Venezuela’daki depremler sonrası sosyal medyada, felaketin ABD’nin HAARP projesine bağlandığı paylaşımlar yayıldı. Oysa bilim insanları ve program yetkilileri, sistemin depremleri tetiklediğine dair hiçbir kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Her büyük doğal afet yaşandığında, HAARP ifadesi sosyal medyada yeniden gündem oluyor. Depremlerin, kasırgaların, sellerin ya da orman yangınlarının ardından da böyle oldu. Son olarak, Venezuela'da kaydedilen depremler de bir istisna olmadı.
REKLAM
REKLAM
X gibi platformlarda, ABD'nin depremleri tetiklemek için HAARP projesini kullandığını öne süren, ancak herhangi bir kanıt içermeyen paylaşımlar dolaşıma girdi. Doğrulama alanında uzman çeşitli medya kuruluşları bu iddiaları çürüttü ve bu iddiaları destekleyen hiçbir bilimsel kanıt bulunmadığını hatırlattı.
HAARP projesi aslında nedir?
HAARP, High-frequency Active Auroral Research Program (Yüksek Frekanslı Etkin Auroral Araştırma Programı) ifadesinin kısaltması. Alaska'da bulunan bir bilimsel tesis ve temel amacı iyonosferi incelemek; iyonosfer, Dünya atmosferinin yaklaşık 60 kilometreden 500 kilometrenin üzerine kadar uzanan bir tabakasıdır.
Kurumun kendisi, açıklamasında (kaynak İspanyolca), bu bölgedeki atmosferde küçük ve kontrollü bozulmalar yaratmak için yüksek frekanslı radyo dalgaları kullandığını ve böylece radyo iletişimini, uydu seyrüseferini ve diğer teknolojik sistemleri etkileyen olguları daha iyi anlamayı hedeflediğini belirtiyor. 1993 ile 2014 yılları arasında tesis ABD Hava Kuvvetleri ve Donanması tarafından işletildi ve 2015'ten bu yana Alaska Fairbanks Üniversitesi'ne ait.
Tesis yetkilileri ayrıca deneylerinin kamuya açık olduğunu ve araştırmalarının yalnızca iyonosferin incelenmesine odaklandığını vurguluyor.
HAARP neden depremler ve diğer felaketlerle ilişkilendiriliyor?
Programın amacı bilimsel olsa da, HAARP uzun süredir çok sayıda komplo teorisinin hedefinde.
Çeşitli dönemlerde, depremler, kasırgalar, seller, orman yangınları ve hatta iklimi kontrol etme gücüne sahip olduğu iddia edildi. Örneğin 2024 yılının ekim ayında Valensiya Özerk Topluluğu'nu vuran DANA sonrasında, felaketin HAARP tarafından yaratıldığını öne süren, ancak hiçbir kanıta dayanmayan paylaşımlar yeniden sosyal medyada dolaşıma girdi.
'Euronews' doğrulama ekibinin yürüttüğü bir araştırma, bu komplo teorilerinin farklı dillerde nasıl yayıldığını ortaya koydu ve viral hale gelen birçok iddiayı çürüttü.
Benzer anlatılar, Fas ve Myanmar'daki depremlerden ya da ABD'deki Milton Kasırgası sonrasında da yeniden ortaya çıktı. Venezuela depremlerinin ardından da, ABD'nin ülkenin altyapısına zarar vermek ya da depremleri tetiklemek için HAARP'ı kullandığını öne süren paylaşımlar yayıldı. Ancak bunlar bilimsel temeli olmayan asılsız iddialardır.
HAARP depremlere yol açabilir mi ya da iklimi kontrol edebilir mi?
Proje yetkililerine ve bilim camiasına göre yanıt hayır.
Sıkça sorulan sorular bölümünde HAARP, kullandığı radyo dalgalarının yalnızca iyonosferle etkileşime girdiğini ve hava olaylarının gerçekleştiği alt katmanlar olan troposfer ve stratosferle etkileşmediğini belirtiyor. Bu nedenle, iklimi değiştirme kapasitesine sahip olmadığını vurguluyor.
Araştırmacılar ayrıca HAARP'ın, depremler, kasırgalar veya seller gibi doğal olayları ne tetikleyebileceğini ne de şiddetlendirebileceğini ifade ediyor. HAARP'ın yaydığı sinyaller, üst atmosferdeki fiziksel süreçleri incelemeye yönelik ve yerkabuğunu ya da depremlerden sorumlu jeolojik süreçleri değiştirme gücüne sahip değil.
Venezuela'daki deprem sonrasında dolaşıma giren mesajları inceleyen doğrulama uzmanları da, HAARP ile sismik faaliyet arasında herhangi bir bilimsel bağlantı olduğuna dair hiçbir kanıt bulunmadığını hatırlatıyor.
Her büyük felaketin ardından yeniden ortaya çıkan bir komplo teorisi
Venezuela örneği, doğal olaylara ilişkin dezenformasyonda sık görülen bir kalıbı takip ediyor. Her deprem veya aşırı hava olayı yaşandığında, fenomeni gizli teknolojilere ya da sözde iklim silahlarına bağlayan paylaşımlar yeniden ortaya çıkıyor; oysa bu iddiaları destekleyen hiçbir bilimsel kanıt yok.
Bu anlatıların başlıca aktörlerinden biri de uzun süredir HAARP. Proje yetkilileri, HAARP'ın yalnızca bilimsel amaç taşıdığını; iyonosferi inceleyerek iletişim sistemlerine ve yeryüzü ikliminden farklı bir kavram olan **'uzay havası'**na ilişkin bilgimizi artırmayı hedeflediğini vurguluyor. Yetkililere göre tesisin ne iklimi kontrol etme ne de depremlere yol açma kapasitesi var.