Uzmanlar, fosil yakıt lobilerinin çıkarları ile bilime yönelik saldırıların, en tartışmalı iklim tartışmalarından birini yeniden çıkmaza soktuğu uyarısında bulunuyor.
Bonn’da yıl ortasında yapılan BM müzakereleri, ülkelerin gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlamasına yardımcı olacak bir finansman anlaşması üzerinde uzlaşamaması nedeniyle dün gece mesaiyi aşarak uzadı.
REKLAM
REKLAM
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell, diğerleri harekete geçmeden taahhütte bulunmayı reddeden ülkelerin “sen önce” anlayışını eleştirdi.
“Önümüzde hâlâ önemli uçurumlar var ve aradaki dönemde yapılması gereken ciddi bir çalışma bizi bekliyor” diye ekledi.
Fosil yakıtlardan uzaklaşmanın faydalarının adil biçimde paylaşılmasını hedefleyen “adil dönüşüm” konusunda bir miktar ilerleme sağlanmış olsa da, görüşmeler, sorgulanan çıkarlar ve masaya kimin gerçekten masada yer bulabildiğine dair artan sorgulamalar nedeniyle gölgede kaldı.
Bazıları, Bonn görüşmelerinin, kapalı kapılar ardında iklim bilimine saldıran “küçük bir fosil yakıt çıkarları grubu” tarafından baltalandığını savunuyor, diye aktarıyor Fransız haber ajansı AFP.
Bu suçlamalar, AB, İsviçre ve onlarca gelişmekte olan ülkeyi temsil eden delegeler tarafından dile getirildi.
“Servetlerini ve nüfuzlarını korumak için yanıp tutuşan güçlü çıkarlar var” diyor Fiji heyet başkanı Sivendra Michael. “Isı stresi, kral medcezirleri [bir kıyı bölgesinde yılın en yüksek öngörülen yüksek gelgiti] ve fırtınalar, kuraklık ve kıtlık nedeniyle kırılgan insanların acı çektiği bir dönemde, bazı ülkelerin süreci rehin aldığını görüyoruz.”
Bonn iklim konferansında fosil yakıt çıkarları ilerlemeyi engelledi mi?
BM iklim görüşmelerine katılan ülkeler, hükümet yetkililerinin yanı sıra, delegasyonlarında hükümet dışı temsilciler de bulundurabiliyor. Bunlar arasında yerli halkların liderleri, gençlik temsilcileri, akademisyenler ve bazıları fosil yakıt sektörünü temsil eden iş dünyası temsilcileri yer alabiliyor.
44 ülkeden oluşan En Az Gelişmiş Ülkeler bloğunun danışmanı Manjeet Dhakal’a göre Bonn, müzakere salonlarının tamamında “az sayıda fosil yakıt çıkarının eşgüdümlü saldırılarına” sahne oldu. Dhakal, hiçbir ülkenin adını anmadı.
Müzakerelere ilişkin günlük raporlar yayımlayan Earth Negotiations Bulletin (kaynak İngilizce), Hindistan’ın ve aralarında petrol zengini Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt’in de bulunduğu Arap Grubu’nun, BM’nin IPCC’si gibi bilimsel kuruluşların iklimle ilgili dezenformasyona karşı harekete geçmesi çağrılarına karşı çıktığını aktarıyor; söz konusu ülkeler bunun gerçek bilimsel tartışmaları itibarsızlaştırmak için kullanılabileceğini savundu.
Benzer şekilde, Birleşik Krallık ve AB’nin, iklimsel devrilme noktaları kavramına ilişkin “farklı bakış açıları”na yapılan atfı metinden çıkarmaya yönelik girişimi, konunun ne net ne de kesin olduğunu savunan Suudi Arabistan ve kömüre bağımlı Hindistan tarafından engellendi.
Hindistan ayrıca “geri döndürülemez değişiklikler”e yapılan atfın silinmesini önerdi ve Paris Anlaşması’nın 1,5°C sınırını aşma düzeyi ve süresinin (“overshoot”) sınırlandırılmasına ilişkin metne karşı çıktı; bu metin için AB’nin de aralarında bulunduğu çoğu delege bastırıyordu.
