Astana, vergi teşvikleri ve düzenleyici reformlarla kripto yatırımcılarını dijital varlıklarını lisanslı yerel platformlara taşımaya teşvik ederek, madencilik patlaması sonrası durgunlaşan sektörü canlandırmayı hedefliyor.
Kazakistan beş yıl önce dünyanın en büyük kripto madenciliği merkezlerinden biri haline geldiğinde, yaşanan patlama ülkenin elektrik şebekesini zorladı; hükümetin verdiği karşılık ise madencilerin çoğunun ya ülkeyi terk etmesine ya da yeraltına inip kayıt dışı çalışmaya başlamasına yol açtı.
REKLAM
REKLAM
Şimdi Kazak hükümeti, vergi indirimleri ve hukuki güvence sunarak tüm bu faaliyetleri yeniden ülkeye çekmek istiyor.
Kazakistan hükümeti, vatandaşları kripto para varlıklarını beyan etmeye, bunları düzenlemeye tabi yerel platformlara taşımaya ve dijital varlıkları ülke ekonomisine entegre etmeye teşvik eden bir kararname imzaladı.
Yetkililer, dolandırıcılık, kara para aklama ya da lisanssız kripto hizmetleriyle bağlantılı olmayan dijital varlık işlemlerinden elde edilen kişisel gelirler için, üç yıllığına özel yatırımcılara vergi muafiyeti tanıyor.
Bu karar, madencilerin ülkede faaliyet göstermesini — ve herkesin bundan kazanç sağlamasını — kolaylaştırmanın da önünü açtı.
Kripto patlaması kısa sürdü
Kripto para madenciliğinde, blok zincirine — yani bir kripto paranın işlem geçmişinin kaydedildiği deftere — yeni işlemler ekleyip bunları doğrulamak için güçlü bilgisayarlarla karmaşık matematiksel problemler çözülüyor.
Bu işlemleri başarıyla tamamlayan madenciler, karşılık olarak kripto para ödülü alıyor ve bu ödül doğrudan kişisel kripto cüzdanlarına yatırılıyor. Bitcoin gibi bazı kripto paralarda bu ciddi kazançlar sağlayabiliyor.
Olumsuz tarafı ise, hesaplamaların kesintisiz işlem gücü gerektirmesi nedeniyle sürecin çok büyük miktarda enerji tüketmesi.
Çin’in 2021’de Bitcoin madenciliğini yasaklamasının ardından, çok sayıda madenci düşük maliyetli enerji sunan yeni lokasyonlar aramaya başladı.
Bu noktada Kazakistan, hızla ABD’den sonra en büyük ikinci Bitcoin madenciliği merkezi haline geldi. Pek çok kişi madencilikten pay kapmaya çalıştı; öyle ki, insanlar balkonlarına bile madencilik ekipmanı yerleştirmeye başladı.
Bazıları, devasa elektrik tüketimlerini gizlemek için madencilik çiftliklerini sebze depoları, seralar veya terk edilmiş Sovyet dönemi sanayi tesislerinde yapay zeka veri merkezleri gibi gösterme noktasına kadar vardı.
Ülke, kripto çiçeklenmesinin tadını uzun süre çıkaramadı. Madencilerin hızla akın etmesi, ülkenin yaşlanan elektrik şebekesi üzerinde muazzam bir yük oluşturdu.
Ekim 2021’de artan elektrik talebi, Kazakistan’ın kuzeydoğusundaki üç santralde kesintilere katkıda bulunurken, birçok bölgede de planlı elektrik kesintileri yaşandı. Zirve noktasında kripto para madencileri, Kazakistan’ın toplam elektrik üretiminin tahminen yüzde 8’ini tüketiyordu.
Yetkililer, elektrik tüketimi ve dijital varlıkların yasallaştırılmasına ilişkin düzenlemeleri art arda sıkılaştırarak karşılık verdi; bu da madencilerin yurt dışına taşınmasına ve yasa dışı operasyonların çoğalmasına yol açtı.
Kazakistan kripto madenciliğini hiçbir zaman tamamen yasaklamadı; potansiyelini ileride değerlendirebilmek için kapıyı açık tuttu.
Kazakistan’ın mali düzenleyicisi Astana Uluslararası Finans Merkezi’ne (AIFC) göre, Kazak vatandaşlarının yaklaşık 1 milyon kripto cüzdanı bulunuyor.
Dubai’nin finans serbest bölgesi DIFC örnek alınarak kurulan AIFC, Kazakistan’da finansal yenilikler için bir deneme alanı işlevi görüyor ve ülkede faaliyet gösteren dijital varlık şirketlerinin düzenleyici merkezi konumunda.
Bu sayı, mart ayında 256.900’e ulaşan yetkili yerel borsalarda kayıtlı kullanıcı sayısının neredeyse dört katına denk geliyor.
Kripto varlıkları yeniden ülkeye çekmek
Uzmanlara göre, kripto sahiplerini teşvikler ve sadeleştirilmiş hukuki çerçevelerle yeniden kendi ülkelerine çekmek son yıllarda küresel bir eğilime dönüştü.
BAE, Hong Kong ve Singapur, açık lisanslama kuralları, düzenlemeler ve bankacılık hizmetlerine erişimle birlikte benzer vergi tedbirleri uygulayarak ek gelir elde etti.
