Galápagos Adaları'ndaki fosilleşmiş mercanlardan yaklaşık bin yıllık deniz yüzeyi sıcaklığı kayıtlarını yeniden oluşturan bilim insanları, Doğu Pasifik'teki El Nino sıcaklık dalgalanmalarının sanayi öncesi dönemde görülenden çok daha güçlü hale geldiğini belirledi.
Dünya genelinde yağış düzenlerini değiştiren, bazı bölgelerde kuraklığa, bazılarında ise şiddetli yağış ve sellere yol açabilen El Nino'nun son yıllarda geçmişe kıyasla belirgin biçimde güçlendiği ortaya çıktı.
REKLAM
REKLAM
Galápagos Adaları'ndaki fosilleşmiş mercanlardan yaklaşık bin yıllık deniz yüzeyi sıcaklığı kayıtlarını yeniden oluşturan bilim insanları, Doğu Pasifik'teki El Nino sıcaklık dalgalanmalarının sanayi öncesi dönemde görülenden çok daha güçlü hale geldiğini belirledi.
Araştırmaya göre 1984'ten bu yana bölgedeki sıcaklık değişkenliği, 1000-1850 arasındaki sanayi öncesi döneme kıyasla yüzde 36,5 daha yüksek. Araştırmacılar, iklim modelleriyle yaptıkları karşılaştırmaların bu değişimin yalnızca doğal iklim dalgalanmalarıyla açıklanmasının son derece güç olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.
Michigan Üniversitesi'nden çevre bilimci Julie Cole, Ars Technica'ya yaptığı açıklamada, "Olaylar sanayi öncesi dönemde gördüklerimize hiç benzemiyor," dedi.
El Nino'nun bin yıllık geçmişi mercanlardan çıkarıldı
El Nino ve daha soğuk karşılığı La Nina, El Nino-Güney Salınımı (ENSO) adı verilen büyük iklim sisteminin iki farklı evresini oluşturuyor.
ENSO, Dünya'nın yıldan yıla görülen doğal iklim değişkenliğinin en önemli kaynaklarından biri.
El Nino sırasında tropikal Pasifik'in orta ve doğu kesimlerindeki deniz yüzeyi sıcaklıkları yükselirken atmosferik dolaşım da değişiyor. Bunun sonucunda dünyanın çok farklı bölgelerinde yağış, sıcaklık, kuraklık ve fırtına düzenleri etkilenebiliyor.
Bilim insanlarının uzun süredir yanıtlamaya çalıştığı sorulardan biri ise küresel ısınmanın yalnızca ENSO'nun etkilerini mi ağırlaştırdığı, yoksa El Nino'nun kendisini de daha güçlü hale mi getirdiği.
Ancak bu sorunun cevabını belirlemek kolay değil. Modern aletlerle yapılan sıcaklık ölçümleri, ENSO gibi doğal olarak büyük dalgalanmalar gösteren bir sistemde uzun vadeli değişimi ortaya çıkaracak eskiye uzanmıyordu. İklim modelleri de El Nino'nun gelecekte nasıl değişeceği konusunda tamamen aynı sonuçları vermiyordu.
Cole ve ekibi bu sorunu aşmak için Galapagos Adaları'ndaki mercanları bir tür doğal termometre olarak kullandı.
Galapagos, Doğu Pasifik'teki ENSO sisteminin merkezinde yer alıyor ve güçlü El Nino olaylarının etkilerinin en belirgin şekilde görüldüğü bölgeler arasında yer alıyor.
Mercanlar geçmişin sıcaklık kayıtlarını saklıyor
Bölgedeki mercanlar yılda yaklaşık bir ila iki santimetre büyürken kalsiyum karbonattan oluşan iskeletlerinde, içinde yaşadıkları deniz suyunun kimyasal özelliklerini kaydediyor.
Araştırmacılar mercan iskeletlerindeki stronsiyum-kalsiyum oranının yanı sıra farklı oksijen izotoplarını inceleyerek geçmişteki deniz suyu sıcaklıklarını hesapladı.
Örneğin su sıcaklığı yükseldikçe mercan iskeletine giren stronsiyum miktarı azalıyor. Mercanlardan alınan örneklerin milimetre milimetre analiz edilmesi sayesinde bilim insanları bir yıl içerisinde 12'den fazla sıcaklık ölçümü elde edebiliyor. Böylece bir mercan kolonisinin yaşamı boyunca aylık çözünürlüğe yaklaşan sıcaklık kayıtları oluşturulabiliyor.
Yaşayan mercanlardan elde edilen veriler modern ölçüm cihazlarının kayıtlarıyla karşılaştırılarak yöntemin güvenilirliği test edildi. Daha eski dönemler içinse ölü ve fosilleşmiş mercanlardan yararlanıldı.
Uranyum-toryum tarihleme yöntemi sayesinde yüzlerce yıllık mercanların yaşı birkaç yıllık hassasiyetle belirlenebiliyor.
