İddiaya göre, Sibirya'daki İrkutsk Oblastı'nda yaşayan genç bir laboratuvar teknisyeni, veba etkeni içeren bir deney tüpünü kırdı ve bu olayın ardından rahatsızlanarak hayatını kaybetti. Peki kesin olarak bilinenler neler?
Rusya'nın Sibirya bölgesinde Darya Şipilova adlı genç bir kadının ağır zatürre belirtileriyle 1 Ekim gecesi hayatını kaybetmesinin ardından tüm dünyada endişe kaynağı olan "veba salgını" iddiaları yayıldı.
REKLAM
REKLAM
İddiaya göre, İrkutsk Oblastı'nda yaşayan Şipilova, orada çalıştığı bir laboratuvarda birkaç gün önce deney tüpünü kırmış ve bu olayın ardından rahatsızlanmıştı.
Yerel medya, genç kadının "pnömonik veba" olarak da bilinen akciğer vebasından öldüğünü yazınca söz konusu laboratuvarda bir veba etkeninin dışarı sızmış olabileceği endişeleri gündeme geldi.
Akciğer vebası, zatürre (pnömoni) semptomuna yol açtığı için bu adı almış, ölümcül bir veba türü. Ancak etkili teşhis ve tedaviyle hastalar iyileşebiliyor. Hastalığa neden olan etken ise akciğerleri enfekte eden "Yersinia pestis" bakterisi. Bu aynı zamanda, havadan damlacık yoluyla insandan insana doğrudan bulaşabilen tek veba türü.
Ancak Şipilova'nın vebadan öldüğünü veya çalıştığı laboratuvarda kaza yaşadığı yönünde resmi bir doğrulama Rus makamlarından gelmedi. Avrupalı ve ABD'li yetkililer ise iddiaları endişeyle yakından takip ettiklerini söylüyor.
Resmi makamlar ne açıklama yaptı?
Kremlin'den ilk açıklama 5 Ekim Pazartesi günü geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketici Haklarını Koruma Servisi'nin (Rospotrebnadzor) resmi açıklamalarının esas alınması ve söylentilere itibar edilmemesi gerektiğini dile getirdi.
Rusya'nın federal halk sağlığı kurumu olan Rospotrebnadzor, Şipilova’nın İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü çalışanı olduğunu doğruluyor. Ancak ölümünden sonra yapılan incelemelerde kadından alınan örneklerde "mesleki faaliyetiyle ilişkili mikroorganizmaların" bulunmadığını savunuyor. Kurum ayrıca söz konusu enstitüde patojenlerle çalışılırken herhangi bir kaza tespit edilmediğini açıkladı.
Genç kadının resmi ölüm nedeni ise "etiyolojisi/sebebi belirlenemeyen pnömoni (zatürre)" olarak kaydedildi. Ancak bölgede alınan dikkat çekici önlemler ve tartışmalar, kadında görülen zatürre tablosunun alışılmışın dışında olduğunu düşündürdü.
Özellikle muhalif kesimler resmi açıklamalara daha mesafeli. Kremlin'e mesafeli Medusa gazetesinde konu genişçe işlenirken, Rus forumlarında da bazı yorumcular, Şipilova'nın ölümünün ülkede adeta bir tabu haline geldiğini öne sürüyor.
Hastaneler karantinaya girdi
Olay aslında kamuoyuna kadının ölümünden önce, hastanenin kapanmasıyla yansıdı. 1 Ekim akşamı Şelehov Bölge Hastanesi'nin bazı yataklı bölümlerinde hasta kabulü ve taburcu işlemleri durduruldu.
Şelehov Bölgesi Belediye Başkanı Maxim Modin, 2 Ekim sabahı bunu doğruladı. Birkaç saat sonra Modin, "Hastanenin yataklı bölümü gerçekten karantinaya alındı. Poliklinik normal çalışıyor. Laboratuvarın çalışması durduruldu," dedi. Fakat hastalığın ne olduğunu söylemedi.
2 Ekim'de İrkutsk Bölge Valisi Igor Kobzev olağanüstü bir bölgesel sıhhi-epidemiyolojik komisyon toplantısı düzenledi. Toplantıya Rospotrebnadzor Başkanı Anna Popova da katıldı. Kobzev, "Toplantının nedeni, bölgede yaşayan bir kişide özellikle tehlikeli bir enfeksiyon hastalığı şüphesi bulunduğuna ilişkin bilgiydi," dedi. Kobzev, temaslıların tespit edildiğini, tıbbi gözleme alındığını ve o sırada hiçbirinde hastalık belirtisi bulunmadığını söyledi. O da "veba" kelimesini kullanmadı.
4 Ekim'e gelindiğinde yerel gazete Lyudi Baikala, İrkutsk'taki birkaç hastanede de üç haftalık karantina uygulandığını bildirdi: 1, 3 ve 10 numaralı şehir hastaneleri ile Ivano-Matreninskaya Çocuk Hastanesi ve bir doğum hastanesi bunlar arasındaydı. Ancak hastanelerden gelen açıklamalar tutarlı değildi. Bazıları karantinayı doğrularken, bazıları reddediyordu. Bazıları ise önlemlerin kent genelindeki sağlık kurumları için geçerli olduğunu söylüyordu.
