Meksika ordusu, dünyanın en çok aranan uyuşturucu kartel liderlerinden El Mencho'yu öldürdü. Peki, El Mencho tam olarak kimdi ve ülkede karteller nasıl bu noktaya geldi?
Meksika ordusu, dünyanın en çok aranan uyuşturucu kartel liderlerinden Rubén Nemesio Oseguera Cervantes’i, yaygın bilinen adıyla “El Mencho”yu, hafta sonu ülkenin orta kesimindeki Jalisco eyaletinde düzenlenen operasyonla öldürdü. Bilgi, resmi kaynaklarca doğrulandı.
REKLAM
REKLAM
“El Mencho,” ülkenin en güçlü suç örgütlerinden biri olan Jalisco New Generation Cartel’in (CJNG) lideriydi. On yıllardır Jalisco’nun dağlık bölgelerinde, örgütün silahlı kanatlarının koruması altında faaliyet gösterdiği belirtiliyordu. Operasyonun Jalisco’nun Tapalpa kasabasında düzenlendiği ve sonrasında çatışmaların patlak verdiği bildirildi.
Oseguera’nın öldürülmesinin ardından CJNG’ye bağlı gruplar, başta Guadalajara olmak üzere Jalisco genelinde ve komşu eyalet Michoacán’da yolları kapattı. Çok sayıda araç ateşe verildi, ana karayollarında barikatlar kuruldu.
Jalisco Valisi Pablo Lemus Navarro, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada eyalet genelinde “Kırmızı Kod” ilan edildiğini duyurdu.
El Mencho kimdi?
17 Temmuz 1966’da Michoacán eyaletindeki Naranjo de Chila kasabasında doğan Oseguera, çiftçi bir ailenin çocuğuydu. Genç yaşta suç dünyasına adım attı; küçük çaplı uyuşturucu ticaretinden tetikçiliğe ve yerel örgüt liderliğine yükseldi. Oradan da uluslararası ölçekte bir kaçakçılık ağı kurmaya kadar ilerledi.
Oseguera, yaklaşık 1.73 metre boyunda, 75 kilo civarında, siyah saçlı ve kahverengi gözlüydü. Hakkındaki fiziksel bilgiler sınırlıydı; fotoğrafları yıllarca eski arşiv karelerinden ibaret kaldı. Onu yakalamak için ABD Dışişleri Bakanlığı 15 milyon dolara kadar ödül vadediyordu.
El Mencho, yakalanması en zor kartel liderlerinden biri olarak ün yaptı. Hakkında çok az güncel fotoğraf bulunması, uzun süre dağlık bölgelerde saklanması ve dar bir güvenlik çemberiyle hareket etmesi, etrafında bir “gizem” perdesi oluşturdu.
CJNG’nin kurucusu ve mimarı
Oseguera Cervantes, 2009’da kurulan CJNG'nin kurucusu ve lideriydi. Kısa sürede Meksika’nın en hızlı büyüyen ve en şiddetli kartellerinden biri haline gelen örgüt, kokain, eroin ve metamfetamin ticaretinde ülkenin en yüksek kapasitesine ulaştı. Son yıllarda ise ABD’ye fentanil sevkiyatında kilit aktörlerden biri olarak anılmaya başladı.
CJNG, yalnızca uyuşturucu rotalarını değil, korku siyasetini de ustalıkla kullanıyor. Rakip gruplara karşı toplu infazlar, güvenlik güçlerine yönelik pusu ve saldırılar, hatta üst düzey Meksikalı yetkililere yönelik suikast girişimler bu faaliyetlerden bazıları. ABD ve Meksika makamlarına göre bu operasyonların arkasında doğrudan El Mencho’nun talimatları var.
Oseguera aynı zamanda, 1990’lar ve 2000’lerde şekillenen yeni nesil kartel liderlerinin en belirgin örneklerinden biriydi. Geleneksel kartel hiyerarşisini daha esnek, hücre tipi ve paramiliter yapılarla birleştirmişti.