Araştırmacılar beş Galápagos adasından elde edilen, farklı dönemleri kapsayan 28 mercan kaydını bir araya getirdi. Böylece kesintisiz olmasa da yaklaşık MS 1100'e kadar uzanan uzun bir sıcaklık kaydı oluşturuldu.
Son 40 yılda dikkat çekici değişim
Sonuçlara göre, 1984'ten bu yana sıcaklık değişkenliği, 1000-1850 arasındaki sanayi öncesi döneme göre yüzde 36,5 daha yüksekti.
Son dönemdeki değişkenlik de 1851-1982 dönemine kıyasla da yüzde 16,2 daha yüksek çıktı. Araştırmacılara göre üç dönem arasındaki farklılıklar istatistiksel açıdan anlamlı.
Cole, geçmişte Galápagos'ta normal değerlerin bir veya iki derece üzerine çıkan sıcaklık anomalilerinin günümüzde üç veya dört dereceye ulaşabildiğini belirtiyor.
Mercan kayıtlarında dikkat çeken bir başka değişiklik ise sıcak ve soğuk sapmalar arasındaki dengenin bozulması oldu.
Araştırmacılar "çarpıklık" olarak adlandırılan istatistiksel ölçütün pozitife döndüğünü belirledi. Bu da son dönemdeki değişkenlik artışının özellikle sıcak uçlarda yoğunlaştığına, yani El Niño olaylarının güçlendiğine işaret ediyor.
Üstelik yaklaşık bin yıllık kayıtta son dönemdeki değişime benzeyen başka bir dönem bulunamadı.
Sorumlusu, küresel ısınma mı?
Mercan kayıtları tek başına değişimin insan kaynaklı iklim değişikliğinden kaynaklandığını kanıtlamak için yeterli değildi. Araştırmacılar bu nedenle sonuçları iklim modelleriyle karşılaştırdı.
Bilim insanları, son bin yılın iklimini simüle eden ancak yalnızca volkanik faaliyetler ve Güneş'teki değişimler gibi doğal faktörleri içeren çeşitli modeller kullandı. İnsan faaliyetleri nedeniyle atmosferde artan sera gazlarının etkisi ise bu simülasyonlara dahil edilmedi.
Amaç, insan etkisinin bulunmadığı bir iklim sisteminin yalnızca doğal değişkenlik sonucunda günümüzde gözlenen büyüklükte bir ENSO değişimi üretip üretemeyeceğini görmekti.
Araştırmacılar modellerde buna karşılık gelen bir değişim bulamadı.
Mercan kayıtlarında görülen artışın, modellerin doğal iç değişkenlik aralığının yaklaşık yüzde 99 güven düzeyinde dışında kaldığı bildirildi.
Ekibe göre sonuçlar, doğu Pasifik'te son yıllarda görülen ENSO değişiminin yalnızca sistemin doğal dalgalanmalarıyla açıklanmasının zor olduğunu ve insan kaynaklı küresel ısınmanın önemli bir rol oynadığına dair güçlü kanıt bulunduğunu gösteriyor.
Orta Pasifik'te tablo daha karmaşık
Bununla birlikte Pasifik'in tamamında kanıtlar aynı derecede net değil.
Orta Pasifik'teki Line Adaları'ndan elde edilen mercan kayıtları da ortalama olarak benzer yönde bir artış gösteriyor ancak sonuçlardaki belirsizlik çok daha yüksek.
Araştırmacılar bunun nedenlerinden birinin buradaki kayıtların yalnızca oksijen izotoplarına dayanması olduğunu düşünüyor. El Nino sırasında meydana gelen yoğun yağışlar deniz suyunun oksijen izotop bileşimini değiştirdiğinden, sıcaklık sinyalinin bir bölümünü maskeleyebiliyor.
Cole, "Doğu Pasifik'te sinyalin daha hızlı ortaya çıkması modellerle tamamen tutarlı" dedi.
Daha sıcak dünyada El Nino'nun etkileri de ağırlaşabilir
Küresel ısınmanın ENSO'nun yol açtığı yağış değişikliklerini şiddetlendirmesi zaten beklenen bir şeydi.
Daha sıcak atmosfer daha fazla su buharı tutabildiğinden, El Niño'nun sıcaklık dalgalanmalarının büyüklüğü hiç değişmese bile daha sıcak bir dünyada yağışlı dönemlerin daha yağışlı, kurak dönemlerin ise daha kurak hale gelmesi mümkün.
Ancak yeni araştırmanın işaret ettiği gibi El Nino'nun sıcaklık dalgalanmaları da güçleniyorsa, iki etki birbirini büyütebilir. Bu da El Nino ile bağlantılı sellerin, kuraklıkların ve diğer aşırı hava olaylarının gelecekte daha ciddi sonuçlar doğurabileceği anlamına geliyor.
Yine de araştırmacılar mercan kayıtlarının gelecekte tam olarak ne yaşanacağını söyleyemeyeceğini vurguluyor.