ABD Hazine Bakanı Scott Bessent pazartesi günü, tüm ülkelere Tahran'la ekonomik bağlarını koparmaları çağrısını yaparak aksi halde bu ülkelerin ABD'nin misillemesiyle karşılaşacakları uyarısında bulundu.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, pazartesi günü İran'a yönelik yeni bir yaptırım kampanyası başlattıklarını açıkladı. Washington'ın "Operation Economic Outcast" adını verdiği paket, doğrudan İran'ı değil, İran'la ticaret yapmayı sürdüren üçüncü ülkeleri hedefliyor. Başkan Donald Trump girişimi "ekonomik D-Day" olarak tanımlamıştı.
REKLAM
REKLAM
Bessent basın toplantısında ülke adı vermedi. Ancak Reuters ve AP'nin aktardığına göre İran'ın en büyük ticaret ortakları arasında Çin, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri bulunuyor.
Bloomberg, açıklama öncesinde paketin İran'ın en büyük ticaret ortaklarından bazılarını, bu arada Çin, Türkiye ve Hindistan'ı etkileyebileceğini yazmıştı. ABD basını yaptırımların işe yaraması için Washington'ın Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, Katar ve Türkiye gibi ülkelerle sert biçimde yüzleşmesi zorunda kalabileceğini belirtiyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, "Bu rejimle her türlü ekonomik ilişki, sorumluları Amerikan gücünün tüm erişimine maruz bırakacak." dedi ve "gri alanlarda çalışmanın artık kabul edilebilir olmadığını" dile getirdi.
Paket; dijital varlıklar, altın, havacılık, teknoloji ve denizcilik sektörlerinde yeni yaptırımlar getiriyor ve ikincil yaptırımların kapsamını genişletiyor.
Türkiye İran ekonomik ilişkileri
Türkiye doğal gaz ihtiyacının neredeyse tamamını ithal ediyor ve bunun yaklaşık yüzde 13'ü İran'dan geliyor.
İki ülke arasındaki 25 yıllık gaz anlaşması 29 Temmuz 2026'da sona erdi. 1996'da imzalanan ve 2001'de sevkiyata başlanan sözleşme, Tebriz-Ankara boru hattı üzerinden yılda 9,6 milyar metreküpe kadar gaz taşınmasına imkân tanıyordu.
Savaş nedeniyle taraflar süre dolmadan yeni bir anlaşma müzakere edemedi; sektör kaynaklarına göre akış geçici olarak mücbir sebep düzenlemeleriyle sürebilir. Yeni bir uzun vadeli sözleşme kamuoyuna duyurulmuş değil.
Ekonomim'in aktardığına göre Ankara, LNG ithalat altyapısını genişleterek ve Karadeniz'deki Sakarya sahasında yerli üretimi artırarak İran gazına bağımlılığını azaltmaya çalıştı. Bu, ulusal ölçekte İran gazını büyük ölçüde "opsiyonel" hale getirdi.
Ancak Forbes'in değerlendirmesine göre büyük yeni LNG kargolarının 2027'den önce gelmemesi, 2026'nın ikinci yarısını sözleşmelerin gösterdiğinden daha ince bırakıyor. İkincisi, ulusal düzeyde opsiyonel görünen gazın Doğu Anadolu için hâlâ kritik olması: bölgenin altyapısı İran hattına göre kurgulanmış durumda.
Ticaret hacmi ve yapısı
Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre Türkiye, 2023 ve 2024 itibarıyla hem ithalat hem ihracat açısından İran'ın dünya genelindeki üçüncü büyük ticaret ortağı. Tersinden bakıldığında tablo daha dengeli: İran, Türkiye'nin en çok ihracat yaptığı 22., en çok ithalat yaptığı 28. ülke.
İran, Türkiye'den lüks tüketim malı yerine kendi sanayisi için ara mal ve hammadde (kimya, tekstil) alıyor; Türkiye'ye ise ağırlıklı olarak demir-çelik satıyor.
Türkiye şimdiye kadar Tahran'la ticaretini azaltmaya yönelik bir sinyal vermedi. Ankara uzun süredir tek taraflı ABD yaptırımlarını uygulamayacağını belirtiyor.
Yaptırımlar işe yarar mı?
Bessent, ikincil yaptırımların çoğunun hemen devreye girmeyeceğini söyledi: "Herkese kötü davranışı düzeltme fırsatı veriyoruz. Küresel finansal sistemi neden havaya uçurmak isteyeyim?" Bakan bir takvim vermedi ancak "sonsuz sabrımız yok" dedi ve hafta sonuna kadar büyük bir finans kuruluşuna yaptırım uygulanmasını beklediğini açıkladı.
Bazı analistler kampanyanın etkisine kuşkuyla bakıyor. ABD'nin nükleer müzakere ekibinde yer almış eski diplomat Alan Eyre, yeni ekonomik yaptırımların gerçek faydasını sorguluyor. Axios'un aktardığına göre ABD'nin halihazırda geniş ikincil yaptırımları var, ancak bunlar yalnızca kısmen uygulanmış durumda.
İran tarafında ise iki farklı ton var. Yeni güvenlik şefi Mohsen Rezai, İran'ın "sarsıcı biçimde" karşılık vereceğini söyledi ve bu kısıtlamalara ortak olan ülkelerin düşman sayılacağı uyarısında bulundu. İran Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati ise yaptırımların yeni bir kısıtlama getirmediğini savundu ve ülkenin şubatta savaşın başlamasından bu yana döviz stokladığını belirtti.
Açıklama sonrası, İran riyali dolar karşısında 2,02 milyonla rekor düşük seviyeye geriledi. Birleşik Arap Emirlikleri ise duyuru öncesinde İran'la tüm ticari ilişkilerini sonlandırdığını açıkladı.