Ermenistan lideri Paşinyan, Yerevan’ın yakında AB üyeliğine resmen başvurup ulusal referandum düzenleme kararıyla Rusya’nın bölgesel etkisine meydan okuyarak tarihi bir jeopolitik dönüşümün zeminini hazırladığını açıkladı.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, pazartesi günü ülke milletvekillerine, Ermenistan’ın AB üyeliğine başvurmak üzere hazırlıklara başlayacağını söyleyerek, geçmişte Rusya’nın nüfuz alanında yer alan ülke ve tüm Güney Kafkasya için tarihi nitelikte bir jeopolitik yön değişikliğini ilan etti.
REKLAM
REKLAM
Parlamentoya ve halka hitaben yaptığı konuşmada Paşinyan, Ermenistan’ın geleceğine ancak AB’ye katılmak için resmen başvurduktan sonra referandum yoluyla karar vereceğini, bunun için öngördüğü takvimi de yakın gelecekte olarak tanımladı.
Paşinyan, dikkatle kurgulanmış bir dizi siyasi adım çerçevesinde, hükümetinin önce başvurularına Brüksel’den gelecek yanıtı bekleyeceğini, ardından AB’ye katılım müzakerelerinin yol haritasını görüşeceklerini ve ancak bundan sonra AB üyeliğini ülke çapında referanduma götüreceklerini belirtti.
Rusya öncülüğündeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün (KGAÖ) üyesi olan Ermenistan’a, birkaç ay önce ittifak üyeleri tarafından, üyeliğini sürdürmesi ya da ulusal bir referandumla AB’ye giden kendi yolunu seçmesi yönünde bir ültimatom verildi.
O dönemde Paşinyan, böyle bir karar vermek için henüz erken olduğunu söylemişti. Moskova, nüfuz alanından çıkmaya cesaret eden eski Sovyet cumhuriyetine ağır ekonomik kısıtlamalar getirirken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, AB ve KGAÖ üyeliklerinin Kremlin’e göre bağdaşmaz olduğu gerekçesiyle, Erivan’ı doğrudan ‘Ukrayna senaryosu’ ile tehdit ediyordu.
Ancak Paşinyan, pazartesi günkü ezber bozan konuşmasında, örgütün Ermenistan Cumhuriyeti’ni Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nden çıkarma kararı alması halinde bundan büyük memnuniyet duyacağını belirterek, en azından bunun, ayrılıp ayrılmama ikileminden kurtulmalarını sağlayacağını söyledi.
Bununla birlikte Paşinyan, Rusya liderliğindeki ittifak ile AB arasında bir tercih yapmak kaçınılmaz hale gelene kadar Ermenistan’ın şimdilik KGAÖ’de kalacağını açıkça belirtti.
Paşinyan, iki yüzyıldır Ermeni-Rus ilişkilerinin, Rusya’nın Ermeni halkının ve Ermenistan devletinin güvenliğinin teminatı olduğu anlayışı üzerine kurulu olduğunu hatırlatarak, Moskova’nın Ermenistan’ın geleceğindeki rolüne ilişkin bakışının geçirdiği değişimi anlattı.
Karabağ nedeniyle Azerbaycan’la yaşanan savaşlara atıfta bulunan Paşinyan, 2021, 2022 ve 2023’teki gelişmelerin, kendi güvenlik sorunları nedeniyle Rusya Federasyonu’nun zaman zaman bu rolü yerine getirme kapasitesinde ciddi kısıtlamalarla karşılaşabildiğini gösterdiğini söyledi. Bu çatışmalar, o tarihten sonra iki eski rakip arasında tarihi bir barış süreciyle sona ermişti.
Ermeni başbakan, Rusya’nın Ermenistan’ın geleceğindeki rolüne dair vizyonunu aktarırken, tarihten ders çıkaramadıkları gerçeğiyle bir kez daha yüz yüze geldiklerini vurguladı. Paşinyan, Azerbaycan’la son karşılaşmada Kremlin’in Ermenistan’ı yüzüstü bıraktığını söyleyerek aynı değerlendirmeyi daha önce de defalarca dile getirmişti.
Ağustos 2025’te barış sürecine ilişkin anlaşmanın imzalanmasının ardından Ermenistan ve Azerbaycan, eski düşmanlar olarak, AB ve ABD’nin de kayda değer katılımıyla, ekonomik işbirliği ve istikrara dayalı ortak bir gelecek inşa etmeye başladı.
Ermenistan ekonomisi hâlâ Rus enerji kaynaklarına ve altyapısına dayanıyor. Ancak Paşinyan, pazartesi günü attığı bir diğer şaşırtıcı adımla, Erivan’ın demiryolu ağını uluslararası hatlara entegre edebilmesi için, 2038’e kadar geçerli olan Ermenistan demiryollarına ilişkin tekel imtiyazından vazgeçmesi yönünde Moskova’ya çağrıda bulundu. Olası yatırımcılar arasında Kazakistan ya da Birleşik Arap Emirlikleri’nin adı geçiyor.
Rusya, Paşinyan’ın tarihi açıklamalarına hızla yanıt verdi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Ermenistan’ın KGAÖ’den ayrılmasının, öncelikle Ermenistan’a zarar verecek derin ticari çelişkilere yol açabileceğini duyurdu.
Peskov, Erivan’ın ulusal çıkarları gereği, bölgesel güvenliğin sağlanması açısından bu denli önemli bir örgüte üyeliğe artık ihtiyaç duymuyorsa, buna uygun kararı alarak örgütten ayrılmakta özgür olduğunu belirterek, Kremlin’in eski müttefikiyle çalkantılı bir döneme hazırlanmakta olduğunun sinyalini verdi.