Enerji ve taze gıda fiyatlarındaki artış, tüketici fiyat endeksini yükseltiyor. İstat, hane ve şirket güveninde keskin bir düşüş kaydediyor.
Enflasyon yeniden korkutuyor. Bu yalnızca istatistik bültenlerinde yer alan kuru rakamlardan ibaret değil; market kasasında uzayan fişle ya da posta kutusunu açtığınızda karşınıza çıkan faturalarla birlikte her vatandaşın hissettiği o ince ve sürekli satın alma gücünün erimesi hissi.
REKLAM
REKLAM
İstat’ın açıkladığı öncü tahminlere göre, eylül ayında tüm topluluk için ulusal tüketici fiyat endeksi (NIC) aylık bazda +0,7% yükseldi ve yıllık artış hızı %4,2’ye çıktı (ağustosta oran %3,3’tü).
Daha yüksek bir enflasyon seviyesi için üç yıl geriye, yıllık değişimin yüzde 5,3’e ulaştığı 2023 Eylül’üne dönmek gerekiyor.
Görünmez canavar: psikolojik ve toplumsal bir vergi
Enflasyon ekonomistler tarafından sık sık “en adaletsiz vergi” olarak tanımlanıyor; çünkü herkesi aynı şekilde vuruyor ve satın alma gücünü sessizce boşaltıyor. İtalya’nın kolektif hafızasında enflasyonist baskının yeniden sahneye çıkması, tam olarak bastırılmamış geçmişin hayaletlerini harekete geçiriyor.
70’li ve 80’li yılları yaşamış olanlar, çift haneli enflasyonla yaşamanın ne anlama geldiğini iyi hatırlıyor; 1974 ve 1980 petrol krizlerinin ortasında oran yüzde 20’nin bile üzerine çıkmış, maaşlarla fiyatlar arasında bitmeyen bir yarış yaşanırken, ömür boyu biriktirilmiş tasarrufların posta hesaplarında değer kaybetmesi gündelik bir gerçek haline gelmişti.
Bugünkü rakamlar o dramatik zirvelerden uzak kalsa da vatandaşlar üzerindeki psikolojik etki benzer dinamikleri izliyor. Kâğıt üzerinde sınırlı görünen her yüzde puanlık artış, insani ölçekte zorunlu tercihlere dönüşüyor: cumartesi akşamı dışarıda yemekten vazgeçmek, ev için küçük bir alışverişi ertelemek ya da sayacı çok hızlı ilerlerken benzin pompasının ekranına hafif bir kaygıyla bakmak.
Geleceğe dair huzurun yitirilmesi, enflasyonun ailelerden aldığı en ağır bedel olarak öne çıkıyor.
Enerjideki sıçrama ve gıda fiyatlarına etkisi
İstat verilerine geri dönersek, yeni fiyat artışının neredeyse tamamını enerji kalemi sürüklüyor; bu alanda güçlü bir sıçrama yaşanıyor. Enerji ürünlerinin toplam maliyet artışı yüzde 17,1’den %22,3’e çıkmış durumda.
Hızlanma sektörün her iki bileşeninde de görülüyor:
- Düzenlemeye tabi enerji ürünleri: yıllık artış yüzde 18,6’dan %25,9’a sıçrıyor (yalnızca eylül ayında aylık bazda net +%5,9 artış).
- Düzenlemeye tabi olmayan enerji ürünleri: yüzde 17,0’dan %22,2’ye yükseliyor (aylık bazda +%4,4).
Enerjinin yanında, İtalyan hanelerin günlük harcamalarını en çok zorlayan kalemlerden biri de taze meyve ve sebze gibi işlenmemiş gıda ürünleri; bu grubun yıllık artış hızı yüzde 3,8’den %5,5’e çıkıyor (ağustosa göre +%2,2). Eğlence ve kültür hizmetleri (%2,9) ile ulaştırma hizmetleri de (%1,6) daha canlı bir artış sergiliyor; ancak ulaştırma kaleminde aylık bazda mevsimsel bir düşüş var (-%2,5).
Çekirdek enflasyonun seyri ve mal-hizmet makası
Kısmi bir güven unsuru, enerji ürünleri ile taze gıdalar hariç tutularak hesaplanan çekirdek enflasyondan geliyor: ilgili endeks yıllık bazda yüzde 1,5’ten %1,7’ye sınırlı bir yükseliş gösterirken, yalnızca enerji ürünleri hariç tutulduğunda oran yüzde 1,7’den %2,0’a çıkıyor. Bu durum, mevcut enflasyonist baskının şimdilik ağırlıklı olarak enerji hammaddeleri ile yaş meyve sebze üzerinde yoğunlaştığını teyit ediyor.
Buna karşılık, mallar ile hizmetler arasındaki fark belirgin biçimde açılıyor:
- Malların fiyatları: yıllık artış yüzde 4,1’den %5,4’e hızlanıyor.
- Hizmetlerin fiyatları: daha ılımlı bir seyirle yüzde 2,4’ten %2,6’ya çıkıyor.
- Fark: iki sektör arasındaki makas -2,8 puana genişliyor (ağustosta -1,7 puandı).
Ayrıca Uyumlaştırılmış Tüketici Fiyat Endeksi (IPCA) dikkate alındığında, aylık değişim %2,0 artışa işaret ediyor (bu, sezon sonu yaz indirimlerinin bitmesiyle fiyatların normale dönmesinin etkisi) ve yıllık oranı %4,1’e taşıyor.
Akaryakıt: pompa fiyatı gerilese de liste fiyatları tartışma konusu
Ulaşım cephesinde, İşletmeler ve Made in Italy Bakanlığı (Mimit) Akaryakıt Gözlemevi verilerinin pompa fiyatlarında hafif bir gerilemeyi ortaya koyduğunu bildiriyor:
- Karayolu ağı (Self Service): benzinde ortalama 2,111 €/l, mazotta 2,316 €/l.
- Otoyol ağı (Self Service): benzinde ortalama 2,138 €/l, mazotta 2,345 €/l.
Mimit buna rağmen ülke genelindeki farklı istasyonlar arasında “kayda değer bir fark” bulunduğunu vurguluyor: üst fiyat sınırı (price cap) uygulayan Eni, IP ve Q8 gibi büyük operatörler sayesinde bu istasyonlarda önemli ölçüde daha düşük tarifeler bulunabiliyor: benzinde 1,99 €/l, mazotta ise 2,19 €/l.
Güven iklimi çöküyor: ihtiyat ülkeyi frenliyor
Gerçek ekonominin rakamları, nüfusun ruh hâlinde anında karşılığını buluyor ve İstat’ın güven ikliminde aynı anda ve yaygın bir gerileme tespit etmesine yol açıyor: tüketici güven endeksi 94,5’ten 91,2 puana inerken, şirketlere ilişkin bileşik endeks 97,0’dan 95,9’a düşüyor.
Enflasyon algısı tüketimi frenlediğinde, zincirleme tepki neredeyse kaçınılmaz: haneler zorunlu olmayan harcamaları erteliyor, şirketler yeni istihdam ve yatırımları askıya alıyor.
Fatura ve hayat pahalılığı korkusu böylece kolektif bir ihtiyata dönüşerek belirsiz bir sonbaharın habercisi oluyor; bu da bize ekonominin her şeyden önce insanların yarına duyduğu güvenle ayakta durduğunu hatırlatıyor.