Rusya, yurt dışında yaşayıp ülkede siyasi suçlamalarla aranan kişilerin banka hesaplarını donduracak, mülk ve araç satışlarını engelleyecek, pasaport işlemleri dahil konsolosluk hizmetlerini durduracak yasayı kabul etti. Hukukçulara göre düzenleme, 'fiili vatandaşlık kaybı' anlamına geliyor.
Rusya parlamentosu çarşamba günü, yurt dışında yaşayan ve ülkelerinde siyasi gerekçelerle haklarında kovuşturma yürütülen Rusların mülkleri ve banka hesapları üzerindeki tasarruf haklarıyla konsolosluk hizmetlerine erişimlerini ellerinden alacak bir yasayı kabul etti. Hukukçular, düzenlemenin fiilen vatandaşlıktan çıkarma anlamına geldiğini belirtiyor.
REKLAM
REKLAM
Devlet Duması, tasarıyı ikinci ve üçüncü okumalarını aynı anda yaparak kabul etti. Duma Başkanı Vyacheslav Volodin, yasanın kimleri hedef aldığını gizleme gereği duymadı.
Volodin oylama öncesinde, "Ülkemize zarar verenlerden söz ediyoruz. Aşırılıkçılardan, vatan hainlerinden. Yıllardır devletimizi yok etmek için ellerinden geleni yapanlardan. Başka ülkelerde cezadan kaçarak saklanırken Nazizmi meşrulaştıran, askerlerimize ve subaylarımıza hakaret edenlerden," dedi.
Yasa kapsamında, yurt dışında yaşayan ve Rusya'daki cezai kovuşturmalardan kaçan Ruslara ülke içinde kapsamlı kısıtlamalar uygulanacak. Banka hesapları dondurulacak; mülkleri ve araçları satılamayacak; lisansları ve akreditasyonları askıya alınacak; mobil bankacılık uygulamalarına erişimleri engellenecek.
Bu kişiler ayrıca yurt dışı pasaportu alma, vasiyetname ve vekaletname gibi belgeleri tasdik ettirme dahil devlet ve konsolosluk hizmetlerinden yararlanamayacak.
Yasa; Rusya'nın "yabancı ajanlar" yasasını ihlal etmek, ülkeye yaptırım uygulanması çağrısında bulunmak, Rusya'nın toprak bütünlüğünün ihlal edilmesini istemek, silahlı kuvvetleri itibarsızlaştırmak veya Rusya'nın "istenmeyen kuruluş" ilan ettiği yapılarla bağlantılı olmak gibi gerekçelerle daha önce idari yaptırım uygulanan Rusları da kapsıyor.
Yasa, herhangi bir geçiş süresi olmadan resmen yayımlandığı anda yürürlüğe girecek.
Baskı giderek artıyor
Çarşamba günü kabul edilen düzenleme, Rusya'nın muhalif sesleri bastırmak için kullandığı yasal araçları sürekli genişletme sürecinin son halkası oldu. Bu süreç, Ukrayna'nın geniş çaplı işgalinden önce başlamış ancak Şubat 2022'den bu yana büyük ölçüde hızlanmıştı.
Devlet Duması, geniş çaplı işgalin ilk haftasında birkaç gün arayla iki önemli yasa kabul etti.
İlk yasa, devletin silahlı kuvvetler hakkında "bilerek yanlış bilgi" olarak değerlendirdiği içeriklerin yayılmasını suç haline getirdi ve 15 yıla kadar hapis cezası öngördü. İkinci yasa ise orduyu "itibarsızlaştırmayı" suç kapsamına aldı. İlk kez suç işleyenler için cezalar beş yıla kadar çıkıyor.
Rusya'nın iletişim düzenleme kurumu aynı dönemde medya kuruluşlarına "savaş", "işgal" ve "saldırı" sözcüklerini kullanmayı bırakmaları talimatını verdi. Bu karar, ülkede kalan bağımsız Rus medya kuruluşlarının çoğunun kapanmasına veya yayınlarını kendi kararıyla durdurmasına yol açtı.
İlk olarak 2012'de kabul edilen "yabancı ajanlar" yasası, 2022'den bu yana defalarca değiştirildi. Değişikliklerle yalnızca kuruluşların değil, bireylerin de "yabancı ajan" ilan edilmesinin önü açıldı. Bu statü, kamusal yaşam, bankacılık ve seyahat alanlarında kapsamlı kısıtlamaları beraberinde getiriyor.
Rus yetkililer 2025'in ortasına kadar 25 binden fazla internet sitesine erişimi engellemişti. Bu sayı, Şubat 2022'den bu yana kaldırılan toplam içeriğin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor.
Geniş çaplı işgalin ardından ilk yıl içinde Rusya'dan ayrılanların sayısına ilişkin tahminler 500 bin ile 1 milyonun üzerinde değişiyor. Çarşamba günü kabul edilen yasa, devletin yurt dışına çıkan bu kesim üzerindeki etkisini artırmayı amaçlıyor.
'Fiilen vatandaşlıktan çıkarılma'
Rus hukukçular ve insan hakları savunucularından oluşan açık topluluk First Department, düzenlemelerin toplam etkisinin "fiilen vatandaşlıktan çıkarılma" anlamına geldiğini belirtti.
Grubun analizinde, "Siyasi nedenlerle ülkeyi terk eden ve 'kaçak' sayılan kişi, ülke içinde 'iptal edilmiş vatandaş' statüsü kazanıyor," denildi.
Açıklamada, "Rusya Federasyonu'yla bağlantılı her şey; mülkler, hesaplar, işletmeler ve konsolosluk hizmetleri bu kişilere karşı kullanılabilir. Kendileri ise bunları kendi yararlarına kullanma imkanından fiilen yoksun bırakılıyor," ifadelerine yer verildi.
Bağımsız insan hakları medya projesi OVD-Info'ya göre en büyük risk altında olanlar arasında Rusya'nın "yabancı ajanlar" sicilinde bulunanlar, ceza davalarında veya siyasi saiklerle açılan idari davalarda sanık olanlar, siyasi aktivistler, gazeteciler ve avukatlar yer alıyor.
Kremlin'in "aşırılıkçı", "istenmeyen" veya "terörist" olarak nitelendirdiği proje ve kuruluşların mensupları da risk altındaki gruplar arasında bulunuyor.
OVD-Info verilerine göre 2022'de başlayan geniş çaplı işgalden Eylül 2025'e kadar yalnızca "yanlış bilgi" ve "itibarsızlaştırma" yasaları kapsamında en az 692 kişi cezai kovuşturmaya uğradı.
2025 sonu itibarıyla savaş karşıtlığı nedeniyle cezai kovuşturmaya uğrayanların toplam sayısı en az bin 299'a ulaştı. Bu kişilerden 373'ü hâlâ cezaevindeydi.