Climate Action Network (CAN) Europe’a göre bilimsel bulgular, 1,5°C hedefini erişilebilir tutabilecek daha hızlı emisyon azaltımlarının gerekli, mümkün ve sağlık, enerji güvenliği, istihdam ve maliyetler açısından büyük faydalar sağlayacağını açıkça ortaya koyuyor.
AFP’nin haberine göre, Salı günü (16 Haziran’da) Küçük Ada Devletleri İttifakı’nın (AOSIS) başkanı ve başmüzakerecisi, Bonn’da “mevcut en iyi bilimi süreçten koparma ve itibarsızlaştırma girişimlerinden” son derece rahatsız olduğunu söyledi.
Greenpeace Australia Pacific’te Pasifik Bölge Sorumlusu olan Shiva Gounden, Bonn’da ısınma hedeflerini sulandırmak için “bilime karşı amansız bir savaş” yürütüldüğünü savunuyor.
“Ama biz bu odaların, 1,5°C eşiğinin aşılmasının tarihimize son vereceği ve mirasımızı yerinden edeceği, tuzlu suyun bizi nesiller boyunca ayakta tutan Vanua’ya (toprak) sızdığı Pasifik’in gerçekliğinden kopmasına izin vermeyeceğiz” diye ekliyor.
COP31’de fosil yakıtların aşamalı olarak bırakılmasına dair beklentiler
Bu tür hayal kırıklıkları, kararların oybirliğiyle alınmasını gerektiren BM iklim görüşmeleri için pek yabancı değil.
Geçen yıl Brezilya’da yapılan COP30, fosil yakıtların aşamalı olarak sonlandırılmasına ilişkin herhangi bir yol haritasından kaçınan bir nihai metinle sonuçlanınca eleştirilmişti; oysa konu görüşmelerin başlıca gerilim başlıklarından biri haline gelmişti.
Bu sonuç, bu yılın başlarında Kolombiya’nın Santa Marta kentinde, fosil yakıtlardan adil ve düzenli bir geçişin haritasını çıkarmaya adanmış ilk uluslararası konferansın başlatılmasına yol açtı. COP sürecini tamamlayıcı olarak kurgulanan konferans, fosil yakıt lobicilerini açıkça dışarıda bıraktı. Donald Trump da etkinliğe davet edilmeyenler arasındaydı.
“Fosil yakıtlardan adil bir dönüşüme yönelik heyecan, azımsanmayacak ölçüde Santa Marta, Kolombiya’daki son konferans ve Brezilya COP Başkanlığı’nın yakında açıklanacak yol haritası sayesinde giderek artıyor” diyor Dünya Kaynakları Enstitüsü’nden David Waskow.
“Ülkelerin, fosil yakıtlardan çıkış için kendi koşullarına uygun ulusal yol haritalarını hazırlamalarına ilişkin beklentiler büyüyor.”
‘Buraya daha iyi bir gelecek müzakere etmeye geldik’
AOSIS, Kasım ayında Türkiye’de yapılacak COP31’de başarı için ülkelerin yeterince sağlam bir temel atmadığından endişe ediyor.
“Buraya daha iyi bir gelecek müzakere etmeye geldik” diyor Marshall Adaları iklim elçisi Tina Stege. “Bir enerji krizi içindeyiz; hepimizi, ama özellikle de en kırılganları olumsuz etkileyen fosil yakıtlara bağımlılığımız nedeniyle 1,5°C eşiğini aşma riskiyle karşı karşıyayız.
“Bonn’da bilime yönelik saldırılara tanık olduk; ama bu saldırılara karşı çıkma kararlılığına da şahit olduk – yalnızca ada devletlerinden değil, pek çok başka ülkeden de. Bilim bize 1,5°C’ye ihtiyacımız olduğunu söylüyor; finansman açığını kapatmamız gerektiğini söylüyor; cesur kararlar alırsak geleceğin daha güvenli, daha sağlıklı ve daha yaşanabilir olacağını söylüyor. Artık bilime kulak verme zamanı.”