Sosyal medyanın gündemindeki 'İran'da toplu idam' iddiaları: Veriler ne söylüyor?

Geçen hafta ABD Başkanı Donald Trump, idam cezasına çarptırıldığını iddia ettiği 8 İranlı kadının fotoğrafını paylaşarak, İranlı liderlere serbest bırakılmaları için çağrıda bulundu. Ertesi gün Truth Social platformunda süreci takip ettiğini belirten Trump, kadınların affedildiğini, 4'ünün derhal serbest bırakıldığını, diğerlerinin ise 1 ay hapis cezasına çarptırıldığını öne sürdü.

REKLAM

REKLAM

İran yargısına yakın Mizan Haber Ajansı, Trump'ın ilk paylaşımının "uydurma" olduğunu belirtti. Ajansa göre, fotoğraftaki kadınlardan hiçbirine idam cezası verilmemişti. Bazılarının serbest bırakıldığı, diğerlerinin ise suçlu bulunmaları halinde idam değil hapis cezası gerektirecek suçlamalarla karşı karşıya olduğu aktarıldı. Aynı zamanda İran bağlantılı hesaplar, paylaşımın yapay zeka (AI) ürünü olduğuna dair söylentiler yayarak doğruluğunu tartışmaya açtı.

Euronews'ün teyit ekibi The Cube, söz konusu iddialar hakkında iki bağımsız insan hakları kuruluşuyla görüştü. Elde edilen kanıtlar, her iki tarafın iddialarına da şüphe düşürüyor.

Sadece bir kadın idam cezası aldı

Oslo merkezli İran İnsan Hakları (IHR) ve ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri (HRA) verilerine göre, fotoğraftaki kadınlardan yalnızca birine idam cezası verildi.

İran İnsan Hakları'na göre, Bita Hemmati ocak ayı başında kocası, erkek kardeşi ve diğer 2 kişiyle birlikte tutuklandı. Hepsi de Tahran Devrim Mahkemesi'nin 26. Şubesi tarafından idama mahkum edildi.

Hemmati, "patlayıcı ve yanıcı maddeler kullanmak ve yüzlerce masum vatandaşı ve güvenlik görevlisini yaralamak" da dahil olmak üzere protesto eylemleri yoluyla "ABD'nin düşman hükümeti ve terörist gruplar (devrim karşıtı ve monarşist) için operasyonel eylem" yapmanın yanı sıra İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) bir üyesini yaralamakla suçlanıyordu.

İHD'ye göre, savcılık Hemmati'nin mahkumiyetini zorla yayınlanmış itiraflara dayandırdı.

Merkezi İngiltere'de bulunan bağımsız haber sitesi IranWire, Hemmati'nin cezasının nihai olmadığını ve bu nedenle temyize götürülebileceğini kaydetti.

Hemmati'nin cezasının sonucu veya davasının durumu hakkında güncel bağımsız bilgi sınırlı.

Her iki taraftan da yanıltıcı iddialar

Hemmati dışındaki diğer 7 kadın ile ilgili bilgiler de sınırlı olsa ancak birçoğunun tutuklandığı ve kefaletle serbest bırakıldığı biliniyor.

İran İnsan Hakları, Mahboubeh Shabani'nin 2 Şubat'ta gözaltına alındığını ve şu anda Meşhed'deki Vakilabad Cezaevinde tutulduğunu bildirdi. Gruba göre, Şabani ölüm cezası suçlamasıyla karşı karşıya.

İHD, The Cube'a yaptığı açıklamada, kendisine yöneltilen suçlamaların ciddiyeti hakkında teyit edilmiş bir bilgi almadıklarını belirtti.

İHD, Ghazal Ghalandari'nin idam cezasına çarptırıldığına ya da hala tutuklu olduğuna dair güvenilir bir rapor olmadığını aktardı. İran İnsan Hakları da benzer şekilde Ghazal Ghalandari'nin ocak ayında tutuklanmasından bu yana yeni bir haber almadıklarını ifade etti.

Her iki grup da Golnaz Naraghi ve Venus Hosseinnejad'ın tutukluluk hallerinin devam ettiğine ya da ölüm cezası aldıklarına dair çok az güvenilir rapor olduğunu bildirdi.

Ensieh Nejati'ye gelince, İHD kaynaklarının onun gözaltında tutulmaya devam ettiğini ancak kesinleşmiş bir ölüm cezası olmadığını gösterdiğini belirtti. İran İnsan Hakları'na göre, Diana Taher Abadi tutuklandı ve ölüm cezasıyla tehdit edildi ancak sonuçta bu cezanın verildiğine dair bir kanıt yok.

Panah Movahedi adlı bir kadın için gruplar, 9 Ocak protestolarının ardından kaybolduğundan beri nerede olduğuna dair güvenilir bilginin sınırlı olduğunu belirtti.

'İnfaz furyası'

İran'da özellikle protesto bağlantılı vakaları doğrulamak, bilgiye erişimin kısıtlı olması ve bağımsız teyit mekanizmalarının işlememesi nedeniyle son derece güçleşti.

İran ile ABD ve İsrail arasındaki savaş ve İran'da neredeyse tamamen uygulanan internet karartması, protestoların ve tutuklamaların ardından kaybolan bireyler hakkında doğrulanabilir bilgi edinmeyi daha da zorlaştırdı.

İran İnsan Hakları ve Paris merkezli Ölüm Cezasına Karşı Birlikte tarafından hazırlanan ortak bir rapor, 2025 yılında İran'daki infazların son yılların en yüksek seviyesine ulaştığını ve sadece 2025 yılında en az bin 639 kişinin idam edildiğini, bu sayının 1989'dan bu yana kaydedilen en yüksek sayı olduğunu ortaya koydu.

İran'ın protestolarla bağlantılı davalarda ölüm cezasını kullanmaya devam etmesi, bu cezanın kullanılmasını temel insan haklarının ihlali olarak değerlendiren Avrupa Birliği tarafından da defalarca kınandı.

Avrupa Parlamentosu da Nisan 2025'te aldığı bir kararla İran'daki bu "infaz furyasını" şiddetle kınamıştı. İdamlar 27 Temmuz 2025 tarihinde gerçekleştirildi.