Türk devletlerinin liderleri, dünyanın acil ve 'kritik sorunlarının' çözümü için Kazakistan'da bir araya geldi. Liderler, ticaret, enerji, ulaştırma, altyapı, bölgesel ilişkilerin gelişimi ve yapay zekâ projelerini ilerletmek için güçlerini birleştirdi.
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) liderleri, Kazakistan'da düzenlenen bir zirvede, küresel jeopolitik ve teknolojik gelişmelerin hızla arttığı bir ortamda, ittifakın stratejik siyasi ve ekonomik koordinasyonuna yönelik ortak güçlerini ilerlettiklerini açıkladılar; ancak ittifakın askeri veya jeopolitik amaçlar için tasarlanmadığını vurguladılar.
REKLAM
REKLAM
Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Özbekistan, Kırgızistan ve diğer ülkelerin liderleri, Türk dünyasının manevi başkenti olan tarihi Kazak şehri Türkistan'da bir araya gelerek, üye devletler ve daha geniş bölge için ortak yapay zeka ve dijital gelişmeler ve entegrasyon tasarlamak, ayrıca Türk devletlerinin alternatif küresel tedarik yolları ve dünyanın enerji yollarındaki aksaklıklara bağlantı sağlamak için birlikte çalışması üzerinde çalıştılar.
“Yapay Zeka ve Dijital Gelişim” teması altında düzenlenen TDT zirvesine Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev ev sahipliği yaptı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Özbekistan'dan Şevket Mirziyoyev, Azerbaycan'dan İlham Aliyev, Kırgızistan'dan Sadır Caparov ve TDT Genel Sekreteri Büyükelçi Kubaniçbek Ömüraliev, Özbekistan Cumhurbaşkanı'nın açıkladığı üzere 2025 yılında 2,4 trilyon dolara ulaşan stratejik iş birliği için bir araya geldi.
Liderler, 14. yüzyılda inşa edilen ve günümüzde Kazakistan'ın ve tüm Türk dünyasının en önemli manevi simgesi olan, aynı zamanda tarihi İpek Yolu boyunca ticaret ve kültürel işbirliğinin Türk mirasının bir sembolü olarak duran Hoca Ahmed Yesevi türbesinin önünde el ele tutuşarak poz vererek güçlü bir birlik mesajı verdiler.
"Bizim için Türk dünyasının birliğini güçlendirmek son derece önemli bir önceliktir," diyen Kazak lider Tokayev, Türk uluslarının artan işbirliğinin askeri ya da jeopolitik boyutlar kazanabileceği yönündeki iddialara karşı çıktı.
"Türk Devletleri Örgütü jeopolitik bir proje ya da askeri bir örgüt değildir. Bu, kardeş ülkeler arasında ticari, ekonomik, yüksek teknoloji, dijital, kültürel ve insani işbirliğini güçlendirmek için eşsiz bir platformdur" diyen Tokayev, ülkesinin rekabet yerine işbirliği ve ilerleme yönündeki diplomatik duruşunu özetledi.
TDT Genel Sekreteri Ömüraliev ise Euronews'e verdiği demeçte, Türk dünyası genelinde büyük bir bölgesel entegrasyondan söz ederek, "artık her sektörün yapay zeka ve dijital gelişmeyle bağlantılı olduğunu, bu alanda kimsenin tek başına ilerleyemeyeceğini ve bu nedenle dijital ve yapay zekanın en az 58 alanında işbirliği yapmayı kabul ettik" dedi.
Ömüraliev, "Örneğin, e-izin, KOBİ desteği ve diğer mekanizmalara sahip olacağımız ulaşım ve lojistik alanında kendi projelerimiz var" dedi.
"E-İzin" projesi, üye ülkeler arasında kargo taşımacılığı sistemlerini ve prosedürlerini basitleştirerek bölgesel bağlanabilirliği güçlendirecek.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Türk ülkelerinin "ilerlemenin kenarında kalmamak için" dijital dönüşüm çabalarını artırmaları gerektiğini söyledi.
Çok sayıda dijital girişim
Tokayev ve tüm katılımcı başkanlar, Türk devletlerinde ortak yapay zeka merkezleri kurulması, siber güvenlik alanında işbirliği yapılması, BM kaynaklı dijital projelerin hayata geçirilmesi, Türk öğrenciler için yeni bir Yapay Zeka Üniversitesi kurulması gibi dijital işbirliğini ilerletmeye yönelik çok sayıda girişimi duyurdu.
Tokayev, "Teknolojik rekabet çağında, dijital dönüşüm ve yapay zeka Türk dünyasının ortak ilerlemesini sağlamalıdır" dedi.
Mirziyoyev, yeni dijital gelişmelerle bağlantılı gelecekteki işler için tasarlanan "Beş Milyon Yapay Zeka Lideri" programını ve her iki ülkenin büyük eğitim projelerinin bir parçası olarak Özbekistan ve Kazakistan tarafından gençlerin start-up projeleri için ortak bir girişim fonu kurulduğunu duyurdu.
