İspanya’da ulusal parklardan ve korunan alanlardan yapılan canlı yayınlar yükselişte. Bilimsel ve eğitici bir araçken yeni bir dijital eğlenceye dönüştü.
Evden çıkmadan Sierra Morena'yı geçen bir İber vaşağını görmek, bir kuş yuvasının hayatını adım adım izlemek ya da saatlerce doğal bir manzaraya bakmak artık mümkün. İspanya'da doğa 'web kameraları' büyük bir yükseliş yaşıyor ve binlerce insanın vahşi hayvanlara ve korunan alanlara yaklaşma biçimini değiştiriyor.
REKLAM
REKLAM
Olgunun kendisi yeni değil; ancak gelişen teknoloji, yüksek çözünürlüklü yayınlar ve internet siteleri, YouTube ile sosyal ağlar üzerinden kesintisiz erişim sayesinde çok daha görünür hale geldi.
Bilimsel izleme ve çevre bilinci oluşturma aracı olarak doğan bu kameralar, zamanla yaban hayatı gözlemi, çevre eğitimi ve sanal turizmin kesişiminde yer alan yavaş tempolu bir dijital eğlence biçimine de dönüştü.
Covid-19 pandemisi sırasında, Ekolojik Geçiş Bakanlığı bu kameraların rolünü (kaynak İspanyolca) evden çıkmadan "doğayı canlı canlı izleme" imkânı olarak zaten öne çıkarmıştı.
Ulusal Parklar Özerk Kurumu'na bağlı CENEAM o dönemde, doğa koruma örgütleri, üniversiteler, kamu kurumları ve araştırma merkezleri tarafından kurulan kameralara bağlanmanın, "doğanın nabzını canlı canlı izlemek" ve yaban kuşlarının kuluçka döneminde karşılaştıkları zorlukları daha iyi tanımak için yeterli olduğunu vurguluyordu.
İspanya'da en köklü projelerden biri, SEO/BirdLife (kaynak İspanyolca)'ın, ağırlıklı olarak kuşlara odaklanan projesi. Kuruluş, 2006'dan beri farklı türlerin yaşamını halka yaklaştırmak, biyolojilerini ve davranışlarını incelemek ve doğayı "olduğu gibi" göstermek için canlı kameralar kullanıyor. Yayınlar ücretsiz ve bazıları günün 24 saati açık kalıyor.
Bu kameralar, çok farklı türleri ve alanları gözlemlemeye imkân tanıyor: gökdoğanlar, (kaynak İspanyolca) ebabiller, leylekler ya da küçük orman kartalları gibi türlerden, Las Tablas de Daimiel gibi sulak alanlara veya Sierra de Guadarrama, Cabañeros, Doñana ya da Galiçya'nın Atlantik Adaları gibi korunan bölgelere kadar.
SEO/BirdLife, kameralarının üreme dönemlerine göre devreye alındığını ve ayrıca, birden fazla türün görülebildiği göletler, beslenme istasyonları veya leş alanlarından da yayın yaptıklarını belirtiyor.
Kuşların ötesinde
Ancak olgu kuşlarla sınırlı değil. Directo Natura (kaynak İspanyolca) gibi platformlar, doğal habitatlara yerleştirilen yüksek kaliteli kameralarla ilgiyi diğer hayvanlara ve manzaralara da taşıyarak, yaban hayatını hiçbir müdahale olmadan izleme imkânı sunuyor.
**"**Uzaktan kameralarımız sayesinde türleri rahatsız etmeden vahşi yaşamı birinci elden görebilirsiniz" ifadesi internet sitelerinde yer alıyor. Anlatımın ya da kurgu montajının olmaması da pek çok videonun popülerleşmesine katkıda bulunmuş görünüyor: "Ne senaryo, ne kurgu, ne de post prodüksiyon var; gördüğünüz şey doğanın ta kendisi" diyorlar.
En çok izlenen yayınları arasında, İspanya'daki doğa koruma çalışmalarının en sembolik türlerinden biri olan İber vaşağına (kaynak İspanyolca) ayrılan, Sierra Morena'dan yapılan yayınlar da var.
Acele yok, filtre yok...
Bu yayınların asıl özelliği tam da bekleyişte saklı. Kısa videoların hızla tüketildiği bir dönemde, pek çok kullanıcı saatlerce, bir hayvanın su başına yaklaşması, bir çiftin yavrularını beslemesi, yumurtlama anı ya da bir yavrunun ilk uçuşu (kaynak İspanyolca) gibi ilk bakışta önemsiz görünen sahneleri takip ediyor.
Doğa her zaman anında bir gösteri sunmuyor; bu yavaşlık da cazibesinin bir parçası. İçeriklerin hızla tüketildiği bir çağda, bu yayınların başarısı, doğaya filtresiz ve acele etmeden bakmanın çekiciliğini de ortaya koyuyor.
İşin içinde bilimsel ve yurttaş katılımını içeren bir boyut da var. SEO/BirdLife, 'Dando alas a la Biodiversidad' (kaynak İspanyolca) projesi kapsamında, yüzün üzerinde gönüllünün bazı kameraları her gün izlediğini ve kuluçka, beslenme, yavru gelişimi ya da üreme davranışına ilişkin binlerce saatlik veri toplandığını belirtiyor.
Örgütler yine de bu kameraların, doğanın kurallarına tabi vahşi hayvanları gösterdiğini hatırlatıyor. SEO/BirdLife, sıkça sorulan sorular bölümünde, yırtıcılık, kavga ya da ölüm gibi ağır sahnelerin görülebileceği uyarısında bulunuyor ve çoğu zaman müdahale edilmediğini; örneğin tehdit altındaki türler söz konusu olduğunda ya da neden doğal olmadığında devreye girildiğini belirtiyor.
Bir diğer önemli nokta ise sorumlu kurulum. SEO/BirdLife, türleri ve alanları dikkatle seçtiklerini, ekipmanları üreme döneminin dışında yerleştirdiklerini ve hayvanların davranışlarına mümkün olan en az müdahalede bulunmak için kamufle sistemler veya yakınlaştırma özellikli kameralar kullandıklarını vurguluyor.
Bir yuvada, ormanda ya da su başında olup bitenler artık yalnızca araştırmacılara ya da doğa yürüyüşçülerine özgü değil; artık herkes bunları evinden canlı izleyebiliyor.