayısı ise yedi kat arttı.
Kontrol ve güç
Uzmanlara göre silahlı çeteler, Port-au-Prince’in yaklaşık yüzde 90’ını kontrol ediyor ve korku salmak için sıklıkla cinsel istismara başvuruyor.
MSF, istismarın adam kaçırmalar sırasında, bölgelerin ele geçirilmesi sürecinde ve insani yardımı kontrol altına almak amacıyla gerçekleştiğini belirtiyor.
Manilla, “Silahlı gruplar, toplulukları terörize etmek, kontrol etmek ve boyun eğdirmek için cinsel şiddeti kullanıyor,” dedi.
Raporda, kimliği açıklanmayan 53 yaşındaki bir kadının ifadesine de yer verildi. Kendi çocuğu yaşında olabilecek üç erkek tarafından tecavüze uğradığını anlatan kadın, "Beni dövdüler ve dişlerimi kırdılar. Bana tecavüz ettikten sonra kızımı da tecavüze uğrattılar," diye belirtti.
Birleşmiş Milletler’e göre, son yıllarda çete şiddeti Haiti genelinde rekor düzeyde 1,4 milyon kişiyi yerinden etti. Bu nedenle özellikle geçici barınaklarda yaşayanlar büyük risk altında.
Raporda görüşlerine yer verilen 34 yaşındaki bir kadın, barınaklarda genç kadınlar ile oğlan çocuklarının bir arada kaldığını söyledi.
Kadın, "Anneler, bir çocuk büyümeye başladığında her an tecavüz hedefi olabildiği için yanlarında durmak zorunda kalıyor," dedi.
BM’ye göre, Ocak–Eylül 2025 döneminde cinsel istismara uğradıktan sonra yardım arayanların yaklaşık yüzde 70’i yerinden edilmiş kişilerden oluşuyordu.
Cinsel istismar vakalarının bildirilmesi konusundaki korku ise, süregelen damgalama ve Haiti’nin polis ile adalet sistemine duyulan güvensizlik nedeniyle devam ediyor.
Kötüleşen koşullar
BM göç ajansı, Haiti’de çete şiddeti nedeniyle yerinden edilenlerin sayısının son bir yılda üç kattan fazla artarak en az 1 milyonla rekor seviyeye ulaştığını geçen yıl açıklamıştı.
Uluslararası Göç Örgütü (IOM), durumun özellikle Port-au-Prince’te çok ağır olduğunu belirterek, “aralıksız çete şiddetinin” ülke içi yerinden edilmeyi neredeyse ikiye katladığını ve sağlık hizmetleri ile diğer temel hizmetlerin çökmesine yol açtığını söyledi.
BM ajansına göre, çoğu komşu Dominik Cumhuriyeti’nden olmak üzere yaklaşık 200 bin kişinin zorla Haiti’ye geri gönderilmesi de krizi daha da derinleştirdi. İki ülke Karayipler’deki Hispaniola Adası’nı paylaşıyor.
Haiti, 2021’de dönemin Cumhurbaşkanı Jovenel Moise’in suikasta uğramasından bu yana giderek artan çete şiddetiyle sarsılıyor.
Silahlı çeteler bugün Port-au-Prince’in büyük bölümünü kontrol ederken, BM destekli çok uluslu bir güvenlik gücünün konuşlandırılmasının şu ana kadar sınırlı etkisi olduğu görülüyor.
BM İnsan Hakları Ofisi’nin yayımladığı verilere göre, 2024’te Haiti’de öldürülenlerin sayısı 5 bin 600’ü aştı; bu rakam 2023’e kıyasla yüzde 20 artış anlamına geliyor.