CJNG bu süreçte, yalnızca bir kaçakçılık organizasyonu değil; ağır silahlı kanatları, propaganda videoları ve bölgesel kontrol stratejileriyle yarı-askeri bir yapı olarak öne çıktı.
Onun liderliğinde örgüt, Meksika’nın batısından başlayarak ülke geneline ve uluslararası pazarlara yayıldı. ABD’ye yönelik uyuşturucu rotaları, Orta Amerika bağlantıları ve Pasifik kıyısındaki limanlar üzerinden kurulan lojistik ağ, CJNG’yi küresel bir suç aktörüne dönüştürdü.
ABD iddianameleri ve 'baronluk' suçlaması
El Mencho hakkında 2017’den bu yana Washington DC Bölge Mahkemesi’nde birçok iddianame hazırlandı. 5 Nisan 2022 tarihli son iddianame; metamfetamin, kokain ve fentanilin ABD’ye yasa dışı ithali amacıyla dağıtım ve komplo suçlamalarını içeriyordu.
Ayrıca uyuşturucu kaçakçılığı faaliyetleri sırasında ateşli silah kullanımı ve ABD’nin “Uyuşturucu Baronları Yasası” (Drug Kingpin Statute) kapsamında “sürekli suç örgütü işletmek” suçlamaları yöneltildi.
ABD makamları, CJNG’nin fentanil ticareti nedeniyle yaşanan aşırı doz krizinde merkezi rol oynadığını savunuyor. El Mencho, bu nedenle Washington’ın “en öncelikli hedeflerinden” biri olarak tanımlanıyordu.
Meksika'da kartellerin dönüşümü
El Mencho, Kurumsal Devrimci Parti'nin ülke siyasetini domine ettiği dönemde suç dünyasına giren jenerasyonun son temsilcilerinden biri olarak görülüyor. Devrimci Parti'nin iktidarı kaybetmesi ve devlet ile suç örgütleri arasındaki eski dengelerin bozulması sonrası karteller parçalanmış, yeni ve daha silahlı yapılar ortaya çıkmıştı. CJNG de bu dönemde yükselmişti.
Kurumsal Devrimci Parti, 1929’dan 2000’e kadar Meksika siyasetinin ana aktörüydü. Bu uzun dönem boyunca güvenlik aygıtı, valilikler ve federal bürokrasi büyük ölçüde tek parti ağı içinde işliyordu.
Ancak bazı yorumculara göre bu yapı, uyuşturucu kaçakçılığına karşı “tam bastırma” yerine gayriresmi denetim ve dengeleme mekanizmaları üretmişti. 1980’ler-90’larda Guadalajara ve Sinaloa eksenli ağlar büyürken, merkezi iktidar bu yapıları kontrol altında tutmaya çalışmıştı.
Ancak 2000 yılında Kurumsal Devrimci Parti iktidarı kaybetti. Bunun ardından güç; federal ve eyalet düzeyinde çok partili bir yapıya dağıldı ve güvenlik kurumlarında koordinasyon sorunları arttı, Eski “gayriresmi denge” mekanizmaları da çözüldü.
Bu süreçte daha önce bastırılmış olan gruplar bağımsızlaştı ve bölündü. 2000’lerin ortasından itibaren kartel sayısında artış ve ittifaklarda değişimler yaşanmaya başladı, bunun sonucunda da ölüm oranları arttı.
2006’da dönemin Meksika Lideri Felipe Calderón’un “uyuşturucuya karşı savaş” ilan etmesi, on binlerce askerin sokağa çıkmasıyla ülkeyi yeni bir evreye taşıdı. Bu politika pratikte örgütlerin parçalanmasına ve daha küçük ama daha agresif fraksiyonlara bölünmesine yol açtı. Söz konusu dönemde şiddet olayları daha da tırmandı.
Ortaya çıkan daha gevşek hücre tipi yapılanmalardan biri de 2009’da kurulan Jalisco New Generation Cartel (CJNG) oldu. CJNG, eski yapılardan kopan unsurların Jalisco'da bir araya gelmesiyle doğdu ve hızla büyüdü. CJNG, eski sistemin çöküşü ile yeni sistemin sert güvenlik politikaları arasındaki boşlukta serpildi.