Su altı gölgelikleri, mercanların aşırı sıcaklarda hayatta kalmasına yardımcı olabilir; ancak araştırmacılar bunun her şeye çözüm olmadığını vurguluyor.
Bir şemsiye su altında işe yarar mı? Yanıt görünüşe göre evet, ancak çoğunun düşündüğü sebeple değil.
REKLAM
REKLAM
Dünyanın dört bir yanında, deniz ısı dalgaları mercanları aşırı ısıl strese maruz bırakıyor. Okyanus sıcaklıkları çok yükseldiğinde, strese giren mercanlar dokularında yaşayan mikroskobik algleri dışarı atabiliyor; bu da onların beyaza dönmesine ve başlıca besin kaynağını yitirmesine yol açıyor. Mercan beyazlaması olarak bilinen bu olgu endişe verici bir sıklıkta yaşanıyor.
Florida’daki bir grup bilim insanı, su altı şemsiyelerinin hasarı hafifletebileceğine inanıyor.
“Isıyla bağlantılı mercan beyazlaması muhtemelen dünya genelinde resiflere yönelik en büyük tehdit” diyor Nova Southeastern University’den Karen Neely; bu hafta Frontiers in Marine Science dergisinde yayımlanan araştırma makalesinin başyazarı. “Gölgeleme gibi çözümler, küçük ölçeklerde geçici koruma sağlayabilir.”
Su altı şemsiyeleri Florida’daki mercanları nasıl korudu?
Çalışma, 2023’te Florida Keys’i vuran rekor düzeydeki bir deniz ısı dalgasının ardından şekillendi.
Pek çok noktada tüm mercan türleri beyazladı; ağaç ya da geyik boynuzu biçiminde dallanarak büyüyen, adı da bunu yansıtan boynuz (staghorn) ve geyik boynuzu (elkhorn) mercanları gibi türler neredeyse tamamen silindi. Kıyıya yakın bir noktada, araştırmacıların izlediği mercanların yarıdan fazlası yaşam dokularının bir kısmını ya da tamamını kaybetti.
“Bu çalışma doğrudan o olaydan doğdu; benzer gelecekteki olaylarda belirli mercanları kurtarmaya yarayabilecek araçlar için bir kavram kanıtı sunmak istedik” diyor Neely.
Sonraki yaz, araştırmacılar Florida Keys’in güney kesiminde iki farklı beyin mercanı türüne ait 40 koloni seçti.
Kolonilerin yarısı açıkta bırakıldı, diğer yarısının üzerine PVC çerçeveler ve naylon ağdan yapılmış yüzen gölgelikler yerleştirildi; mercanların yaklaşık 30 santimetre üzerinde asılı duran su altı şemsiyeleri gibi.
Araştırmacılar, gölgeliklerin suyu soğutmak için kullanılmadığının altını çiziyor. Bunun yerine, beyazlamayı daha da ağırlaştırabilen yoğun güneş ışığını ve ultraviyoleradyasyonu azalttılar.
Dalgıçlar 2024 Temmuz’unda mercanları izlemeye başladı ve yaz sıcaklarının şiddetlendiği ağustosta şemsiyeleri kurdu. Kasımda sıcaklıklar düşene kadar devam ederek mercanların renklerindeki değişimi ve dokuları içinde yaşayan algleri takip ettiler.
2024’te, 1985’ten bu yana kaydedilen ikinci en yüksek ısıl stres seviyesinin yaşanmasına rağmen, gölgelenen bazı mercanlar şemsiyeler yerleştirildikten sonra rengini geri kazanmaya başladı. Açıkta bırakılan mercanlar ise denemenin en sıcak döneminde daha da soluklaştı.
Ancak araştırmacılar, şemsiyelerin hâlâ geçici bir çözüm olduğunun altını çiziyor.
Tüm resifleri örtmek pratik değil; bu nedenle yöntemi, esas olarak aşırı sıcak dönemlerinde hassas mercanları korumanın bir yolu olarak görüyorlar. Nihayetinde, uzun vadeli koruma denizlerin ısınmasının sınırlandırılmasına bağlı.
“Bu çalışmanın en büyük kısıtı ölçeklenebilirlik” diye açıklıyor Neely. “Gölgeleme sihirli bir çözüm değil.”
Deniz ısı dalgaları dünya çapında resifleri beyazlatıyor
Dünya genelinde okyanus sıcaklıkları rekorları kırmaya devam ediyor. 22 Ağustos’ta, kutup bölgeleri dışındaki ortalama küresel deniz yüzeyi sıcaklığı 21,1°C’ye ulaşarak şimdiye kadar kaydedilen en yüksek günlük sıcaklık oldu.
Bu arada, aşırı sıcaklar mercan resiflerini giderek daha sık vuruyor. Küresel Mercan Resifi İzleme Ağı ağustos ayında, geçmişte yaklaşık on yılda bir görülen beyazlama olaylarının artık kabaca her beş ila altı yılda bir (kaynak İngilizce) yaşandığını bildirdi.
Deniz sıcaklıkları düştüğünde mercanlar beyazlamadan toparlanabilse de, sık yaşanan deniz ısı dalgaları hasarlı resiflerin kendini onarması için çok az zaman bırakabiliyor.
En son küresel beyazlama olayı 2023’te başladı. 2023 ile 2024 arasında sert mercan örtüsü dünya genelinde yüzde 8,9 azaldı; bu, kayıtlardaki en büyük bir yıllık düşüş.
2025 Mart’ına gelindiğinde, dünya resiflerinin yüzde 84’ü beyazlamaya yol açacak kadar yüksek sıcaklıklar yaşamıştı; Avustralya’daki Büyük Set Resifi’nin bazı bölümleri ise yaklaşık 40 yıllık izleme sürecinde canlı mercanlarda en büyük yıllık kayıplarını kaydetti.
Mercan resifleri okyanus tabanının yüzde 0,2’sinden daha azını kaplasa da, hem deniz altında hem karada yaşam için hayati önem taşıyor.
Aralarında gıda için avlanan pek çok balık türünün de bulunduğu tüm deniz canlılarının en az dörtte biri için besin ve barınak sağlıyorlar ve kıyılar için doğal bir kalkan görevi görüyorlar.
Su altı şemsiyeleri deniz ısı dalgalarını önleyemese de, Florida’daki çalışma sıcaklıklar yükselirken bu hayati canlılara hiç değilse kısmi bir koruma sağlayabileceklerini gösteriyor.