Kazakistan, yapay zekânın yalnızca dijital bir araç olmanın ötesine geçmesini istiyor; üniversitelerden fabrikalara, enerjiden altyapıya kadar büyümenin yeni motoru olmasını hedefliyor.
Sohbet botları tek başına gerçek bir yapay zeka ekonomisi yaratmayacak. Asıl dönüşüm, yapay zekanın insanların geçimlerini sağlama biçimlerinin, şirketlerin üretim süreçlerinin ve hükümetlerin karar alma mekanizmalarının gerçekten bir parçası haline gelmesiyle yaşanacak.
REKLAM
REKLAM
01.AI'nin kurucusu ve CEO'su, Sinovation Ventures'ın yönetim kurulu başkanı Lee Kai-fu, Kazakistan'ın başkenti Astana'da Euronews'e “İnsanlar yapay zekanın bir oyuncak olmadığını anlamaya başlamalı. Yapay zeka sohbet botlarından ibaret değil,” dedi.
“Yapay zekanın, insanların geçimini sağladığı araç haline gelmesi gerekiyor. Ancak o zaman bu, halkın dijital ekonomisine dönüşür.”
Geleneksel bir ekonomiden yapay zeka odaklı bir ekonomiye sıçrama teması, hükümet yetkililerinin, teknoloji şirketlerinin, yatırımcıların ve uzmanların Astana'da bir araya geldiği AI & Digital Bridge forumunun ana hattını oluşturdu.
Kazakistan için hedef, yapay zekayı yalnızca mevcut sektörleri modernleştirmek için kullanmak değil, aynı zamanda ülkenin imalat sanayisini dönüştürmesine ve değer zincirinde yukarıya tırmanmasına yardımcı olmak.
“Yapay zekanın gerçek değeri, insan kapasitesini artırmasında yatıyor,” diyen Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, forumla eş zamanlı düzenlenen Yapay Zeka Geliştirme Konseyi'nin üçüncü toplantısında konuştu.
Tokayev, “Rekabet artık yalnızca doğal kaynaklarla, sermayeyle ve pazarlarla sınırlı değil; üretim verimliliğinin ne kadar hızlı artırılabileceğine de uzanıyor,” dedi.
Ülkenin bilişim sektörü şimdiden sınır ötesine açılıyor. Bilişim hizmeti ihracatı geçen yıl 860 milyon avroyu aştı; Kazakistan'ın dijital çözümleri artık 100'den fazla ülkede kullanılıyor.
Dijital Kalkınma Bakanı Zhaslan Madiyev, Kazakistan'ın enerji altyapısı, çipler ve bulut platformlarından dil modelleri ve uygulamalara kadar yapay zeka ekonomisinin tüm beş katmanını geliştirdiğini söyledi.
Madiyev, “Kazakistan için en büyük potansiyeli, uygulamalı yapay zekada görüyoruz: Ekonominin ve iş dünyasının verimliliğini, insanların günlük yaşamlarının kalitesini artıran çözümler üretmekte ve bunları ölçeklendirmekte,” dedi.
Pazarın potansiyeli kayda değer. Madiyev, adreslenebilir küresel yapay zeka pazarının 43 trilyon avronun üzerinde olduğuna ilişkin tahminleri aktardı.
Yapay zeka ve fabrika sahası
2026 Birleşmiş Milletler Sanayi Kalkınma Raporu, yapay zekayı küresel ekonomiyi yeniden şekillendiren beş dönüştürücü mega trendden biri olarak tanımlıyor.
Kazakistan için bu önemli; zira ülke, hammaddeye bağımlılığını azaltmaya ve daha yüksek katma değerli üretimin payını artırmaya çalışıyor.
Tokayev'e göre, bu yılın ilk sekiz ayında sanayi üretimi neredeyse 90 milyar avroya ulaşırken, imalat sektörü yıllık bazda yüzde 8,4 büyüdü.
Ancak bu büyümeyi sürdürmek, yalnızca üretim hacmini artırmakla mümkün olmayacak.
Tokayev, “Yüksek ekonomik büyüme oranlarını korumak için emek verimliliğini artırmalı, sanayi tabanını modernleştirmeli ve yüksek katma değerli ürünlerin üretimini genişletmeliyiz,” dedi.
Yapay zeka, mühendislerin daha isabetli kararlar almasını, süreçlerin otomatikleştirilmesini ve yöneticilerin üretime ilişkin gerçek zamanlı bilgiye ulaşmasını sağlayarak şirketlerin bu hedeflere ulaşmasına yardımcı olabilir.
Yapay Zeka Geliştirme Konseyi toplantısında Tokayev, hükümete kapsamlı yapay zeka dönüşümü için şirketleri belirleme, pilot projelerden ticari uygulamalara geçişi hızlandırma, sanayi veri tabanları geliştirme ve yatırımcılar için riskleri azaltma talimatı verdi.
Teknolojinin arkasındaki insanları yetiştirmek
Ancak yalnızca yapay zeka altyapısı kurmak, başlı başına bir yapay zeka ekonomisi yaratmaya yetmeyecek. Kazakistan'ın bunu geliştirecek ve kullanacak insan kaynağına da ihtiyacı var.
