28 Ağustos’taki gök olayı, Ay diskinin yüzde 96’sını kapladı ve ona kızılımsı tonlar verdi. Ne yaşandı ve adı neden böyle kondu?
Mersin balığı Dolunayı, 2026 yazının sonuna, 27 Perşembe’yi 28 Ağustos Cuma sabahına bağlayan gece gözlemlenebilen bir kısmi ay tutulmasıyla eşlik etti.
REKLAM
REKLAM
12 Ağustos’taki güneş tutulmasının ardından, Cuma günü şafak sökerken İtalya semalarında yeni bir gök olayı daha hayranlıkla izlendi. Sabahın çok erken saatleri olmasına rağmen, bu olay tüm yarımada boyunca sayısız gökyüzü meraklısını harekete geçirdi.
Ulusal Astrofizik Enstitüsü (INAF) uzmanlarının vurguladığı gibi, bu zaman bakımından yakınlık tesadüf değil, çünkü gök mekaniğine göre yörünge düğümlerinin geometrik koşulları yeni ay evresinde bir güneş tutulmasına izin verdiğinde, aynı hizalanma iki hafta sonra dolunay evresinde tamamlayıcı biçimde yeniden ortaya çıkıyor.
Bu, Dünya’nın gölge konisi içinde Ay diskinin görünen yüzeyinin yaklaşık %96’sını örten son derece derin bir kısmi tutulmaydı. INAF’ın açıklamasına göre, İtalya’daki gözlemciler için gösteri tamamen sabahın ilk saatlerinde, batı-güneybatı ufkunda yoğunlaştı.
Tutulmanın en büyük evresi saat 6.12’de gerçekleşti; bu anda Ay’ın yüzde 96’sı gölgeye bürünmüş, neredeyse tam tutulmaya ulaşmış ve Dünya atmosferinden süzülerek geçen güneş ışığı sayesinde sıcak, kızıl ya da bakır tonlarına boyanmıştı. Olayın zirvesi sabah vaktine çok yakın bir anda yaşandığı için, tutulmanın son evresi görülemedi.
Mersin balığının bununla ne ilgisi var
Mersin balığı Dolunayı adı, Büyük Göller bölgesinde yaşayan Kızılderili toplulukların geleneklerinden geliyor. Ağustos ayında mersin balıkları akarsuları büyük sürüler hâlinde yukarı doğru takip ederdi ve bu dönem balıkçılık için özellikle elverişli kabul edilirdi.
Bu dolunay, geç yazda tarımsal faaliyetler ve hasatlarla bağlantılı başka adlarla da anılıyor; Yeşil Mısır Ayı, Buğday Ayı ve Yaban Mersini Ayı bunlardan bazıları.
INAF, çevrimiçi dergisindeki bir yazıda, Çinlilerin, Kaldelilerin, Mısırlıların, Mayaların, Yunanların ve Romalıların bundan iki bin yıl önce bile tutulmaların nedenlerini bildiklerini ve gelecektekileri hesaplayabildiklerini hatırlatıyor.
Yine de, az sayıdaki bilginlerin çevresi dışında, bu olayı açıklamaya çalışan mitler halk arasında çok daha yaygındı; çünkü tutulma sırasında gökyüzünün en parlak iki gök cismi sanki yaşamını yitiriyormuş gibi görünüyordu.
Tutulma, aslında gök cisminin öfkeye kapıldığı, öldüğü, gökten çekilip alındığı ya da yeryüzüne indiği an olarak yorumlanıyordu. Mezopotamya’da ise genellikle hükümdar için kötü bir alamet sayılır, bu nedenle kehaneti tatmin etmek için “yedek kral” ritüeli icat edilmişti: sahte kral öldürülerek gerçek hükümdar korunurdu.
İskandinav mitolojisine göre, tutulmalar sırasında Güneş ve Ay, onları sürekli kovalayan iki kurt tarafından yutuluyordu.
Aynı şeyi pek çok başka kültür de düşünüyordu; örneğin Çin’de, ancak burada Güneş ve Ay’ı yutan göksel bir ejderhaydı. Antik Yunan’da ise Ay’ın ortadan kaybolmasının yeryüzüne inmiş olmasından kaynaklandığına inanılırdı: ya sevgilisi Endymion’la buluşmak için kendi isteğiyle geliyor ya da Ay’ı göksel arabasından indirmeye çalışan Tesalya’lı büyücülerin büyüleri tarafından buna zorlanıyordu.
Bu tür olaylarla karşılaşıldığında, dünyanın her yerinde gelenek, gökyüzünün iki ışığının yenilgiye uğramasını önlemek için mümkün olduğunca çok gürültü çıkarılmasını öngörürdü: borazanlar, davullar, çeşitli çalgılar ve her türden nesneyle çıkarılan seslerle, kozmik yırtıcıların korkutularak vazgeçmesi ya da gök cisminin büyülü sözlerin etkisinden kurtulması amaçlanırdı.
Uydu neden kızılımsı oluyor
Ay tutulması, Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya, ya da neredeyse aynı doğrultuya dizildiğinde gerçekleşir. Dünya, Güneş ile uydu arasında yer alır ve uzaya Ay yüzeyini tamamen ya da kısmen örtebilen bir gölge konisi yansıtır. Bu hizalanma dolunay evresinde gerçekleşir, ancak her dolunayda değil; çünkü Ay’ın yörüngesi Dünya’nın yörüngesine göre eğik bir açıdadır.
Gölgeye gömülen kısım tamamen kaybolmaz. Güneş ışığının bir bölümü, Ay yüzeyine ulaşmadan önce Dünya atmosferinden geçer. Hava, ışığın özellikle mavi bileşenlerini saçar ve günbatımını renklendiren sürece benzer bir mekanizma sayesinde kırmızı ve turuncu tonların daha fazla süzülmesine izin verir.
Ortaya çıkan son renk tonu, atmosferdeki toz ve bulut miktarına bağlı olarak değişebilir: parçacıkların yoğunluğu arttıkça kırmızı daha koyu ve belirgin hale gelir.