Tahran, Avrupa Birliği’nin (AB) son kararına sembolik bir karşı adımla yanıt vererek İran ile Avrupa arasındaki siyasi gerilimi daha da tırmandırıyor.
İran, ülke genelindeki protestoların kanlı şekilde bastırılması gerekçesiyle Avrupa Birliği’nin Devrim Muhafızları’nı "terör örgütü" ilan etmesinin ardından, artık tüm Avrupa Birliği ülkelerinin ordularını "terör örgütü" olarak gördüğünü açıkladı.
Terör tanımı kararı, pazar günü İran Meclis Başkanı ve eski Devrim Muhafızları komutanı Muhammed Bakır Galibaf tarafından duyuruldu. Açıklama, AB’nin geçen hafta İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nu (IRGC) terör listesine almasının ardından geldi.
Büyük ölçüde sembolik olması beklenen bu karşılık, İran’ın 2019’da kabul ettiği ve başka ülkelerin ordularının karşılıklı olarak terör örgütü ilan edilmesine imkân tanıyan bir yasaya dayanıyor. Söz konusu yasa, ABD’nin aynı yıl Devrim Muhafızları’nı "terör örgütü" ilan etmesinin ardından çıkarılmıştı.
ABD, Başkan Donald Trump’ın ilk görev döneminde IRGC’yi bu şekilde terör listesine alan dünyadaki ilk ülke olmuştu.
Sembolik bir adım
AB'nin geçtiğimiz perşembe aldığı karar, İran’da kitlesel protestoların şiddet kullanılarak bastırılmasının ardından geldi.
Güvenlik güçleri — özellikle de İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) — son haftalarda göstericilere karşı aşırı güç kullandı. İnsan hakları örgütleri binlerce kişinin hayatını kaybettiğini tahmin ederken, bazı AB dışişleri bakanları mağdur sayısının 30 bine kadar çıkmış olabileceğini dahi dile getirdi.
Devrim Muhafızları’na yönelik kapsamlı yaptırımlar halihazırda yürürlükte olduğu için, bu kararın kısa vadede somut ve pratik sonuçlar doğurması beklenmiyor.
Buna rağmen, IRGC’nin terör örgütü olarak sınıflandırılması Avrupa Birliği içinde yıllardır tartışmalı bir konu olmaya devam ediyor ve yoğun biçimde tartışılıyor.
AB kararının ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bunu “ciddi bir stratejik hata” olarak nitelendirdi.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ise Avrupa’yı, attığı adımlarla yalnızca ABD’nin çıkarlarına hizmet etmekle suçladı. Galibaf, İran haber ajansı ISNA’ya yaptığı açıklamada, “Avrupa bu önlemlerle efendisi Amerika’yı memnun etmeye çalışıyor” dedi.
Parlamento üyeleri de protestolarını Devrim Muhafızları üniformaları giyerek gösterdi. İran medyasında yayılan görüntülerde milletvekillerinin yumruklarını havaya kaldırarak “Amerika’ya ölüm” ve “İsrail’e ölüm” sloganları attığı görülüyor.
IRGC’nin kanlı geçmişi
İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) aşırı şiddetle dolu uzun bir geçmişi bulunuyor ve İran halkına yönelik baskı politikalarında kilit bir rol oynuyor.
2022 yılında Kürt kadın Jina Mahsa Amini’nin ölümü bu açıdan özellikle simgesel bir vaka olarak öne çıkıyor. Genç kadın, başörtüsünü “uygun şekilde takmadığı” iddiasıyla Tahran’da ahlak polisi tarafından gözaltına alınmıştı.
Gözaltında bilincini kaybeden Amini komaya girdi ve daha sonra hastanede hayatını kaybetti.
Amini’nin ölümü, İran genelinde kitlesel protestoları tetiklerken, aynı zamanda geniş çaplı uluslararası bir dayanışma hareketinin de fitilini ateşledi.
Eski bir Kürt siyasi sloganı olan “Jin, Jiyan, Azadî” (“Kadın, Yaşam, Özgürlük”) sloganı altında birleşen protestolar, İran’da baskı ve devlet şiddetine karşı direnişin sembolü haline geldi.