Kararname, Kazakistan’ın önceki madencilik krizini tetikleyen enerji sorununa da değiniyor.
Plan uyarınca, devletin ihtiyaç duymadığı petrol sahalarındaki eş gaz, madencilik operasyonları için elektrik üretiminde kullanılabilecek; böylece madencilerin seçenekleri ulusal ana şebekenin ötesine taşınacak.
Binance Kazakistan Genel Müdürü Nurkhat Kuşimov’a göre vergi teşviki, kararnamedeki en önemli madde.
“Bu, kullanıcıların düzenlenmiş yargı bölgelerini ve buralarda faaliyet gösteren platformları tercih etmeleri için güçlü bir teşvik,” dedi Kuşimov Euronews’e.
“Bu yaklaşım, lisanslı bir ortamda çalışmayı daha cazip hale getiriyor, piyasaya güveni artırıyor ve onun daha da gelişmesi için koşulları yaratıyor,” diye ekledi.
Kazakistan Fintek, Yapay Zeka ve Kripto Endüstrisi Derneği Başkanı Bakhytzhan Kenzhebayev, vergi teşvikinin özel yatırımcılar için temel belirsizliklerden birini, yani vergi yükümlülüğünün ne zaman ve hangi temelde doğacağı sorusunu ortadan kaldırdığını, ancak bu tedbirin tek başına yeterli olmadığını düşünüyor.
“Kullanıcılar bir platformu vergi oranına göre değil, bir dizi faktöre göre seçiyor: yerel para birimini yatırıp çekmenin ne kadar kolay olduğu, likidite düzeyi ve kuralların ne kadar açık olduğu,” dedi Kenzhebayev Euronews’e.
“Lisanslı bir katılımcı için, kuralın öngörülebilirliği, sağladığı faydanın kendisinden daha değerlidir.”
Kazakistan Blokzincir ve Dijital Madencilik Derneği Başkanı Daniyar Mubarakov, Euronews’e yaptığı açıklamada her türlü devlet desteğinin memnuniyetle karşılandığını, ancak bu tedbirin ne kadar süreyle geçerli olacağını merak ettiğini söyledi.
“Belirli girişimci kategorileri için tercihli vergi rejimleri, sadece mevcut dönemde vergi yükünün azaltılması anlamına gelmez; aynı zamanda artan hacimler nedeniyle gelecekte vergilerin birkaç kat artması ihtimalini de barındırır,” dedi Mubarakov.
Yapay Zeka ve Dijital Gelişim Bakan Yardımcısı Gizzat Baitursynov, muafiyetin üç yıl sonra sona ermesinin ardından yürürlüğe girmek üzere basitleştirilmiş bir vergi rejimi önerisi üzerinde çalıştıklarını söyledi.
Ayrıca, özel yatırımcılar için son üç yılı kapsayan vergi denetimlerinin iptal edilmesi yönünde de çalışma yürüttüklerini belirtti.
Vergi teşviklerinin ötesinde
Uzmanlar, Kazak özel yatırımcıların yeniden yerel platformlara dönmesinin, bu platformların ne kadar rekabetçi olduğuna bağlı olacağını söylüyor.
“Çoğu kullanıcı için hizmetin kullanım kolaylığı, likidite, araçların erişilebilirliği, işlemlerin hızı ve bankacılık sistemiyle sorunsuz etkileşim kurabilme imkânı hâlâ temel faktörler,” dedi Kuşimov.
Kenzhebayev’e göre, asıl riskler şu anda kullanılan hukuki tanımlar ve terminolojide yatıyor. Muafiyet çok geniş tanımlanırsa, sistemin suistimal edilmesi ve kriptoyla ilgisi olmayan diğer varlıklardan da vergi kaçırılması için alan açabilir.
“Bu, bir iki yıl içinde kuralın geri çekilmesi riskini doğurur ve bu da başlangıçta yüksek ama istikrarlı bir orandan çok daha fazla zarar verir piyasaya,” diye açıkladı Kenzhebayev.
Ayrıca, aynı dijital varlığın, AIFC düzenlemelerine mi yoksa Kazakistan’ın ulusal kurallarına mı tabi olduğuna bağlı olarak iki farklı şey gibi ele alınabileceği uyarısında bulundu; bunun da şirketlerin aynı anda iki ayrı hukuki yapıya uyum sağlamak zorunda kalması anlamına geldiğini söyledi.
“Zorluk, kesişim noktasında ortaya çıkıyor. Sonuçta katılımcı, tek bir iş için iki paralel altyapı kuruyor ve bu da maliyetlere yansıyor,” dedi.
Kenzhebayev, vergi indirimlerinin tek başına kullanıcıları lisanslı Kazak platformlarına çekmeye yetmeyeceğini söyledi.
Fark yaratacak olanın; bankacılığa güvenilir erişim, kriptonun yerel para birimine çevrilmesine dair net kurallar, müşteri varlıklarının korunmasına ilişkin sade ve anlaşılır gereklilikler ile lisanslı işletmecileri dezavantajlı konuma düşürmeyen bir düzenleyici ortam olduğunu belirtti.