Dünya’dan yaklaşık 12 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan ve IRAS 18293-0941 adı verilen sistem, bilim insanlarının yaklaşık 30 yıldır varlığını öngördüğü ancak şimdiye kadar doğrulayamadığı bir “mikroblazar”.
Gökbilimciler, Samanyolu’nda ilk kez güçlü jetlerinden biri Dünya’ya doğru yönelmiş bir kara delik sistemi keşfettiklerini açıkladı.
REKLAM
REKLAM
Kara delik jeti, kara deliklerin kutuplarından ışık hızına yakın hızlarla uzaya fırlatılan devasa plazma ve yüksek enerji akışına deniyor.
Dünya’dan yaklaşık 12 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan ve IRAS 18293-0941 adı verilen sistem, bilim insanlarının yaklaşık 30 yıldır varlığını öngördüğü ancak şimdiye kadar doğrulayamadığı bir “mikroblazar” olarak tanımlanıyor.
Keşif ilk bakışta ürkütücü görünse de araştırmacılara göre Dünya için herhangi bir tehlike söz konusu değil.
Kara deliğin, çevresinde dolanan bir yıldızdan madde çektiği ve bu maddenin bir bölümünü ışık hızının yaklaşık dörtte üçüne ulaşan iki güçlü jet halinde uzaya püskürttüğü düşünülüyor.
Bu jetlerden biri doğrudan Dünya yönüne bakarken diğeri ters yönde ilerliyor.
Araştırma Astronomy & Astrophysics adlı bilimsel dergide yayımlanmak üzere kabul edildi.
'Mikroblazar' nedir?
Gökbilimciler, çoğu büyük galaksinin merkezinde süper kütleli kara deliklerin yer aldığını düşünüyor.
Bu kara deliklerin bazıları çevrelerindeki maddeleri yutarken kutuplarından son derece güçlü parçacık jetleri fırlatıyor. Jetlerden biri Dünya’ya doğru yönelmişse bu sistemlere “blazar” adı veriliyor.
Ancak benzer bir mekanizma çok daha küçük ölçekte de gerçekleşebiliyor.
Yıldız kütleli bir kara deliğin, yakınındaki eş yıldızdan madde çekerek jetler oluşturduğu sistemler “mikrokuasar” olarak biliniyor. Eğer bu jetlerden biri Dünya’ya doğru bakıyorsa sistem “mikroblazar” olarak adlandırılıyor.
Bilim insanları mikroblazarların varlığını yaklaşık 30 yıldır teorik olarak öngörüyordu. Ancak şimdiye kadar Samanyolu içerisinde doğrulanmış bir örneği bulunamamıştı.
İspanya, Hollanda ve Arjantin’den araştırmacıların oluşturduğu ekip, IRAS 18293-0941'in bu eksik halkayı tamamladığını düşünüyor.
Sistemin, bir kara delik ve çevresinde her 11,38 günde bir tur atan bir yıldızdan oluştuğu tahmin ediliyor. Kara delik bu yıldızdan madde çekiyor ve bunun bir bölümünü zıt yönlere uzanan iki jet halinde uzaya püskürtüyor.
İkinci jeti moleküler bulut ele verdi
Araştırmacılar ilk olarak sistemdeki yıldızın parlaklığında küçük değişimler olduğunu fark etti. Ardından radyo teleskoplarıyla yapılan gözlemlerde Dünya’ya doğru yönelmiş gibi görünen bir jet tespit edildi.
Fakat kara deliklerin oluşturduğu bu tür jetlerin genellikle birbirine zıt iki yönde ilerlemesi bekleniyor.
Araştırmacılar ikinci jeti doğrudan görmek yerine çevresi üzerindeki etkileri sayesinde tespit etti.
Dünya’nın aksi yönünde ilerleyen jet, yakınlardaki gaz ve tozdan oluşan bir moleküler buluta çarpıyor. Jet burada büyük bir boşluk oluştururken, boşluğun karşı tarafındaki gaz ve tozu ısıtarak parlamasına neden oluyor.
Böylece araştırmacılar kara delikten zıt yönlere uzanan iki jetin varlığını ortaya koyabildi.
30 yıllık öngörü doğrulanmış olabilir
Mikroblazarların varlığı yaklaşık 30 yıl önce teorik olarak öngörülmüştü. IRAS 18293-0941'in keşfi, Samanyolu’nda bu sınıfa giren bir sistemin ilk kez gözlemsel olarak doğrulanması anlamına gelebilir.
Araştırmacılar bundan sonraki gözlemlerde jetin zaman içinde nasıl değiştiğini ve moleküler bulutla etkileşiminin nasıl gerçekleştiğini daha ayrıntılı incelemeyi planlıyor.
Ekip ayrıca Samanyolu içerisinde başka mikroblazarların bulunup bulunmadığını araştırmayı hedefliyor.
Sistemin jetlerinden birinin Dünya’ya doğru yönelmiş olması ise gezegenimiz için bir tehdit oluşturduğu anlamına gelmiyor. Yaklaşık 12 bin ışık yılı uzaktaki sistem, gökbilimciler açısından tehlikeden ziyade kara delik jetlerinin ve yüksek enerjili parçacıkların nasıl oluştuğunu incelemek için sıra dışı bir doğal laboratuvar sunuyor.