Mikroplastiklerle mücadeleye yönelik çalışmasıyla Ayra Satheesh, 2026 Earth Prize’ın Avrupa ayağı ödülünün kazananı seçildi.
Henüz 18 yaşındaki Ayra Satheesh, çağımızın en büyük çevre sorunlarından birine meydan okuyor.
REKLAM
REKLAM
İrlandalı öğrenci, gençlere mentorluk ve 100.000 dolar (85.000 avro) tutarında finansman sağlayan, dünyanın en büyük çevre yarışması olan prestijli Earth Prize'ın Avrupa kazananı olarak bugün (11 Mayıs) açıklandı.
Satheesh, çevredeki mevcut diğer mikroplastiklerin temizlenmesine yardımcı olan katalizörleri açığa çıkarırken güvenli şekilde bozunabilen biyobozunur bir plastik olan Eco Purge projesiyle bu ödüle layık görüldü. Hâlâ öğrenciyken İrlanda’daki UCD Dublin ve ATU Letterkenny üniversitelerinden araştırmacılarla ve BiOrbic Biyoekonomi Araştırma Merkezi ile işbirliği yaptı.
12.500 dolar (10.624 avro) tutarındaki ödül sayesinde, bilim insanı olmayı hedefleyen Satheesh, buluşunu ambalaj ve kompost poşetleri gibi ürünlerde gerçek dünyada kullanılabilecek ölçekte geliştirmeyi planlıyor. Günlük kullanım için yeterince dayanıklı biyobozunur plastikler üretmenin ne kadar zor olduğu düşünüldüğünde, bunun hiç de kolay olmayacağını biliyor.
İşte Avrupa’nın 2026 Earth Prize kazananı
'Hayallerim gerçek oldu' dedi Satheesh Euronews Earth'e verdiği röportajda. 'Hâlâ kazananın ben olduğuma inanamıyorum.'
Önümüzdeki 10 yıl içinde enzim mühendisliği ya da biyoteknoloji alanında doktora yapmayı hedefleyen Satheesh, Eco Purge’ü geliştirme fikrinin su kalitesini izleyen önceki projelerinden birinden doğduğunu söylüyor. Mikroplastiklerin kolayca tespit edilebildiğini, ancak ortamdan uzaklaştırılamadığını gördü.
'O dönemde plastik ve mikroplastikler herkesin konuştuğu büyük bir sorundu' diye anlatıyor ve mikroplastiklerin artık içme suyunda ve anne sütünde bile bulunduğuna dikkat çekiyor.
'Önce sadece plastiğin ne olduğunu anlamak istedim; ardından mikroplastik ve nanoplastiğin nasıl oluştuğunu, vücudumuza nasıl girdiğini ve günlük yaşamımızı nasıl etkileyebileceğini araştırmaya başladım. Sonra da çözümler aradım.'
Satheesh, özel enzimler taşıyabilen bitki bazlı bir plastik geliştirdi. Bu enzimleri malzemenin içine gömerek onların kararlı kalmasını ve plastik bozundukça yavaş yavaş açığa çıkmasını sağlıyor; böylece enzimler toprak, tatlı su ve tuzlu su gibi farklı ortamlardaki mikroplastikleri parçalamaya devam edebiliyor.
Bu yöntemde enzimi üretmesi için bir bakterinin genetik olarak değiştirilmesi gerekiyor; başlangıç maliyeti yüksek olsa da zamanla daha ekonomik hale gelmesi bekleniyor. Satheesh, ödül parasının yarısını bu teoriyi test etmek için kullanmayı, enzimi üretmek üzere değiştirilen bakteriler devreye alındıktan sonra E.coli’nin büyümesini ve etkinliğini gözlemlemeyi planlıyor.
Teorisi doğrulanırsa, kalan parayı üretimi ölçeklendirmek için kullanacak. Aksi halde laboratuvara dönüp bunun nasıl başarılabileceği üzerinde çalışmaya devam edecek.
Avrupa’nın plastik salgınıyla mücadele
Avrupa birincisi olarak Satheesh, AB’de faaliyet gösteren çok uluslu şirketlere de plastik kullanımını bırakmaları çağrısında bulundu.
Böyle bir adımın 'gerçekten çok zor' olacağının farkında olduğunu söylüyor, ancak her yıl üretilen 240 milyon ton plastiğin yalnızca yüzde 9’unun geri dönüştürülebildiğini hatırlatarak, yalnızca geri dönüşümün plastik salgınını çözemeyeceğini savunuyor.
Fosil yakıt devleri de plastikteki tüketimden kâr ediyor; yenilenebilir enerjinin yükselişi karşısında petrol ve gaz talebini ayakta tutmak için petrokimyasalları binlerce gündelik üründe kullanıyorlar.
Satheesh, mümkün olduğunca yeniden kullanım ve biyobozunur plastiklere yönelmenin, plastik atık yığınına yenilerini eklemekten hâlâ çok daha iyi olduğunu vurguluyor.
Dünya genelindeki Earth Prize kazananını belirlemek için 29 Mayıs’ta halka açık bir oylama başlayacak. Yarışma hakkında daha fazla bilgiyi buradan (kaynak İngilizce) edinebilirsiniz.