Lee Kai-fu'ya göre, yapay zekanın işleri yok edeceğine yönelik kaygılar, daha önemli bir dönüşümü gözden kaçırıyor: Yapay zekayı etkin biçimde kullanmayı öğrenen çalışanlar, bunu yapmayanlara karşı avantaj sağlayabilir.
“İnsanlar sürekli ‘Nasıl iş bulacağım? Yapay zeka işimi elimden alıyor’ diye soruyor. Bu böyle değil; en çok kazanan, yapay zekayı kullanmayı bilenler olacak,” dedi.
Bu anlayış, Kazakistan'ın eğitim sistemine şimdiden entegre ediliyor.
Forumda, ülkenin yapay zekaya odaklanan ilk uzmanlaşmış araştırma üniversitesi ve Orta Asya'nın ilk yapay zeka destekli üniversitesi olan Qazaq AI Research University (QAIRU) tanıtıldı.
Tokayev, “Qazaq AI Research University, yalnızca yüksek nitelikli uzmanlar yetiştiren bir merkez olmakla kalmayıp aynı zamanda uygulamalı araştırmalar için önde gelen bir merkez haline gelmek üzere. Tüm araştırma programı, doğrudan ekonomik kalkınmanın pratik ihtiyaçlarıyla uyumlu olmalı,” dedi.
Üniversite 1 Eylül'de faaliyete başladı ve 528 lisans ve yüksek lisans öğrencisi kabul etti. Programlar, makine öğrenmesi, fiziksel yapay zeka, endüstriyel yapay zeka ve akıllı sistemler, yapay zeka sistemleri mühendisliği ve güvenliği, akıllı insansız hava sistemleri ve dijital hukuku kapsıyor.
Öğrenciler, ders çalışmadan ders programının oluşturulmasına, zamanlama ve ilerleme takibine kadar eğitimlerinin her aşamasında yapay zekadan yararlanıyor.
Altyapı sınavı
Bununla birlikte Kazakistan'ın hedefleri, eğitimin çok ötesine uzanan zorluklarla karşı karşıya.
MIT Kuo Sharper Center for Prosperity and Entrepreneurship (MIT KSC) tarafından yapılan araştırma, düzenlemeler, altyapı, beşeri sermaye, akademik programlar ve özel sektör kullanımını inceleyerek, Orta Asya'daki dört ülke ile Azerbaycan'ın yapay zekaya hazır bulunuşluğunu değerlendirdi. Araştırmacılar 650 startup ve 130 şirketle görüştü.
Bölgede yapay zekaya yönelik güçlü siyasi destek var; ancak kritik altyapıya erişim önemli bir kısıt oluşturmaya devam ediyor.
MIT KSC Araştırma Direktörü Şamil İbragimov, “Orta Asya'nın hızla kendi yapay zeka altyapısını inşa ettiğini görüyoruz. Hem altyapı hem de akademik programlar alanında, finansmanla desteklenen güçlü bir siyasi irade var. Ama aynı zamanda mikroçiplere erişim gibi ciddi darboğazlar da görüyoruz,” dedi.
Veri merkezlerine olan talep arttıkça, elektrik de başka bir darboğaz haline gelebilir.
“Bölgedeki en büyük kısıtlardan biri, elektrik açığı. Bölgedeki çoğu ülke, mevcut enerji kapasitesini nasıl kullanacağı konusunda ikilemle karşı karşıya; daha fazla veri merkezi mi inşa etmeli, yoksa önceliği genel tüketime mi vermeli?”
Bu sorun, yapay zeka yarışının fiziksel boyutunu gözler önüne seriyor. Algoritmalar dijital olabilir, ancak çiplere, veri merkezlerine, bulut altyapısına ve büyük miktarda güvenilir elektriğe bağımlı.
Forumdan ekonomik dönüşüme
AI & Digital Bridge'in ölçeği, Kazakistan'ın bu alana giderek artan ilgisini yansıtıyor. Forum, yaklaşık 25 bin ziyaretçiyi, 300 konuşmacıyı ve neredeyse 200 startup ile bilişim şirketini bir araya getirirken, 62 mutabakat zaptı ve anlaşma imzalandı.
Etkinlik, 23 Eylül'den 23 Ekim'e kadar süren Yapay Zeka Ayı programının bir parçasıydı; AI & Digital Bridge Awards 2026 ile Astana Hub Battle finalini kapsıyordu. Dört startup'ın her biri 21 bin 500 avro kazandı; diğer katılımcı şirketler de 170 bin avroya varan finansman sağladı.
Ancak forumun asıl önemi, yapılan anlaşmaların ve açıklamaların ötesinde yatıyor.
Kazakistan, yapay zekayı yalnızca bir teknoloji sektörü olmaktan çıkarıp, verimliliği artıran, imalatı güçlendiren, yeni işletmeler yaratan ve çalışma biçimlerini değiştiren bir ekonomik altyapıya dönüştürmeye çalışıyor.
Bu stratejinin başarıya ulaşıp ulaşmayacağı, ülkede kaç tane yapay zeka projesi başlatıldığından çok, bu teknolojilerin fabrikalara, işletmelere, üniversitelere ve günlük yaşama ne ölçüde nüfuz edeceğine bağlı olacak.