Rusya’nın Venedik Bienali’ne dönüşü sert eleştirilerle karşılandı

Venedik Bienali’nin, Ukrayna’nın işgalinden bu yana ilk kez Rusya’nın prestijli uluslararası sanat sergisine katılmasına izin vermesi, “aklama” girişimi olarak geniş çapta kınandı.

REKLAM

REKLAM

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin hükümeti Moskova’nın etkinlikte yer almasına karşı çıkarken, Litvanya Dışişleri Bakanı da kararı “iğrenç” olarak nitelendirdi.

Cuma günü partiler üstü bir grup milletvekili, Venedik Bienali organizatörlerine gönderdiği mektupta Rusya’nın katılımını “kabul edilemez” olarak kınadı. Mektupta, “Böyle bir tercih, devam eden şiddetten sorumlu bir rejimi meşrulaştırma riski taşır ve kaçınılmaz olarak Bienal’in itibarına ve ahlaki bütünlüğüne zarar verir,” ifadelerine yer verildi.

Rusya’nın Ukrayna'yı işgalinin hemen ardından, İtalya’nın en önemli kültür kurumlarından biri olan Bienal, ülkeyi resmen yasaklamasa da Rus hükümetiyle bağlantılı kişi ve kurumların o yılki edisyona katılımını engellemişti.

Buna rağmen sonraki yıllarda Rusya’nın yokluğu dikkat çekti; 2024’te ülke, Venedik’teki ulusal pavyonunu Bolivya’ya kiralayacak kadar ileri gitmişti.

Ancak 9 Mayıs–22 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek 2026 edisyonu için açıklanan katılımcı ülkeler listesinde Rusya’nın yeniden yer aldığı görülüyor.

Proje ne olacak?

Rus pavyonunun etkinlik süresince açık kalıp kalmayacağı ise henüz netlik kazanmış değil. Bir bienal için oldukça sıra dışı bir formatta tasarlanan Rus projesi, “Gökyüzüne Kök Salmış Ağaç” başlığını taşıyan ve farklı sanatçılar tarafından kurgulanmış bir dizi ses performansından oluşuyor.

Projede çeşitli ülkelerden en az 38 genç müzisyen, şair ve filozof yer alıyor. Performansların ilki, 5–8 Mayıs tarihleri arasında düzenlenecek basın günlerinde izleyiciyle buluşacak.

Projenin organizatörleri, başlıktaki “gökyüzüne kök salmış ağaç” imgesinin Fransız filozof Simone Weil’den ilham aldığını belirtiyor. Onlara göre bu paradoks — gökyüzünde kök salma fikri — projenin merkezindeki gerilimi ifade ediyor: görünür ile görünmez arasındaki ilişkiyi, anlamın kaynağı olarak kabul edilen şey ile bu anlamın ortaya çıktığı yer arasındaki mesafeyi.

Organizatörler kendilerini savunuyor

Organizatörler Çarşamba günü yaptıkları açıklamada, Venedik Bienali’nin “Venedik şehri gibi, çatışma ve acıların sona erdiğini görme yönündeki sarsılmaz umutla, halklar ve kültürler arasında bağ kurmayı amaçlayan bir diyalog, açıklık ve sanatsal özgürlük alanı olmaya devam ettiğini” belirtti.

Mart 2024’te göreve başlayacak olan Bienal Başkanı Pietrangelo Buttafuoco, “çatışmanın yaşandığı tüm bölgelerden insanları görüşlerini paylaşmaya davet ettiklerini” söyledi.

Sol görüşlü İtalyan gazetesi La Repubblica’ya verdiği demeçte Buttafuoco, “Sanatın olduğu yerde diyaloğun da olduğuna inanıyoruz,” ifadelerini kullandı.

İşgal sırasında topraklarının kullanılmasına izin veren Moskova’nın yakın müttefiki Belarus’un yanı sıra Ukrayna ve Rusya’dan sanatçılar ile İranlı, İsrailli ve Amerikalı sanatçıların da Venedik Bienali kapsamında Venedik’te bulunması bekleniyor.

