İspanya'da milli parklardan ve korunan alanlardan yapılan canlı yayınlar yükselişte. Bilimsel ve eğitim amaçlı bir araç olarak başlayan girişim, yeni bir dijital eğlence biçimine dönüştü.
Sierra Morena'yı aşan bir İber vaşağını görmek, bir kuş yuvasındaki yaşamı izlemek ya da evden çıkmadan saatlerce doğal bir manzarayı seyretmek. İspanya'da doğa web kameraları (webcam) yükselişte ve binlerce insanın yaban hayatı ile korunan alanlara yaklaşma biçimini değiştiriyor.
REKLAM
REKLAM
Olgunun kendisi yeni değil, ancak teknolojinin gelişmesi, yüksek çözünürlüklü yayınlar ve internet siteleri, YouTube ile sosyal medyadan kesintisiz erişim sayesinde çok daha görünür hale geldi.
Başlangıçta bilimsel izleme ve çevre bilincini artırma aracı olarak doğan bu kameralar, bugün de yaban hayatı gözlemi, çevre eğitimi ve sanal turizmin kesiştiği yavaş tempolu bir dijital eğlence biçimine dönüşmüş durumda.
COVID-19 pandemisi sırasında Ekolojik Dönüşüm Bakanlığı, bu kameraların evden çıkmadan “doğayı canlı ve eşzamanlı izleme” imkânı sunduğunu özellikle vurgulamıştı (kaynak İspanyolca).
Ulusal Çevre Eğitimi Merkezi Ceneam, Ulusal Parklar Özerk Kurumu'na bağlı bir birim olarak, o dönemde doğanın ritmini “canlı ve anbean takip etmek” ve yabani kuşların kuluçka döneminde karşılaştığı zorlukları daha iyi anlamak için doğa koruma örgütleri, üniversiteler, kamu kurumları ve araştırma merkezleri tarafından kurulan bu kameralara bağlanmanın yeterli olduğuna dikkat çekiyordu.
İspanya'da en köklü projelerden biri, özellikle kuşlara odaklanan SEO/BirdLife (kaynak İspanyolca) projesi. Kurum, 2006'dan bu yana canlı kameralar kullanarak farklı türlerin yaşamını kamuoyuna yaklaştırıyor, biyolojilerini ve davranışlarını inceliyor ve doğayı “olduğu gibi” gösteriyor. Yayınlar ücretsiz ve bazı kameralar günün 24 saati açık kalıyor.
Bu kameralarla göçmen yırtıcılardan gökdoğanlara, (kaynak İspanyolca) ebabillere, leyleklere ya da küçük kartallara kadar birçok türü, ayrıca Las Tablas de Daimiel gibi sulak alanları ve Guadarrama Sıradağları, Cabañeros, Doñana ya da Galiçya'nın Atlantik Adaları gibi bölgeleri izlemek mümkün.
SEO/BirdLife, kameralarının üreme dönemlerine göre devreye alındığını ve göller, beslenme noktaları ya da leş bırakma alanlarından yapılan yayınlarda da aynı anda birden fazla türün görülebildiğini belirtiyor.
Kuşların ötesinde
Ancak olgu, kuşlarla sınırlı değil. Directo Natura (kaynak İspanyolca) gibi platformlar, doğal habitatlara yerleştirilen yüksek kaliteli kameralarla ilgiyi diğer hayvanlara ve manzaralara da yayarak, yaban hayatını hiçbir müdahale olmadan izleme imkânı sunuyor.
İnternet sitelerinde “Uzaktan kameralarımızla türleri rahatsız etmeden yaban hayatını ilk elden izleyebilirsiniz” ifadesi yer alıyor. Anlatım ya da kurgu olmaması, birçok videonun popülerliğine de katkıda bulunmuş görünüyor: “Senaryo, kurgu ya da post prodüksiyon yok; gördüğünüz doğanın ta kendisi” diyorlar.
En çok izlenen yayınlar arasında, İspanya'daki doğa koruma çalışmalarının en sembolik türlerinden biri olan İber vaşağını (kaynak İspanyolca) Sierra Morena'da izlemeye imkân verenler de yer alıyor.
Ne acele var ne filtre
Bu yayınların kilit noktası ise tam olarak bekleyişin kendisi. Kısa videoların hızla tüketildiği bir dünyada, pek çok kullanıcı saatler boyunca görünürde çok küçük anları takip ediyor: su başına yaklaşan bir hayvanı, yavrularını besleyen bir çifti, yumurtlama anını ya da bir yavrunun ilk uçuşunu (kaynak İspanyolca).
Doğa her zaman anında bir gösteri sunmuyor; yavaşlığı da cazibesinin bir parçası. İçeriğin hızla tüketildiği bir çağda bu yayınların gördüğü ilgi, doğayı filtresiz ve ağır ağır seyretmenin de çekici olduğunu gösteriyor.
Ayrıca işin bilimsel ve yurttaş katılımına dayanan bir boyutu da var. SEO/BirdLife, ‘Biyoçeşitliliğe Kanat Vermek’ (kaynak İspanyolca) projesi kapsamında yüzü aşkın gönüllünün bazı kameraları her gün takip ettiğini; kuluçka, beslenme, yavru gelişimi ve üreme davranışına ilişkin binlerce saatlik veri toplandığını aktarıyor.
Kurumlar yine de bu kameraların, doğanın yasalarına tabi yaban hayvanlarını gösterdiğini hatırlatıyor. SEO/BirdLife, sıkça sorulan sorular bölümünde, av sahneleri, kavgalar ya da ölüm gibi zor anlara tanık olunabileceği konusunda uyarıyor ve müdahalenin her zaman değil, yalnızca örneğin tehdit altındaki türler söz konusu olduğunda ya da neden doğal olmadığında devreye girdiğini belirtiyor.
Bir başka önemli nokta da sorumlu kurulum. SEO/BirdLife, türleri ve bölgeleri dikkatle seçtiklerini, ekipmanı üreme dönemi dışında yerleştirdiklerini ve hayvanların davranışlarına mümkün olduğunca az müdahale etmek için kamufle edilmiş sistemler ya da güçlü yakınlaştırma özelliğine sahip kameralar kullandıklarını söylüyor.
Bir yuvada, bir ormanda ya da bir sulak alanda olup bitenler artık yalnızca araştırmacıların ya da doğa yürüyüşçülerinin gözleriyle sınırlı değil; herkes bunları evinden canlı olarak izleyebiliyor.