İspanya’da ulusal parklar ve korunan alanlardan yapılan canlı yayınlar yükselişte. Bilimsel ve eğitici bir araç olarak başlayan girişim, yeni bir dijital eğlenceye dönüştü.
Evden çıkmadan Sierra Morena'yı geçen bir İber vaşağı görmek, bir kuş yuvasının yaşamını adım adım izlemek ya da saatlerce doğal bir manzaraya bakmak. İspanya'da doğa webcam'leri yükselişte ve binlerce kişinin yaban hayata ve korunan alanlara yaklaşma biçimini değiştiriyor.
REKLAM
REKLAM
Fenomen yeni değil, ancak teknolojinin gelişmesi, yüksek çözünürlüklü yayınlar ve internet siteleri, YouTube ile sosyal ağlardan kesintisiz erişim sayesinde çok daha görünür hale geldi.
Başlangıçta bilimsel izleme ve çevre bilgilendirmesi için bir araç olarak ortaya çıkan bu kameralar, zamanla yaban hayatı gözlemi, çevre eğitimi ve sanal turizmin kesiştiği noktada yavaş tempolu bir dijital eğlence biçimine de dönüştü.
COVID-19 pandemisi sırasında, Ekolojik Geçiş Bakanlığı bu kameraların rolünü çoktan öne çıkarmış (kaynak İspanyolca) ve bunları doğayı evden çıkmadan ‘canlı ve anlık’ izleme yolu olarak tanımlamıştı.
Milli Parklar Özerk Kurumu'na bağlı Ceneam (Ulusal Çevre Eğitimi Merkezi), o dönemde doğa koruma örgütleri, üniversiteler, kamu kurumları ve araştırma merkezleri tarafından kurulan kameralara bağlanmanın, ‘doğanın nabzını canlı ve anlık olarak tutmak’ ve yabani kuşların kuluçka döneminde karşılaştıkları zorlukları daha iyi anlamak için yeterli olduğunu vurguluyordu.
İspanya'da en oturmuş projelerden biri, SEO/BirdLife (kaynak İspanyolca) tarafından yürütülen ve özellikle kuşlara odaklanan çalışma. Kuruluş, farklı türlerin yaşamını kamuoyuna yaklaştırmak, biyolojilerini ve davranışlarını incelemek ve doğayı ‘olduğu gibi’ göstermek için 2006'dan beri canlı kameralar kullanıyor. Yayınlar ücretsiz ve bazı kameralar günün 24 saati açık kalıyor.
Bu kameralar, gökdoğanlar, (kaynak İspanyolca) ebabiller, leylekler veya küçük orman kartalları gibi türlerin yanı sıra Las Tablas de Daimiel gibi sulak alanları ya da Guadarrama Sıradağları, Cabañeros, Doñana veya Galiçya Atlantik Adaları gibi bölgeleri de izleme imkânı sunuyor.
SEO/BirdLife, kameralarının üreme dönemlerine göre devreye alındığını ve ayrıca göllerden, beslenme noktalarından ya da leşliklerden yapılan yayınlarda bir arada birçok türün görülebildiğini belirtiyor.
Kuşların ötesinde
Ancak olgu kuşlarla sınırlı değil. Directo Natura (kaynak İspanyolca) gibi platformlar, doğal yaşam alanlarına yerleştirilen yüksek kaliteli kameralarla müdahalesiz yaban hayatı gözlemi sunarak ilgiyi diğer hayvanlara ve manzaralara da genişletmiş durumda.
İnternet sitelerinde şu ifadeler yer alıyor: ‘Uzaktaki kameralarımız sayesinde, türleri rahatsız etmeden vahşi yaşamı yakından izleyebileceksiniz.’ Anlatıcı sesi ya da kurgu olmaması, birçok videonun popülerliğine katkıda bulunmuş görünüyor: ‘Ne senaryo, ne kurgu ne de post prodüksiyon; gördüğünüz şey doğanın ta kendisi’ diyorlar.
En çok izlenen yayınları arasında, İspanya'daki koruma çalışmalarının en sembolik türlerinden biri olan İber vaşağının (kaynak İspanyolca) Sierra Morena'daki yaşamını gösterenler de yer alıyor.
Acele etmeden, filtresiz
Bu yayınların kilit noktası tam da bekleyişin kendisi. Kısa videoların hızlı tüketildiği bir dönemde, pek çok kullanıcı saatlerce görünürde çok küçük sahneleri izliyor: su başına yaklaşan bir hayvan, yavrularını besleyen bir çift, yumurtlama anı ya da bir yavrunun ilk uçuşu (kaynak İspanyolca).
Doğa her zaman anında bir gösteri sunmuyor; bu yavaşlık da çekiciliğinin parçası. İçeriklerin hızla tüketildiği bir çağda bu yayınların gördüğü ilgi, doğaya filtresiz ve acele etmeden bakmanın da cazip olduğunu gösteriyor.
Ayrıca işin bilimsel ve yurttaş katılımını içeren bir boyutu da var. SEO/BirdLife, ‘Dando alas a la Biodiversidad’ (kaynak İspanyolca) projesi kapsamında, yüzü aşkın gönüllünün bazı kameraları her gün izleyerek kuluçka, beslenme, yavru gelişimi ve üreme davranışı üzerine binlerce saatlik veri topladığını aktarıyor.
Örgütler, bu kameraların doğa yasalarına tâbi vahşi hayvanları gösterdiğini de hatırlatıyor. SEO/BirdLife sık sorulan sorular bölümünde, yırtıcı saldırıları, kavgalar ya da ölüm gibi zor sahnelerin de görülebileceği uyarısında bulunuyor ve müdahalenin her zaman söz konusu olmadığını, örneğin tehdit altındaki bir tür veya doğal olmayan bir neden gibi istisnai durumlarda devreye girildiğini belirtiyor.
Bir başka önemli nokta ise kameraların sorumlu biçimde kurulması. SEO/BirdLife, türleri ve alanları dikkatle seçtiklerini, ekipmanları üreme dönemi dışında yerleştirdiklerini ve hayvanların davranışına mümkün olduğunca az müdahale etmek için kamufle sistemler veya yakınlaştırma özellikli kameralar kullandıklarını vurguluyor.
Bir yuvada, ormanda ya da su başında olup bitenler artık yalnızca araştırmacıların ya da doğa yürüyüşçülerinin tekelinde değil; isteyen herkes bunları evinden canlı olarak izleyebiliyor.