Antonio Guterres’in ilk durağı, BM Güvenlik Konseyi'nin eylül ayında onay verdiği ülkedeki yeni çete bastırma gücünün merkezi olan karargâh oldu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, salı günü Haiti’yi ziyaret etti. Ülkede artan çete şiddeti nedeniyle her 10 kişiden birinden fazlası evsiz kaldı.
REKLAM
REKLAM
BM’nin yayımladığı yeni verilere göre, Haiti’de yıl başından bu yana 2 bin 300 kişi öldürüldü, 100 kişi kaçırıldı, 1,5 milyon kişi ise yerinden edildi.
Guterres’in başkent Port-au-Prince’e yaptığı bir günlük ziyaret, yerel insan hakları kuruluşu Cooperative for Peace and Development’a göre geçen hafta sonu deniz kıyısındaki gecekondu bölgesi Cité Soleil’de 30’dan fazla kişinin öldürülmesi, yaralanması ya da kaybolmasının ardından gerçekleşti.
Guterres, X hesabından yaptığı paylaşımda, "Çete şiddeti Haiti’yi, ekonomisini, eğitim sistemini ve yardım dağıtımını felç ediyor. Ancak durum tersine çevrilebilir," dedi.
Guterres’in konvoyu, bir dönem tamamen çetelerin kontrolünde olan bir mahalleden hızla geçti. Bölgede tahrip edilmiş otomobil galerileri, terk edilmiş evler ve kurşun izleriyle delik deşik olmuş onlarca beton bina dikkat çekti.
Yıkılmak üzere olan beton bir duvara yazılmış grafitide, "Kahrolsun Viv Ansanm, yaşasın polis," ifadesi yer aldı.
Viv Ansanm, ABD hükümetinin yabancı terör örgütü ilan ettiği ve Port-au-Prince’in yüzde 70’ini kontrol ettiği tahmin edilen güçlü bir çete federasyonu.
Guterres, çatışmalardan kaçarak yıpranmış iplerle tutturulmuş büyük bez parçalarının altında derme çatma barınaklarda yaşayan onlarca Haitilinin yanından geçti.
Bu kişiler, Port-au-Prince genelinde çete şiddeti nedeniyle yerinden edilen 300 binden fazla kişi arasında yer alıyor. BM Uluslararası Göç Örgütü’ne (IOM) göre bunların arasında, mayıs ayında Cité Soleil gecekondu bölgesinden kaçan 18 binden fazla kişi de bulunuyor.
IOM Haiti Misyon Şefi Gregoire Goodstein, yakın tarihli açıklamasında, "Haiti’nin yerinden edilme krizi daha da alarm verici bir aşamaya giriyor," dedi.
Guterres’in ilk durağı, BM Güvenlik Konseyi’nin eylül ayında onayladığı yeni çete karşıtı gücün karargahı oldu.
Bu güç, Haiti Ulusal Polisi’nin çetelerle mücadelesine destek vermeyi amaçlayan ancak finansman ve personel eksikliği yaşayan, Kenya polisi liderliğindeki BM destekli misyonun yerini alıyor.
Şu ana kadar Jamaika, Çad, El Salvador ve Guatemala, toplam sayısı bini bulmayan asker konuşlandırarak önümüzdeki haftalarda faaliyete geçmesi beklenen büyüyen gücün parçası oldu.
Bu güçlerin Haiti Ulusal Polisi ve genişleyen Haiti Silahlı Kuvvetleri ile birlikte çalışması bekleniyor. Bu sırada yüzlerce Haitili erkek ve birkaç kadın, orduya katılmak için mülakata alınmayı umarak tozlu bir yol kenarında sıraya girdi.
Guterres daha sonra Başbakan Alix Didier Fils-Aimé ile kapalı kapılar ardında görüştü. Fils-Aimé, Temmuz 2021’de Devlet Başkanı Jovenel Moïse’in evinde öldürülmesinden bu yana cumhurbaşkanı bulunmayan yaklaşık 12 milyon nüfuslu ülkede seçim düzenleme baskısı altında.
Fils-Aimé görüşmenin ardından, "Haiti’de neler yaşandığı ve hükümetin gelecek vizyonu hakkında açık bir görüşme yaptık," dedi.
Güvenliğin öncelik olduğunu belirten Fils-Aimé, geçiş hükümetinin seçim düzenleyebilmesi ve "cumhuriyetçi yönetime geri dönebilmesi" için bunun gerekli olduğunu söyledi. Fils-Aimé ayrıca Guterres’in, çete karşıtı gücü destekleyen ülkelerin "taahhütlerini yerine getirmesini" sağlayarak bu çabaya yardımcı olabileceğini ifade etti.
‘Burada bir hayatımız yok’
Guterres, daha sonra eski bir okul binasında oluşturulan geçici barınağı ziyaret etti. Barınakta yaşayan onlarca kişi etrafını sardı.
Çetelerin mahallelerine ateş açıp bölgeyi ateşe vermesinin ardından evlerini terk etmek zorunda kalan bazı kişiler, dört yıla varan süredir burada yaşıyor.
31 yaşındaki Clifford Lala, geri dönmek istediği mahallesi için "Solino hazır değil," dedi. Solino, çeteler tarafından ele geçirilmeden önce Port-au-Prince’te son direniş noktalarından biriydi.
Guterres sıcak bir sınıfa girerek, barınakta duş almak ya da tuvaleti kullanmak için bile mahremiyet olmadığını söyleyen ve küçük çocukları için endişelendiklerini belirten altı kadınla özel olarak görüştü.
Bir kadın, "Ten tene, ağız ağıza yaşıyoruz," dedi.
Barınakta bin 200’den fazla kişi yan yana uyuyor ve günde yalnızca bir öğün yemek garanti ediliyor.
Guterres kadınlara, "Elimizden gelenin en iyisini yapacağız," dedi.
Dışarıda bir adam binanın metal kaplamasına vurarak, "Evimize dönmek istiyoruz!" diye bağırmaya başladı. Güvenlik görevlileri odaya girip Guterres’i hızla uzaklaştırırken, adamın sesi daha da yükseldi ve öfkelendi.
26 yaşındaki Wendy Cejour, AP haber ajansına kendisinin ve ailesinin bir buçuk yıldır okulda yaşadığını söyledi.
Cejour, "Hayatta olduğumuz sürece umudumuz var ama... işler zor," dedi. "Daha iyi yaşayabilmek için mahallemize dönmek istiyoruz çünkü burada hayatımız yok," sözlerini dile getirdi.
Guterres’in ziyaretinden bir gün önce İnsan Hakları İzleme Örgütü, kendisine hitaben bir mektup yayımlayarak sivillerin korunması ve şiddet ile insan hakları ihlallerinin temel nedenlerinin hedef alınması çağrısında bulundu. Örgüt ayrıca Haiti’de "tam teşekküllü bir BM misyonu" kurulmasını istedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, "Tam personel ve kaynak sağlansa bile, güvenlik önlemleri tek başına bu durumu çözmeye yetmeyecektir," dedi.
Örgüt, "Anlamlı herhangi bir strateji; şiddet mağdurları için etkili korumayı, suç gruplarından ayrılmaya yönelik güvenilir yolları, ihlaller için hesap verebilirliği ve temel mal ve hizmetlere erişimin yeniden sağlanmasına yardımcı olacak koordineli bir insani yanıtı içermelidir," ifadelerini kullandı.