Şelehov'daki İrkutsk Alüminyum Fabrikası da çalışanlar için maske zorunluluğu getirdi. Fabrika müdürü Artyom Fominykh bunu ihtiyati tedbir olarak açıkladı.
Baykalsk yönetimi halka 'Şelehov'a gitmeyin' dedi, sonra mesajı sildi
Söylentileri daha da artıran şey ise Baykalsk kent yönetiminin Telegram hesabından yapılan bir paylaşımdı.
3 Ekim sabahı Baykalsk kent yönetiminin Telegram hesabı halka Şelehov bölgesine seyahat etmekten kaçınma çağrısında bulundu. Ancak mesaj daha sorna silindi.
Yerel IrCity sitesi, silinen mesajın ekran görüntüsünü yayımladı. Gazete ayrıca Şelehov Belediye Başkanı Maxim Modin'e de ulaştı, ancak habere göre Modin soruyu duyunca telefonu kapattı.
'Laboratuvarda veba tüpünü kırdı' iddiası nereden çıktı?
Şipilova'nın laboratuvarda veba etkeni içeren bir tüpü kırdığı yönündeki iddiayı ilk dile getirenlerden biri yerel gazete Lyudi Baikala (Baykal Halkı) oldu.
Gazetenin aktardığı iddiaya göre, 25 Eylül'de Şipilova'nın pnömonik veba etkenini içeren bir tüpü kırdığı düşünülüyor. Gazete bilginin kaynağı olarak İrkutsklu gazeteci Pavel Stepanov'a işaret ediyor.
Stepanov'un aktardığı daha ayrıntılı bir versiyona göre ise Şipilova tüpü kırdıktan sonra bunu saklamayı seçerek bildirmedi ve ardından rahatsızlandı. Bu anlatı daha sonra Mash, Baza ve çok sayıda Rus haber sitesi tarafından tekrarlandı. Gazeteler, Şipilova'nın temas kurduğu 200 kişinin karantinaya alındığını öne sürdü.
Ancak Rospotrebnadzor bu iddiaları doğrulamadı. Kurum, sayı vermese de temaslıların gözetimde olduğunu doğrularken, son 10 gün içinde enstitü çalışanlarından enfeksiyon hastalığı şikâyetiyle başvuran olmadığını savunuyor.
Şipilova'nın Tayland'a gittiği iddiası
Rus basını, aynı zamanda Şipilova'nın hastalanmadan önce Tayland seyahatinden döndüğü yönünde iddialar olduğunu da aktarıyor.
Hikayenin Tayland versiyonunu aktaran ikincil kaynaklardan biri de Meduza. Gazete, 2 Ekim'deki ilk (İngilizce) haberinde "Bir versiyona göre Tayland'dan döndükten sonra pnömonik vebayla hastaneye kaldırıldı," diye yazdı.
Fakat yerel gazetelerin ilk haberlerinde Tayland seyahatiyle ilgili herhangi bir bilgi yok. Seyahati doğrulayan resmi bir açıklama, seyahat kaydı veya güvenilir birincil kaynak da mevcut değil.
'Vebadan ölen kadın Buryatya'ya gelmedi'
Yerel gazeteler Mash ve Baza'nın aktardığı başka bir versiyona göre ise Şipilova hastalanmadan önce özerk Rus Cumhuriyeti Buryatya'ya gitmişti ve burada doğal bir veba bulaşması meydana gelmiş olabilirdi.
Ancak Buryatya lideri Alexey Tsydenov 2 Ekim'de yaptığı sosyal medya paylaşımında "İrkutsk bölgesinde vebadan ölen kadın Buryatya'ya gelmedi," diye yazdı.
İlk kez üst düzey bir liderin "veba" kelimesini kullanmasıyla tartışmalar daha da alevlendi. Bunun üzerine Tsydenov paylaşımını değiştirerek "muhtemelen vebadan ölen" ifadesini ekledi.
Tsydenov ayrıca Moğolistan sınırı da dahil olmak üzere Buryatya'da aktif veba etkeni bulunmadığını belirtti.
Ulusal gazetelerde sessizlik dikkat çekti
Rusya'daki ulusal gazetelerde ise konuyla ilgili sessizlik hakim.
TASS, RIA Novosti ve Interfax gibi ajansların haberlerinde Rospotrebnadzor'un açıklamalarına yer veriliyor.
TASS, eski Rospotrebnadzor Başkanı Gennady Onishchenko'nun Rusya'nın bir veba salgını tehdidiyle karşı karşıya olmadığı yönündeki açıklamalarını aktardı. Ancak Onishchenko, aynı zamanda, genç kadının Buryatya'ya gittiği iddiasını dile getiren isimlerden biriydi ve bu iddia yerel yetkililer tarafından yalanlanmıştı.
Olası veba salgınına dair haberlere yer veren ulusal yayıncı REN TV ise daha sonra haberlerini sildi. Kanalın sosyal medya hesaplarında enfeksiyonla ilgili beş paylaşımın kaldırıldığı söyleniyor.