Hollanda’daki sığır yetiştiriciliği turbalıkları kurutup CO2 salıyor. Japon usulü çeltik tarımına geçmek çözüm olabilir mi?
İklimin ısınması, Hollandalı çiftçilerin ülkede bugüne kadar hiç hasat edilmeyen bir tahılı yetiştirebilmesine imkân tanıyor: pirinç.
REKLAM
REKLAM
Yüzyıllar boyunca ülkede tarımın bel kemiği sığırlar oldu. Ancak şimdi çiftçiler, böylesine ıslak ve ılıman bir ülkede eskiden akla bile gelmeyen ürünlerle denemeler yapıyor.
Projeyi yürüten araştırmacılar, pirinç tarımının ülkenin en acil çevre sorunlarından birine çözüm getirmesini umuyor: kurudukça çöken ve alçak rakımlı Hollanda'nın bazı bölgelerini daha da aşağıya iten turbalı topraklar.
"Gerçekten olağanüstü," diyor pirinç hasadı için tarlaları sağlayan Land van Ons derneğinin başkanı Philippe Terheggen.
68 yaşındaki Terheggen, "Muhtemelen 20 yıl önce Hollanda'da pirinç yetiştirebileceğimizi asla düşünmezdik," diyor.
"Ama aynı zamanda ürkütücü, çünkü iklim değiştiği için artık nelerin mümkün hâle geldiğini gösteriyor," diye ekliyor.
Şimdilik proje yalnızca 0,6 hektarlık bir alandan oluşan bir pilot uygulama; organizatörler, suşi ya da risottoya uygun, kısa taneli yaklaşık üç ton pirinç elde etmeyi umuyor.
Ekibin elinde Rusya, Çin, Japonya ve Özbekistan kadar uzak bölgelerden gelen yaklaşık 30 farklı pirinç çeşidi var; amaç, Hollanda ikliminde hangisinin en iyi geliştiğini görmek.
"Yalnızca geleceğin iyiliği için bazı şeylerin değişebileceğini göstermek istiyorum"
Amsterdam ile Lahey arasında, sırılsıklam bir tarlada, çiftçi Sander Roeleveld pirinç tarlasını biçerdöverle sürerken arka planda yel değirmenleri ve kanallar uzanıyor.
Roeleveld kendisini bir "öncü" olarak tanımlıyor ve diğer çiftçilere pirincin bataklık Hollanda topraklarında da yetişebileceğini göstermek istediğini söylüyor.
53 yaşındaki çiftçi, "Amacım, sulak arazilerde yalnızca ot değil, daha pek çok şeyin yetiştirilebileceğini kanıtlamak," diyor.
"Elbette, inekler beslemekle 600 yıllık bir geçmişiniz olduğunda, ineğinizden süt sağmaktan başka bir şey yapmak isteyebileceğinizi hayal etmek gerçekten zor," diyerek gülüyor.
"Ben sadece geleceğin yararına bazı şeylerin değiştirilebileceğini göstermek istiyorum."
Pirinç tarımı kurumuş turbalıkları nasıl kurtarabilir?
Ancak proje, ürün çeşitliliğinden çok daha fazlasını hedefliyor. Araştırmacılar, bunun Hollanda’nın en kronik çevre sorunlarından birini ele almaya yardımcı olabileceğine inanıyor.
Ülkenin yaklaşık onda biri, çiftçilerin hayvanlarını beslemek için ot üretmek amacıyla suyunu tahliye ettiği turba arazisinden oluşuyor.
Turba kurudukça milyonlarca ton karbondioksit açığa çıkarıyor ve en çok etkilenen bölgelerde toprağın yılda birkaç santimetreye kadar çökmesine neden oluyor.
Wageningen Üniversitesi’ne göre, Hollanda’daki turba topraklarından kaynaklanan sera gazı emisyonları ülkenin toplam emisyonlarının yaklaşık yüzde 2 ila 3’ünü oluşturuyor.
Bu kısır döngüyü kırmanın tek yolu tarlaları sürekli ıslak tutmak; fakat o zaman çiftçilerin orada yetiştirecek hiçbir şeyi kalmıyordu... şimdiye kadar.
"Temelde her şey çılgınca bir fikirle başladı," diye anlatıyor projeyi yakınlardaki Leiden Üniversitesi’nden meslektaşlarıyla birlikte yürüten Wageningen Üniversitesi ve Araştırma Merkezi’nden araştırmacı Julian Helfenstein.
36 yaşındaki bilim insanı, bunun iklim değişikliğine hem uyum sağlamayı hem de etkilerini azaltmayı birleştiren ender bir yaklaşım olduğunu söylüyor.
"Pirinç, dünyanın bu bölgesi için iklim değişikliğine uyum sağlama fırsatı; yani daha önce yetiştirilmesi mümkün olmayan bir ürünü yetiştirme imkânı sunuyor," diyor.
"Aynı zamanda iklim değişikliğini sınırlama aracı, çünkü turbayı ıslak tutabildiğiniz için bozulmasını ve tüm o CO₂’yi salmasını engelliyor."
Turba sorununun yalnızca Hollanda’yı değil, Almanya ve Belçika’nın yanı sıra Baltık ülkeleri dâhil Kuzey Avrupa’nın büyük bölümünü etkilediğini belirtiyor.
Helfenstein ve ekibi, çözümün sorundan daha kötü olmamasını sağlamak için, pirinç yetiştirmenin yol açtığı CO₂ ve metan emisyonlarını, çayırları korumayla karşılaştırarak dikkatle izliyor.
"Şu ana kadar sonuçlar umut verici," diyor.
Helfenstein, "Bir çevre bilimci olarak hep sorunları gösteriyorsunuz. Bu da biraz moral bozucu olabiliyor; 'İşte yine iklim değişikliği, işte yine kirlilik' gibi," diyor.
"Ama sonra bilimin çözüme yönelik çalışması için böyle bir fırsat çıkıyor. İşte bu beni gerçekten heyecanlandırıyor."
"Çiğnemesi biraz zor ama harika": Hollanda pirinciyle suşi ve sake yapılabilir
Çiftçilerin daha sürdürülebilir üretime geçişine destek veren Wij Land derneğinden Guusje van der Vossen, yerel restoranların şimdiden Hollanda kökenli, kaliteli pirinç sunmaya ilgi gösterdiğini söylüyor.
Şu anda hasat edilen pirincin, Hollanda koşullarına en iyi uyum sağlayan kuzey Japonya kökenli bir çeşit olduğunu belirtiyor.
27 yaşındaki Van der Vossen, geçen yıl deneme amaçlı yetiştirilen bir partiden, Hollanda’da üretilmiş pirinç yiyen sayılı kişiden biri.
"Dürüst olmak gerekirse tadı nefisti," diyerek gülüyor; hedefin bu pirinçle suşi, belki de sake yapmak olduğunu söylüyor.
"Biraz çiğnemesi zordu ama yine de harikaydı."