Moskova, 7 Haziran seçimleri öncesi Erivan’a baskıyı artırdı; ticaret yasakları, AEB’den çıkarma uyarıları ve Putin’in Ermenistan’ı Ukrayna’ya benzetmesi, Trump’ın Paşinyan’a “tam destek” açıklamasının hemen ardından geldi.
Rusya, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Ermenistan'da 7 Haziran'da yapılacak belirleyici seçimler öncesinde gerilimi tırmandıran yeni bir adım olarak, Erivan'ın Avrupa Birliği ile giderek sıkılaşan ilişkilerini gerekçe gösterip ülkenin büyükelçisini “istişarelerde bulunmak üzere” geri çağırdığını duyurdu.
REKLAM
REKLAM
“Rusya Federasyonu'nun Ermenistan Cumhuriyeti'ndeki Büyükelçisi S. P. Kopyrkin, Ermenistan liderliğinin Avrupa Birliği'yle yakınlaşmaya dönük adımlarıyla bağlantılı olarak, istişarelerde bulunmak üzere Moskova'ya geri çağrılmıştır” denildi Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında.
Bundan bir gün önce Rusya, Başbakan Nikol Paşinyan hükümeti üzerindeki baskısını seçimler öncesinde artırmayı sürdürerek, Ermenistan'dan yapılan bazı meyve ve sebze ihracatına “geçici kısıtlamalar” getireceğini açıklamış, böylece Ermeni maden suyu, şarap ve konyaklarına getirilen son yasaklara yenilerini eklemişti.
Yine Cuma günü, Avrasya Ekonomik Birliği'nin (EAEU) liderleri ortak bir açıklama yayımlayarak, Ermenistan'ın AB'ye katılma planlarının tüm EAEU ülkelerinin ekonomik güvenliği için “ciddi riskler” oluşturduğu uyarısında bulundu.
Astana'daki zirvede Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan liderleri, Erivan'a, ülkenin AB ile Moskova öncülüğündeki blok arasında yapacağı tercih konusunda bir an önce ulusal referandum düzenlemesi çağrısında bulundu.
Liderler, Erivan'ı, AB'ye üyelik yönündeki adımların ülkenin örgütteki üyeliğinin askıya alınmasına yol açabileceği konusunda uyardı ve en geç aralık ayına kadar muhtemel bir askıya alma kararını da göz önünde bulundurarak, Ermenistan'ın üyeliğine ilişkin sözde bir “resmî inceleme” süreci başlattı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin daha önce de Ermenistan'ın geleceğine ilişkin referandum fikrini ortaya atmış, bunun “oldukça mantıklı... Ermeni vatandaşlara tercihinin ne olacağını sormak gerekir” olacağını söylemişti.
“Buna göre biz de kendi tercihimize karar veririz” diye konuşmuştu.
Cuma günü Putin, daha önce Ukrayna ile Ermenistan arasında kurduğu paralelliği yineleyerek, toplanan gazetecilere “Ukrayna'daki kriz, bir dönem Ukrayna'nın AB'ye katılma girişimleriyle başladı” dedi.
Putin daha önce, her iki blokta birden üyeliğin “imkânsız” olduğunu söylemişti.
Erivan 'karşılıklı yarara dayalı işbirliğini' destekliyor
Ermenistan, Moskova öncülüğündeki birlik zirvesinde, 7 Haziran seçimleri için yürüttüğü kampanya nedeniyle toplantıya katılmayan Paşinyan'ın yerine Başbakan Yardımcısı Mher Grigoryan tarafından temsil edildi.
Zirveden yayımlanan bir videoda, Putin'in diğer liderleri selamlarken Grigoryan'la el sıkıştığı görülüyor.
EAEU bildirisi Grigoryan'a iletildi; Grigoryan zirvede yaptığı konuşmada, Ermenistan'ın “EAEU'da tüm üyelerin ulusal çıkarlarının gözetildiği, karşılıklı saygı ve eşit ortaklık temelinde yapıcı katılımını sürdürmeye kararlı olduğunu” ve Erivan'ın “karşılıklı yarara dayalı işbirliğini” desteklediğini söyledi.
