Yeni bir analiz, iklim değişikliğinin yakın zamanda yangına elverişli koşulları Fransa'nın güneybatısında en az iki, İspanya'nın orta kesiminde ise en az 20 kat artırdığını ortaya koyuyor.
Bilim insanları, insan kaynaklı iklim değişikliğinin Avrupa’nın geniş bölgelerini harap eden yangına elverişli koşulları 20 kata kadar daha olası hale getirdiği uyarısında bulunuyor.
REKLAM
REKLAM
İspanya ve Fransa, 120 bin hektardan fazla araziyi kavuran ve yaklaşık 300 bin kişinin evlerini tahliye etmesine yol açan kontrolsüz yangınlarla mücadele ediyor. AB, acil müdahale sistemini devreye sokarak yangınlarla mücadele için yangın söndürme uçakları ve kara araçları gönderdi ancak kapasitesinin hızla tükendiği uyarısında bulundu.
Hafta başında Fransa’daki bir orman yangını o kadar güçlendi ki, kendi duman sütunu bir gök gürültülü fırtınaya dönüştü; yere düşen yıldırımlar yeni yangınlar başlattı. Aynı zamanda alevleri farklı yönlere iten şiddetli rüzgarlar üretti.
Daha yakın zamanda, Yunanistan’da yangınlar patlak verdi; Girit adasında üç itfaiyeci hayatını kaybetti. Türkiye’nin batı ve güney kıyılarında ise yüzlerce kişi tahliye edildi.
Yangınlar küresel medyada geniş yer bulurken, birçok yayın kuruluşu Avrupa’nın sözde ‘mega yangınlarını’ iklim değişikliğiyle ilişkilendirmekten kaçınıyor.
İklim değişikliği Avrupa’daki mega yangınların olasılığını artırdı mı?
World Weather Attribution (WWA) tarafından yapılan yeni bir çalışma, yangına elverişli hava koşullarının zaman içinde nasıl değiştiğini görmek için iklim modellerini değil, tarihsel hava gözlemlerini analiz etti.
Bunu yapmak için, sıcak, kuru ve rüzgarlı koşulları bir araya getiren ve bir yangın başladıktan sonra kontrol altına alınmasının ne kadar zor olduğunu yansıtan Günlük Şiddet Derecesi (Daily Severity Rating, DSR) adlı bir gösterge kullandılar. Araştırmacılar, yangınların çıktığı güneybatı Fransa ile orta İspanya genelinde DSR’nin en yüksek olduğu yedi günlük dönemi inceledi.
Sonuçlar, insan kaynaklı iklim değişikliğinin yangına elverişli koşulları güneybatı Fransa’da en az iki, orta İspanya’da ise en az 20 kat daha olası hale getirdiğini ortaya koydu. Bilim insanları bunların ihtiyatlı tahminler olduğunu vurguluyor.
“Orman yangınları farklı bölgelerde eş zamanlı olarak patlak verdiğinde, insan kaynaklı iklim değişikliğinin yalnızca daha aşırı yangınların olasılığını değil, aynı zamanda eşzamanlılığını da artırdığı açıkça görülüyor” diyor, Almanya’daki Helmholtz Çevre Araştırmaları Merkezi’nde iklim bilimci olan Andreia Ribeiro.
“Bu durumun gerçek bir bedeli var; çakışan aşırı yangınlar, desteğe en çok ihtiyaç duyulduğu anda ülkelerin işbirliği yapmasını ve yangın söndürme kaynaklarını birbirleriyle paylaşmasını zorlaştırıyor.”
Analiz, günümüz iklim koşullarında bu şiddetteki olayların güneybatı Fransa’da 20 yılda bir, orta İspanya’da ise altı yılda bir görülmesinin beklendiğini ortaya koydu.
Londra’daki Imperial College bünyesindeki Çevre Politikası Merkezi’nde aşırı hava olayları ve iklim değişikliği üzerine çalışan araştırmacı Dr Clair Barnes, orman yangınlarının yalnızca “kötü şans” olmadığını, “insan kaynaklı ısınmanın giderek artan etkilerinin açık bir göstergesi” olduğunu söylüyor.
“Yağışlı geçen bir kışın ardından gelen son derece kuru bu yaz ve ardı ardına yaşanan sıcak hava dalgaları, ormanları kuru yakıtla doldurdu; insan kaynaklı iklim değişikliğinin beslediği amansız sıcaklıklar ise kıvılcımların tutuşup dev, tehlikeli orman yangınlarına dönüşmesi için gerekli koşulları yarattı” diye ekliyor.
Dün (30 Temmuz) Scientific Reports dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma, 1981-2025 dönemine ait hava ve iklim verileriyle birlikte Portekiz, İspanya, Fransa, İtalya ve Yunanistan’ın ulusal orman yangını kayıtlarını analiz etti.
Araştırmacılar, Fransa ve İspanya’nın bazı bölgelerinde, yangını teşvik eden hava koşullarının şiddetinin 2016-2025 döneminde, 1981-2010’a kıyasla yüzde 50’ye varan oranlarda arttığını tespit etti.
“Yangını güçlü biçimde teşvik eden koşulların” yaşandığı yaz günlerinin sayısı da 1981-2010 döneminde yaz başına 10 günden az iken, incelenen her ülkede bazı bölgelerde son on yılda yaklaşık 25 güne çıktı.
BM, Avrupa’ya fosil yakıtlardan ‘daha hızlı’ uzaklaşma çağrısı yapıyor
WWA’nın atıf analizinin ardından BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Steill, Avrupa’daki mega yangınların, iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı sıcaklıklar ile kurak arazilerin orman yangınlarını ne kadar hızla “yıkıcı ulusal felaketlere” dönüştürebildiğini gösterdiğini söylüyor.
“İnsanlığın kömür, petrol ve gazı devasa miktarlarda yakmaya devam etmesi gezegenimizi adeta fırına çeviriyor; bu koşulları daha tehlikeli, bu mega yangınları ise daha ölümcül ve yıkıcı hale getiriyor” diyor.
“Ama çözümler de aynı derecede net: tüm ülkeler fosil yakıtlardan yenilenebilir kaynaklara daha hızlı geçmeli ve insanları kötüleşen iklim etkilerinden korumalı; orman yangınlarından mega fırtınalara ve sellere, gıda üretimini vuran kuraklıklara kadar.”
Avrupa Komisyonu’na göre, AB’de vahşi doğa alanlarının yakınında yaşayan ve yılda en az 10 gün boyunca yüksek ile aşırı düzeyde yangın tehlikesine maruz kalan kişi sayısı, yalnızca 3°C’lik bir ısınmayla 15 milyon artacak. İnsan kaynaklı iklim değişikliği, küresel yüzey sıcaklığını sanayi öncesi döneme kıyasla şimdiden yaklaşık 1,3-1,5℃ yükseltti.