ABD ve İngiltere'de yapılan araştırmalar, Shigella bakterisinin bazı türlerinin yaygın kullanılan antibiyotiklere karşı direnç geliştirdiğini de ortaya koydu. Uzmanlar, enfeksiyonun tedavi edilemez hale gelmesinden endişe ediyor.
İshal ve kusmaya neden olan Shigella bakterisi, özellikle ABD ve İngiltere'de cinsel temas yoluyla giderek daha fazla bulaşıyor.
REKLAM
REKLAM
İki ülkede yapılan araştırmalar, bakterinin bazı türlerinin yaygın kullanılan antibiyotiklere karşı direnç geliştirdiğini de ortaya koydu. Uzmanlar, enfeksiyonun tedavi edilemez hale gelmesinden endişe ediyor.
Genellikle kirli yiyecekler ve su yoluyla bulaşan bağırsak bakterisi, son yıllarda cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar arasında giderek daha önemli bir yer edinmeye başladı.
Bakteri, şiddetli ishale, kusmaya, ateşe ve karın ağrısına neden olabiliyor. Bazı vakalarda kanlı ishal (dizanteri), ciddi sıvı kaybı ve yaşamı tehdit eden komplikasyonlar gelişebiliyor.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre, ülkede her yıl yaklaşık 450 bin kişi Shigella enfeksiyonuna yakalanıyor.
Geçmişte enfeksiyonun başlıca bulaşma yolları, hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelerde tüketilen yiyecekler ve içme suyu ile kreşlerde küçük çocuklar arasındaki yakın temastı.
Ancak son yıllarda bakterinin cinsel temas yoluyla bulaşması da önemli bir halk sağlığı sorunu haline geldi.
Özellikle eşcinsel erkeklerin oluşturduğu bazı cinsel temas ağlarında enfeksiyonun kalıcı olarak dolaşımda olduğu belirtiliyor.
Üstelik bu gruplarda yayılan bakteri türlerinin bir kısmı, birden fazla antibiyotiğe karşı direnç geliştirmiş durumda.
Antibiyotik direnci 12 yılda hızla arttı
CDC tarafından yayımlanan yeni bir araştırmada, 2011-2023 yılları arasında toplanan yaklaşık 17 bin Shigella örneği incelendi.
Araştırmacılar, yaygın kullanılan beş antibiyotiğe karşı dirençli olan ve "yaygın ilaç direnci" olarak tanımlanan bakterilerin oranında dikkat çekici bir artış tespit etti.
2011 yılında incelenen örneklerde bu tür bakterilere rastlanmazken, 2023 yılına gelindiğinde oran yüzde 8,5'e yükseldi.
Dirençli bakterilerin bulaştığı kişilerin büyük çoğunluğunu yetişkin erkekler oluşturuyordu. Hastaların önemli bir kısmı da yakın zamanda yurt dışına seyahat etmemişti. Bu durum, enfeksiyonların yalnızca seyahatlerle ilişkili olmadığını ve ülke içinde de yayıldığını gösteriyor.
Los Angeles Kaliforniya Üniversitesinden (UCLA) moleküler biyolog Shangxin Yang, hastanelerinde artık ayda bir ilaç dirençli Shigella vakası gördüklerini söyledi.
Yang'a göre 2022 yılında bu türden yalnızca tek bir vaka tespit edilmişti.
Minnesota Üniversitesinin bulaşıcı hastalıklar haber platformu CIDRAP'a konuşan Yang, durumu şöyle değerlendirdi:
"Bakterinin toplumda adeta patlama yaşadığını görüyoruz."
CDC verilerine göre yaygın ilaç dirençli enfeksiyona yakalanan hastaların üçte birinden fazlası hastaneye kaldırıldı.
Uzmanlar sorunun yalnızca ABD'yle sınırlı olmadığını, küresel bir eğilimin parçası olduğunu vurguluyor.
Cinsel yolla bulaşma, diğer bulaşma yollarından daha hızlı artıyor
İngiltere'de yürütülen araştırmalar da benzer bir tablo ortaya koyuyor.
Cambridge Üniversitesinden genetikçi Kate Baker'ın kıdemli yazarı olduğu ve temmuz ayında The Lancet Infectious Diseases dergisinde yayımlanan araştırma, cinsel temas yoluyla bulaşan Shigella enfeksiyonlarının hızla yayıldığını gösteriyor.
Araştırmaya göre 2015-2020 yılları arasında cinsel temasla ilişkili yayılımın yıllık artış hızı, seyahat, gıda veya kreş kaynaklı yayılıma kıyasla yüzde 15 daha yüksekti.
Shigella'nın cinsel yolla bulaşabileceği ilk kez 1974 yılında bildirilmişti. Ancak o dönemde bu vakalar enfeksiyonların küçük bir bölümünü oluşturuyordu.
Günümüzdeyse cinsel temasın bazı topluluklarda başlıca bulaşma yollarından biri haline gelmiş olabileceği düşünülüyor.