Ermenistan, EAEU'dan ayrılmayı planlamadığını, ancak AB yanlısı çizgisini sürdüreceğini başından beri vurguluyor.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, zirve sırasında bu konuda herhangi bir ilerleme olup olmadığı sorulduğunda sabır istedi ve durumun “o kadar da basit olmadığını” söyledi.
Kremlin, Erivan'ı Batı yanlısı çizgisi konusunda defalarca uyardı; Ermenistan için hayati önem taşıyan ucuz gaz ve petrol tedarikini kesmekle tehdit ediyor ve 7 Haziran'da olası bir Paşinyan zaferinin sonuçlarını Ermenilere göstermeye çalışıyor.
“Paşinyan'a şunu söyledim: 'Ermeniler için kabul edilebilir ve iyi olan her şey Rusya için de kabul edilebilir ve iyidir. Ermeni halkı için neyin iyi olduğunu düşünüyorsanız onu yapın'” diyen Putin, bunu Cuma günkü zirvede aktardı.
“Halklarımızı yüzyıllara dayanan bir dostluk bağlıyor ve hiçbir şey insani ilişkilerimize zarar veremez. Ama tamamen ekonomik olan bazı konular var.”
“AB'nin standartlarıyla EAEU'nunkileri bağdaştırmak mümkün değil. Bu yüzden, Ermenistan'ın 27 üyeli bloğa yakınlaşması hâlinde, ülkedeki tüm ekonomik faaliyetlerimizi geri çekmek zorunda kalacağız” diyen Putin, Astana'daki zirvenin sonunda gazetecilere konuştu.
Ermenistan'daki seçim kampanyasına Rusya'nın müdahale ettiği ve Ermeni muhalefetine destek verdiği yönünde yaygın iddialar arasında, Rusya Dışişleri Bakanlığı Cuma günü yaptığı açıklamada, Ermeni tarafının bazı Rus yetkililerin seçim gözlemcisi olarak ülkede istenmediği mesajını Moskova'ya gayriresmî kanallardan ilettiğini duyurdu.
Trump'ın desteğinin hemen ardından gelen sözler
EAEU açıklamasında yalnızca Ermenistan'ın AB yanlısı çizgisine atıf yapıldı; ancak metin, ABD Başkanı Donald Trump'ın Paşinyan'a yeniden seçilmesi için bir gün önce verdiği “tam ve koşulsuz destek”in hemen ardından yayımlandı. Trump, Paşinyan'ı Ermenistan'ı “güçlü, müreffeh ve çok güvenli” hâle getiren “büyük bir dost ve lider” olarak tanımlamıştı.
Hafta başında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan ile birlikte, Erivan'da stratejik ortaklık çerçevesi, kritik mineraller alanında bir mutabakat zaptı ve Azerbaycan'ı, Nahçıvan eksklavına Ermenistan'ın güneyinden bağlayacak bir transit koridoru olan Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı'na (Trump Route for International Peace and Prosperity - TRIPP) ilişkin bir işbirliği anlaşması imzaladı.
Trump, desteğini doğrudan Rubio'nun ziyaretine bağlayarak, ABD ile Ermenistan'ın yakında TRIPP koridorunun inşaatına başlayacağını, bu hattın “Güney Kafkasya'yı dönüştüreceğini” ve Orta Asya'dan ABD'ye enerji erişimi sağlayacağını söyledi.
Çarşamba günü Beyaz Saray'da Trump'ın yanında konuşan Rubio, kritik mineraller anlaşmasını “Başkan Trump'ın çözülmesine yardımcı olduğu bir başka savaşın hatırlatıcısı” olarak nitelendirdi ve bu sözlerle, Paşinyan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in geçen yıl Beyaz Saray'da imzaladığı tarihi Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşmasına atıfta bulundu.
“Ermenistan'la büyük bir yeni ilişkinin ortaya çıktığını görüyoruz” diye ekledi Rubio.
Paşinyan, X hesabından ABD ve Ermenistan bayraklarını yan yana gösteren bir paylaşımla Trump'a desteği için teşekkür etti.