Virüs, bakteri ve parazitlerin yol açtığı enfeksiyonlar, 2024’te tahminen 2,3 milyon yeni kanser vakasına neden oldu; yükün çoğunu düşük ve orta gelirli ülkeler taşıdı.
2024 yılında dünya genelinde ortaya çıkan yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakası, virüs, bakteri ve parazit kaynaklı enfeksiyonlardan kaynaklandı. Dünya Sağlık Örgütü’nün kanser ajansı olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın (IARC) yeni araştırmasına göre bu, tüm yeni küresel kanser vakalarının %12’sine karşılık geliyor.
REKLAM
REKLAM
“Aşılama ve tarama alanındaki ilerlemelere rağmen enfeksiyonla ilişkili kanserler ciddi bir küresel sorun olmaya devam ediyor ve yük, orantısız bir şekilde düşük ve orta gelirli ülke nüfuslarının üzerine biniyor” dedi, IARC’nin Kanser İzleme Birimi’nde görev yapan ve çalışmanın eş yazarı olan bilim insanı Harriet Rumgay.
“Bu bulgular, enfeksiyon kontrolünün küresel kanser yükünü azaltmada ne kadar önemli bir rol oynayabileceğini açıkça gösteriyor” diye ekledi.
Yazarlar, mevcut aşıların yaygınlaştırılması ve yenilerinin geliştirilmesinden, parazitlere özgü kontrol önlemlerinin hayata geçirilmesine ve testlerin artırılmasına kadar birincil korunma, tarama, tedavi, araştırma ve politika alanlarını kapsayan bir dizi önlem tavsiye ediyor.
“Yeni korunma araçlarına yatırım yapmak en büyük etkiyi yaratabilir” dedi çalışmanın kıdemli eş yazarı Gary Clifford.
Clifford’a göre bu tür gelecekteki yatırımlardan biri, dünyadaki en yaygın insan virüslerinden biri olmasına rağmen henüz onaylı bir aşısı bulunmayan Epstein-Barr herpes virüsü (EBV) gibi enfeksiyonlara yönelik olabilir. Bu enfeksiyon, boğaz ve mide kanseri de dahil olmak üzere altı farklı kanser türüne yol açabiliyor.
EBV, insanlarda kansere neden olduğu bilinen; virüsleri, bir bakteriyi ve parazitleri içeren 12 bulaşıcı etkenden yalnızca biri.
En yaygın enfeksiyonlar hangileri?
Kanserin en yaygın bulaşıcı nedeni, mideyi enfekte eden ve çoğu zaman mide ülserine yol açan Helicobacter pylori bakterisi. Bu bakteri, 2024’te 760 bin yeni kanser vakasına neden oldu; bu da tüm vakaların %4’ü.
Bu bakteri üç kanser türüyle ilişkilendiriliyor: kardiya dışı mide kanseri, kardiya mide kanseri ve burada gelişen bir non-Hodgkin lenfoma türü.
İkinci sırada 750 bin yeni vakadan sorumlu olan insan papilloma virüsü (HPV) yer alırken, onu hepatit B virüsü (HBV) izledi.
HPV, rahim ağzı ve penis kanserinden gırtlak kanserine kadar sekiz farklı kanser türüne neden olabiliyor. Araştırmanın yazarları, tüm rahim ağzı kanserlerinin HPV’ye atfedilebildiğini vurgulayarak, virüsü tarama ve aşılama stratejilerinin başlıca hedefi haline getiriyor.
Coğrafi eşitsizlikler
Enfeksiyonla ilişkili kanserler herkesi etkileyebilse de yük dünya çapında eşit dağılmıyor. Çalışma, toplam vakaların neredeyse dörtte üçünün düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldüğüne dikkat çekerek çarpıcı eşitsizlikleri ortaya koyuyor.
Doğu Asya’da 2024 yılında enfeksiyonlara atfedilen 990 bin kanser vakası kaydedildi; bu sayı, büyük ölçüde H. pylori ve hepatit B’nin etkisiyle küresel toplamın %42’sine denk geliyor.
Subsahara Afrika, bölgeler arasında en yüksek orana sahip; burada görülen tüm kanserlerin yaklaşık dörtte biri, büyük ölçüde HPV kaynaklı kanserlerin yüksek oranları nedeniyle enfeksiyonlarla bağlantılı.
En az etkilenen bölgeler ise Kuzey, Batı ve Güney Avrupa, Kuzey Amerika ve Okyanusya oldu.
Coğrafi eşitsizlikler, aynı zamanda koruyucu sağlık politikaları ve stratejilerindeki farklılıkları da yansıtıyor.
Örneğin Doğu Asya’da Japonya, Güney Kore ve Çin, çoğunlukla Helicobacter pylori kaynaklı yüksek mide kanseri oranlarıyla mücadele etmek için endoskopi kullanılan, nüfusa dayalı tarama programları uyguluyor.
Endoskopik tarama hem girişimsel hem de pahalı olduğundan, birkaç Avrupa ülkesi, enfeksiyonu saptamak için girişimsel olmayan testler kullanan ve hedefe yönelik antibiyotiklerle temizleyen H. pylori “screen-and-treat” programlarını pilot olarak deniyor.