Avrupa'nın elektrik şebekeleri yenilenebilir enerjiye ayak uyduramıyor. Fazla enerjinin bedava dağıtılması çözüm olabilir mi?
Avrupa’da güneş ve rüzgâr enerjisi rekor seviyelere ulaştı. Bu durum, fırlayan yakıt fiyatları karşısında enerji bağımsızlığı umudunu güçlendiriyor.
REKLAM
REKLAM
Ancak eskiyen elektrik şebekeleri ve sınırlı batarya depolama kapasitesi bu hıza ayak uydurmakta zorlanıyor.
İngiltere, Almanya, Fransa ve Hollanda’da, arz talebin çok üzerine çıkıp şebekeyi aşırı yükleyerek istikrarsız hale getirdiğinde, yenilenebilir enerji santrallerine giderek daha sık kapanmaları için ödeme yapılıyor; bu işleme İngilizce’de ‘curtailment’ (üretimin kısılması) deniyor.
Peki, bu fazla enerjiyi bedava vermek daha ucuza mal olabilir mi?
Geçen ay İngiltere Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı, rüzgârlı günlerde hanelere indirimli elektrik sağlamayı öngören yeni bir sistemi denemeye başladığını duyurdu.
14 Nisan’da yayınlanan “Yaz Görünümü” raporunda, şebeke istikrarından sorumlu National Energy System Operator (NESO), arzın yüksek olduğu dönemlerde şebeke işletmecilerini enerji tüketimini artırmaya teşvik ederek bu yaklaşımı bir adım ileri taşıdı.
Bu durum, fazla elektriğin tüketilmesini sağlamak amacıyla hanelere ve sanayi tesislerine ödeme yapılması anlamına gelebilir; bu uygulama İngiltere için bir ilk olabilir.
Güneş enerjisindeki patlama, İngiltere’de elektrik talebini düşürüyor
2025’te İngiltere elektriğinin rekor düzeyde yüzde 44’ü yenilenebilir kaynaklardan üretildi, bu oran 2000 yılında sadece yüzde 3’tü.
NESO’nun son raporuna göre, özellikle ev tipi güneş enerjisinin yaygınlaşması nedeniyle, İngiltere'de arz bu yaz zaman zaman talebin üzerine çıkabilir.
Kuruluş, net enerji ithalatçısı olan İngiltere’nin bazı dönemlerde enerji ihracatçısına dönüşebileceğini de belirtiyor. Ancak Brexit ve Avrupa genelinde yenilenebilir enerjideki artış, ihracatın her zaman kolay olmayacağına işaret ediyor.
Peki ülke, fazla elektriği başka hangi yollarla yönetebilir?
Halihazırda uygulanan değişken tarifeler, talebin düşük olduğu saatlerde fiyatları düşürerek haneleri elektrik tüketmeye teşvik ediyor. Yeni dönemde ise arzın yüksek olduğu zamanlarda elektrik kullananlara indirim ya da doğrudan ödeme gibi teşvikler sunulması gündemde.
Bu durum, tüketicilerin çamaşır makinesini güneşin en yoğun olduğu saatlerde çalıştırdıklarında elektriği çok daha düşük maliyetle kullanabilecekleri anlamına geliyor. İngiltere merkezli kar amacı gütmeyen Energy and Climate Intelligence Unit’nin enerji direktörü Jess Ralston da bu yaklaşımın, tüketim alışkanlıklarını dönüştürebileceğine dikkat çekiyor.
Arz yüksekken neden yenilenebilir enerji santralleri kapatılıyor?
Hanelere ve işletmelere elektrik taşıyan Avrupa şebekeleri, merkezi ve kesintisiz elektriği kömür ve gaz santrallerinden iletecek şekilde inşa edildi.
Şebekenin güvenilirliği için elektrik arzı ile talebinin gerçek zamanlı olarak dengede tutulması gerekiyor. Şebekeye verilen enerji miktarı tüketimle örtüşmediğinde, iletim için gerekli frekans bozuluyor ve bu da elektrik kesintilerine yol açabiliyor.
Hava koşullarına bağlı yenilenebilir enerjinin değişkenliği üretimi öngörmeyi zorlaştırırken, açık denizde ya da uzak bölgelerdeki rüzgâr ve güneş santrallerinin merkezi olmayan yapısı, ürettikleri elektriğin ihtiyaç duyulan kasaba ve şehirlere taşınmasını güçleştiriyor.
Fazla yenilenebilir elektriği depolayacak yeterli imkânlar olmadığında, üretim talebin üzerine çıktığında şebekenin aşırı yüklenmesini önlemek için işletmecilere santralleri kapatmaları karşılığında ödeme yapılıyor.
Piyasa analisti Montel Energy’nin raporuna göre Almanya, Fransa ve Hollanda 2025’te birlikte yaklaşık 3,9 TWh yenilenebilir elektrik üretimini kıstı. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 21 artış anlamına geliyor. Bu ülkelerin her birinde, arzın talebi aştığı ve değişken tarifedeki tüketiciler için faturaların düşebildiği negatif elektrik fiyatlarının görüldüğü saat sayısı da rekor kırdı.
Ev tipi güneş panellerinin giderek yaygınlaşması, NESO gibi kurumların talebi öngörmesini daha da zorlaştırıyor; çünkü pek çok hane güneşli günlerde şebekeye daha az bağımlı hale geliyor.
İngiltere şebekesindeki güneş enerjisi kapasitesi son 10 yılda iki kattan fazla arttı ve bugün 22 gigavata ulaştı; bu da yaklaşık 30 büyük kömür santralinin üretimine denk geliyor.
İngiltere'nin tak-çalıştır güneş panellerini devreye alması ve hanelerin İran’daki çatışmanın istikrarsızlaştırdığı enerji piyasasından kendilerini korumaya çalışmasıyla, bu eğilimin çok daha hızlı ivme kazanması bekleniyor.
Fazla elektriği bedava dağıtmak daha iyi bir çözüm mü?
Montel Energy’ye göre, İngiltere 2025’te doğrudan kısıntı ödemeleri için 363 milyon sterlin (418 milyon euro) ve kısılmış rüzgâr enerjisinin yerine konması için 1 milyar sterlin (1,16 milyar euro) harcadı. Yenilenebilir santraller darboğazlar nedeniyle devre dışı bırakıldığında, şebekenin kaldırabildiği gaz gibi konvansiyonel kaynaklarla ikame edilmeleri gerekiyor.
Bu maliyetler eninde sonunda enerji faturalarına yansıyor.
Bu nedenle, fazla enerjiyi kullanmaları için hanelere, işletmelere ve üreticilere ödeme yapmak, her açıdan daha avantajlı olabilir.
Şebeke altyapısı yenilenebilir enerjinin doğasına daha uygun hale getirilip modernize edildikçe ve batarya depolama kapasitesi arttıkça, arz fazlasının yarattığı sorunların azalması bekleniyor. Ayrıca otomobillerin ve ısınmanın giderek daha fazla elektrikle çalışır hale gelmesi de elektrik talebini artırarak bu sorunun dengelenmesine katkı sağlayacak.