İngiltere'deki bazı bakteri türlerinde direnç yüzde 90'ı aştı
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) da mart ayında yayımladığı açıklamada, antibiyotiklere dirençli Shigella vakalarındaki artış konusunda uyarıda bulundu.
Kurumun 2025 yılında incelediği örneklerde, Shigella sonnei bakterilerinin yüzde 86'sında, Shigella flexneri bakterilerinin ise yüzde 94'ünde antibiyotik direnci tespit edildi.
Ancak bu oranlar, bakterilerin bütün antibiyotiklere dirençli olduğu anlamına gelmiyor.
Shigella enfeksiyonlarının çoğu herhangi bir antibiyotik tedavisine ihtiyaç duyulmadan, yaklaşık bir hafta içinde kendiliğinden iyileşiyor.
Buna karşılık ağır vakalarda antibiyotik kullanılması gerekebiliyor. Artan direnç nedeniyle bu hastalarda etkili tedavi seçenekleri giderek azalıyor.
Önceki araştırmalar, cinsel temas yoluyla bulaşan Shigella enfeksiyonlarında hastaların üçte birine kadarının hastaneye kaldırıldığını ve hastanede ortalama dört ila beş gün kaldığını ortaya koymuştu.
Cinsel yolla bulaşan diğer hastalıkların tedavisi direnci artırıyor olabilir
Bilim insanları, cinsel temas yoluyla yayılan Shigella bakterilerinin neden daha fazla antibiyotik direnci geliştirdiğini de araştırıyor.
2026 yılında yayımlanan bir çalışma, bu durumu açıklayabilecek mekanizmalardan birinin "bystander resistance" olarak adlandırılan, dolaylı antibiyotik direnci gelişimi olabileceğine işaret ediyor.
Bu mekanizma, bir enfeksiyonu tedavi etmek amacıyla kullanılan antibiyotiğin, vücutta aynı anda bulunan başka bakterileri de etkilemesiyle ortaya çıkıyor.
Örneğin bel soğukluğunu tedavi etmek için kullanılan bir antibiyotik, bağırsakta bulunan Shigella bakterilerini de etkileyebiliyor. Ancak uygulanan ilaç veya doz Shigella'yı tamamen ortadan kaldırmaya yeterli olmayabiliyor.
Bu durumda bakteriler antibiyotik baskısına maruz kalırken dirençli olanların seçilmesi ve çoğalması kolaylaşabiliyor.
Örneğin, İngiltere'nin ulusal tedavi kılavuzlarında bel soğukluğu için azitromisin kullanımının önerilmesine son verilmesinin ardından, Shigella bakterilerinde azitromisin direncinin ortaya çıkış hızında yavaşlama görüldü.
Ancak araştırmacılar, bu iki gelişme arasında henüz doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurulamayacağını belirtiyor.
Yine de bulgular, başka cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antibiyotiklerin Shigella'daki direnç gelişimini de etkileyebileceğini düşündürüyor.
Shigella nasıl bulaşıyor?
Shigella, enfekte bir kişinin dışkısındaki bakterilerin başka bir kişinin ağız bölgesine ulaşmasıyla bulaşıyor.
Bu durum kirli yiyecek veya su tüketimiyle gerçekleşebildiği gibi, ellerin yeterince yıkanmaması ya da cinsel temas sırasında dışkı kaynaklı bakterilerin ağız bölgesine taşınmasıyla da meydana gelebiliyor.
Bakterinin bulaşıcılığı epey yüksek. Yalnızca 10 kadar bakterinin vücuda girmesi bile bazı durumlarda enfeksiyon oluşturabiliyor.
Enfeksiyonun risk grupları arasında beş yaşından küçük çocuklar, hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelere seyahat edenler, evsiz kişiler ve bazı cinsel temas ağlarındaki bireyler bulunuyor.
Ağır enfeksiyonlarda ciddi sıvı kaybı, kan dolaşımı enfeksiyonu, şok ve nörolojik komplikasyonlar gibi yaşamı tehdit eden durumlar gelişebiliyor.
Enfeksiyondan korunmak mümkün mü?
CDC ve Kaliforniya Halk Sağlığı Departmanı, cinsel temas yoluyla bulaşmayı önlemek için bazı önlemler öneriyor.
Bunlar arasında cinsel ilişkiden önce ve sonra ellerin ve genital bölgenin sabun ve suyla temizlenmesi, cinsel oyuncakların yıkanması, prezervatif ve oral bariyer kullanılması var.
Kaliforniya Halk Sağlığı Departmanı ayrıca son iki hafta içinde ishal geçirmiş kişilerle cinsel temastan kaçınılmasını öneriyor.
Uzmanlar, Shigella enfeksiyonundan şüphelenen kişilerin test yaptırmasını ve gerektiğinde tedaviye başvurmasını tavsiye ediyor.