Ayrıca, Türk ulusları arasında birleşik bir dijital alan yaratmak ve bölgesel veri alışverişi için bir "Dijital Türk Koridoru" geliştirmek ve teknolojik evrimi desteklemek için yapay zekâ alanında stratejik bir işbirliği ağı önerdi.
"Kazakistan Başbakan Yardımcısı ve Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma Bakanı Zhaslan Madiyev Euronews'e yaptığı açıklamada "Diğer Türk ülkeleriyle dijital projeleri paylaştık. Kazakistan çevrimiçi hizmetler alanında gelişmiş durumda, BM dijital hizmetler endeksinde ilk 10 ülke arasındayız ve çevrimiçi hizmet platformları kategorisinde en gelişmiş 24 ülke arasındayız ve bunu paylaşmak istiyoruz" dedi.
"Dünyanın yeni bir gelişim aşamasına girdiğini" ve "Türk devletlerinin bu süreçte öncü rol üstlenmesi gerektiğini" ifade eden Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, "Avrupa ve Asya arasında Dijital İpek Yolu projesinin hayata geçirildiğini" söyledi
"Bu projenin bir parçası olarak Azerbaycan ve Kazakistan arasındaki Trans-Hazar fiber-optik kablo hattının önümüzdeki aylarda faaliyete geçmesi bekleniyor." dedi.
Madiyev Euronews'e yaptığı açıklamada fiber-optik projesinin "büyük teknoloji devlerini ve hiper ölçekli şirketleri bilgi işlem gücü kaynaklarını ülkelerimizde konumlandırmaya çekmeye yardımcı olacağını" söyledi.
Türkiye, Kazakistan ve Azerbaycan ayrıca önümüzdeki yıl fırlatılmak üzere CubeSat adı verilen bir bilimsel uydu geliştiriyor.
Madiyev, "Her ülke kendi teknolojisiyle katkıda bulunabilir ve bu önümüzdeki yıl fırlatmayı umduğumuz bilimsel bir uydu olacak. Zamanla daha geniş bir uydu takımyıldızının parçası haline gelebilir," ifadelerini kullandı.
Ulaşım yolları stratejik öncelik
TDT dışişleri bakanları, Orta Koridor bölgesel odak noktasının merkezinde olmak üzere, küresel ulaşım yollarına ilişkin gelişen planlar üzerinde birlikte çalışmak üzere ayrı ayrı bir araya geldi.
Başkanlar, hızlı küresel jeopolitik gelişmeleri ele almak ve küresel enerji güvenliği fırsatlarında inisiyatif almak için birleşik bir cephe oluşturma ihtiyacının altını çizdiler.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, "yakın bölgemizde yaşanan krizlere" atıfta bulunurken "Türk dünyasının dayanışma içinde hareket etmesinin stratejik değerine" dikkat çekti ve "Türk dünyası ortak meseleler karşısında üst düzey refleksler kazanmıştır" dedi.
"Hürmüz Boğazı merkezli devam eden krizin de gösterdiği üzere, başta Orta Koridor olmak üzere Türk dünyasını birbirine bağlayan ulaştırma projeleri daha uzun yıllar önceliğimiz olmaya devam edecektir. Filistin, Lübnan, İran, Ukrayna ve daha birçok kriz, savunmamızı güçlendirmemiz ve sanayi alanındaki işbirliğimizi arttırmamız gerektiğini gösteriyor" dedi.
TDT ülkeleri için stratejik bir öncelik olan ve Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası (TITR) olarak da bilinen Orta Koridor, Çin ve Güneydoğu Asya'yı Kazakistan, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya bağlayan demiryolu ve denizyoluyla bir ulaşım ağı.
Aliyev, "ailemiz, Türk dünyası 21. yüzyılın etkili jeopolitik güç merkezlerinden birine dönüşmelidir" dedi.
Türk devletlerinin ulaştırma sektöründeki işbirliğinin genişlediğinin altını çizen Aliyev, "mevcut küresel jeopolitik ortamda Orta Koridor'un öneminin artarak devam ettiğini" söyledi.
"Gerçekleşme yolunda ilerleyen Zangezur Koridoru, Orta Koridor'un kilit segmentlerinden biri haline gelecektir."
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ile Orta Asya'nın kilit ulaşım ve bağlantı yolu olacak Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projesinin hızlandırılması konusunu görüşürken, Türk halkları arasındaki işbirliğinin uzun vadeli stratejik bir öncelik olduğunu söyledi.
Mirziyoyev, "Toplantımız dünya genelinde gerilimin tırmandığı bir dönemde gerçekleşiyor. Uluslararası ilişkilerde güven azalıyor ve küresel kurumların rolü ve etkisi azalıyor. Bu zorluklar, diyaloğumuzu yoğunlaştırmamızı ve kritik konularda ortak tutumlar geliştirmemizi gerektiriyor," dedi.
Özbekistan Cumhurbaşkanı, 2025 yılında toplam ekonomik potansiyeli 2.4 trilyon dolara ulaşacak olan TDT'nin artan etkisini vurguladı.
Merkezi İstanbul'da bulunan TDT 2009 yılında kuruldu ve beş üye ülkeden oluşuyor: Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan.