Bilim insanları, ekosistemlerin temelini oluşturan bitki ve hayvan türlerinin fiziksel kalıntılarının, öldükten uzun süre sonra bile çevre üzerinde güçlü etkiler yaratabildiğini ortaya koydu.
Yeni bir araştırmaya göre doğada ölen canlılar yalnızca geçmişin kalıntıları değil, geleceği şekillendiren aktif unsurlar olmaya devam ediyor. Bilim insanları, ekosistemlerin temelini oluşturan bitki ve hayvan türlerinin fiziksel kalıntılarının, öldükten uzun süre sonra bile çevre üzerinde güçlü etkiler yaratabildiğini ortaya koydu.
REKLAM
REKLAM
ABD'deki Florida Uluslararası Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve Science Advances adlı hakemli bilimsel dergide yayımlanan çalışma, özellikle kasırga, sıcak hava dalgası, yangın ve kuraklık gibi aşırı hava olaylarının ardından geride kalan ölü organik materyallerin ekosistemlerin toparlanmasında önemli rol oynadığını gösteriyor.
Araştırmanın yazarlarından biyolog John Kominoski, "Ölü bitki ve hayvanlardan geriye kalan materyallerin, aynı ya da benzer türlerin dayanıklılığına ve çevreye uyum sağlamasına yardımcı olabildiğini gördük" dedi.
Mangrovlardan mercan resiflerine kadar incelendi
Araştırmacılar, ABD ve Fransız Polinezyası'nda bulunan 10 farklı ekosisteme ait uzun dönemli verileri analiz etti. İncelenen alanlar arasında Güney Florida'daki mangrov ormanları, batı ABD'nin çayırları, doğu kıyısındaki istiridye resifleri ve Moorea Adası çevresindeki mercan resifleri yer aldı.
Sonuçlar, incelenen ekosistemlerin neredeyse tamamında ölü organizma kalıntılarının yeni yaşamın büyümesi, hayatta kalması ve çevresel streslerden sonra toparlanması üzerinde önemli etkileri olduğunu ortaya koydu.
Bazı durumlarda bu etkiler oldukça olumlu oldu. Örneğin ölü istiridye kabukları yeni istiridyelerin tutunup büyüyebileceği yüzeyler sağladı. Devrilmiş ağaçlar genç bitkilerin kök salmasını kolaylaştırdı. Florida Everglades bölgesinde ise kasırgalarda zarar gören veya ölen mangrov ağaçlarının kalıntıları, yaşayan mangrovların daha fazla kök geliştirmesine yardımcı oldu.
Bilim insanları bunun, çürüyen bitki materyalinin toprağa yeniden besin maddeleri kazandırmasından kaynaklanabileceğini düşünüyor.
'Ekolojik hafıza' kavramına yeni kanıt
Araştırma, bilim dünyasında "ekolojik hafıza" olarak bilinen kavramı da destekliyor. Bu kavrama göre bir ekosistemin bugünkü yapısı yalnızca mevcut canlılardan değil, geçmişte o bölgede yaşamış organizmalardan da etkileniyor.
Kominoski'ye göre bugüne kadar bu süreçte ölü organizma kalıntılarının rolü büyük ölçüde göz ardı edilmişti.
Araştırmada incelenen 10 ekosistemden yalnızca biri, Kaliforniya açıklarındaki yosun (kelp) ormanları, ölü materyallerden anlamlı biçimde etkilenmedi. Diğer dokuz ekosistemde ise etkiler oldukça güçlüydü. Bazı durumlarda ölü organizma kalıntılarının yeni yaşamın büyümesini 12 kata kadar artırdığı görüldü.
Araştırmanın başyazarı, Colorado Boulder Üniversitesi'nden ekolojist Kai Kopecky, "En dikkat çekici sonuç belirli bir organizmanın etkisinden çok, ölülerin yaşayanları ne kadar yaygın ve güçlü biçimde etkilediğinin ortaya çıkması oldu" dedi.
Her zaman olumlu sonuçlar doğurmuyor
Araştırmacılar, ölü organizmaların etkilerinin her zaman faydalı olmadığını da vurguluyor.
Bazı durumlarda kalıntılar güneş ışığını engelleyerek, genç filizlere zarar vererek veya rakip türlere avantaj sağlayarak büyümeyi ve toparlanmayı yavaşlatabiliyor.
Bu nedenle ölü materyaller, ekosistemlerin geleceğini olumlu ya da olumsuz yönde şekillendirebilen aktif unsurlar olarak değerlendiriliyor.
İklim değişikliğiyle önemi daha da artacak
Bilim insanları, iklim değişikliği nedeniyle aşırı hava olaylarının hem daha sık hem de daha şiddetli yaşanmasının beklendiğine dikkat çekiyor. Bu durumun daha fazla canlı ölümüne yol açması ve dolayısıyla ekosistemlerde daha fazla "miras etkisi" yaratması bekleniyor.
Araştırmacılara göre yalnızca türlerin yok oluşunu değil, onların geride bıraktığı çürüyen kalıntıların ekosistem üzerindeki etkilerini de anlamak büyük önem taşıyor.