Buttafuoco ise kendisini göreve atayan İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin aşırı sağcı hükümetine yakınlığı nedeniyle eleştirilerin hedefinde.

Ukrayna’nın güçlü destekçilerinden biri olan Roma yönetimi, Rusya’nın yeniden etkinliğe dahil edilmesi kararına tepki gösterdi. İtalya Kültür Bakanlığı yayımladığı açıklamada, kararın “İtalyan hükümetinin itirazlarına rağmen Bienal Vakfı tarafından tamamen bağımsız bir şekilde alındığını” vurguladı.

'Kültürel aklama' her taraftan eleştiriliyor

Beklendiği üzere bu dönüş, Kremlin’in resmi söyleminde de hızla karşılık buldu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in uluslararası kültürel işbirliğinden sorumlu özel temsilcisi Mikhail Shvydkoi, basına yaptığı açıklamada Rusya’nın katılımının “Rus kültürünün izole olmadığının ve Batılı siyasi elitlerin son dört yıldır yürüttüğü susturma girişimlerinin başarısız olduğunun bir başka kanıtı” olduğunu söyledi.

Bu gelişme, 2021’den bu yana Venedik Bienali’ndeki Rus ulusal pavyonunda gerçekleştirilen ilk sanatsal proje anlamına geliyor. Bienal Vakfı, ana sergiyi düzenlese de ulusal pavyonların programını doğrudan kontrol etmiyor ve Rusya’nın katılımını resmen yasaklamış değil. Ancak birçok eleştirmen, yönetimin en azından örtük onayı olmadan Rusya’nın geri dönüşünün mümkün olamayacağını savunuyor.

Bienal’deki Ukrayna pavyonunun küratörlerinden Ksenia Malykh ise Ukrayna devlet televizyonu Suspilne’ye yaptığı açıklamada, Rusya’nın büyük uluslararası sanat etkinliklerine dönüşünün Ukrayna kültür çevreleri için sürpriz olmadığını belirtti.

“Ne yazık ki son dört yıldır uluslararası kültürel projelerde yer alan hiç kimse gerçekten şaşırmadı,” diyen Malykh, “çünkü Rusya her zaman bir şekilde büyük platformlarda yer almanın yolunu buldu” ifadelerini kullandı.

Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys ise eleştirisini daha da sertleştirerek, X (Twitter)’te “karanlık Rus kültürel diplomasisi için kırmızı halı serme kararının iğrenç olduğunu” yazdı.

Kremlin’e muhalif sanat çevreleri ise protesto seslerinin Venedik’te de duyulması gerektiğini savunuyor. Halen sürgünde yaşayan Rus galerici Marat Guelman, “[Rusya’nın Venedik Bienali’ne dönüşünün] mevcut Rus hükümetine karşı doğrudan sanatsal bir açıklama yapmak için mükemmel bir fırsat olduğunu düşünüyorum” dedi. Guelman, “Rus pavyonunun hemen önünde bir açık hava festivali düzenleyebiliriz,” diye ekledi.

Pussy Riot üyesi ve aynı zamanda Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi’ndeki Rusya Demokratik Güçleri Platformu’nda yer alan sanatçı Nadezhda Tolokonnikova ise Bienal’de bir performans gerçekleştireceğini şimdiden duyurdu. Tolokonnikova, “Pussy Riot, utanmamak için Bienal’e alternatif ve kararlı bir duruşla gidiyor” diye yazdı. “Ukrayna’ya, Rus savaş suçlarının kurbanlarına, Rus siyasi mahkumlara ve Ukraynalı tutuklulara koşulsuz desteğimizi ifade etmek istiyoruz.”

Eleştirmenler, komplo teorilerine başvurmadan bunun yalnızca bir tesadüf olabileceğini kabul etmekle birlikte, Rusya’nın Venedik’e dönüşünün uluslararası spor kuruluşlarının da Rusya’ya kapılarını yeniden açmaya başladığı bir döneme denk geldiğine dikkat çekiyor. Nitekim Rus sporcuların bu ay İtalya’da düzenlenecek 2026 Kış Paralimpik Oyunları’nda Rus bayrağı altında yarışmaları bekleniyor.