Kuzey ve Orta Avrupa’da evcil hayvanlar hastane dışında tutuluyor. São João’nun esnek modeli klinik fayda ile güvenliği birleştiriyor; enfeksiyon yok. Doktora göre “kaygı aşırı”.
Portekiz sağlık sisteminin başlıca kamu üniversite hastanelerinden biri olan São João, 9 Temmuz’dan bu yana servislerinin kapılarını evcil hayvan ziyaretlerine açıyor.
REKLAM
REKLAM
"Pets and Company" projesi, One Health São João (kaynak Portekizce) programından farklı uzmanları, ayrıca Enfeksiyon ve Antimikrobiyal Direnç Önleme ve Kontrol Birimi ile hastanenin İnsanileştirme hizmetinden ekipleri bir araya getiriyor. Girişim, yalnızlığı kırmayı ve uzun süreli yatışların yarattığı yorgunluğu hafifletmeyi hedefleyen bir stratejinin parçası.
Hayvanların terapötik potansiyeli yeni keşfedilmiş bir olgu değil. Birleşik Krallık ve Almanya gibi ülkelerde, 19. yüzyıldan beri insanlardaki psikiyatrik ve fiziksel sorunların tedavisinde kullanılıyorlar. "Pet therapy" (hayvan destekli terapi) terimi, bu müdahalelerin iyileştirici etkilerini tesadüfen fark eden bir Amerikalı psikolog tarafından 1960’lı yıllarda bilimsel olarak kayda geçirildi.
Portekiz’de duygusal destek seansları için eğitilmiş ve sertifikalandırılmış köpekler, aralarında São João’nun da bulunduğu hastanelerde, dernek eğitmenleriyle işbirliği içinde uzun süredir görev yapıyor.
30 Mayıs 2023’te, hemorajik inmeden (inme) sonra iyileşme sürecinde olan, Cascais Hastanesinde yatan 77 yaşındaki bir kadın hasta, kendi köpeğinin ziyaretini aldı. Buluşma, sağlık kurumunun dış alanında gerçekleşti.
Bu benzersiz deneyim şimdi São João tarafından genişletiliyor. Baştan oluşturulan kapsamlı bir protokolle hastane, evcil hayvanların yataklı bölümlere getirilmesini normalleştiriyor, onları hastanın aile çekirdeğinin bir parçası olarak tanıyor ve uzun süredir evinden uzak kalanlara, hijyen ve güvenlik koşulları sağlanarak, konfor anları sunuyor.
Protokol ne öngörüyor?
Ziyaret talebi, hastayı izleyen sağlık profesyoneli (doktor veya hemşire) tarafından yapılıyor ve vakayı işaretlemek ona düşüyor; uygulama hastanede yatan herkes için geçerli değil. Her zaman bireysel bir risk-fayda değerlendirmesi yapılıyor.
Bilgilendirildikten sonra programdan sorumlu ekip, klinik açıdan böyle bir ihtiyaç olup olmadığını ve seçilen yerde enfeksiyon kontrolü açısından koşulların uygunluğunu değerlendiriyor. Diğer hastalara da hayvanların varlığından rahatsız olup olmadıkları soruluyor.
Onay çıktıktan sonra, hasta ailesi, hayvanın aşılarının ve parazit tedavisinin eksiksiz olduğunu ve hastane ortamında kalmayla ilişkili gerekliliklere uygun bir davranış sergilediğini kanıtlayan veteriner sağlık raporu sunmak zorunda.
"Güvenlik görevlisinden doktora ve hemşireye kadar, protokole uymayan herhangi bir durum fark eden her profesyonel ziyareti durdurabilir" diye anlatıyor Euronews’e One Health São João Grubunun sözcüsü Filipa Ceia.
Hayvan "servisteki gürültü" nedeniyle "kaygılı" görünürse, "agresif" olursa ya da "gözle görülür şekilde kirliyse", ziyaret "derhal iptal ediliyor", diye vurguluyor enfeksiyon hastalıkları uzmanı ve veteriner.
Köpekler, kediler ve hatta "daha egzotik türler" kabul ediliyor; "tüm koşulların" yerine getirilmiş olması şartıyla, diye ekliyor Filipa Ceia. Hayvan, hastane alanında bulunduğu süre boyunca mutlaka bir yetişkin tarafından refakat edilmeli.
Her hasta, yarım saat süren bu buluşmalardan yedi günde bir yararlanabiliyor. Proje, özellikle terminal dönemde olanlara ve uzun süreli yatışlara öncelik veriyor.
Sorumlu ekip için şaşırtıcı olan, bu ziyareti en çok talep edenlerin erkek hastalar olması; ancak küçük örneklem nedeniyle kesin sonuçlara varmak mümkün değil. "Muhtemelen erkek hastalarda kırılganlık daha fazla. Hayatta gerçekten önemli olan şeylerin farkına varıyorlar ve yatış sürecinde yanlarında olmasını istiyorlar" diyor Ceia.
Hasta ve hayvan için faydalar
Eğitimli hayvanlarla yürütülen müdahalelere dair çalışmalar, hastaların klinik durumunda somut iyileşmeler olduğunu gösteriyor: tansiyon düşüyor ve stres ile kaygıya bağlı hormonların üretimi baskılanıyor. Evcil hayvanın devreye girdiği durumlarda ise "faydalar daha büyük", diye altını çiziyor Filipa Ceia.
Euronews, sahibi António ile hasret gidermek için 15 gün içinde ikinci kez São João’ya gelen Princesa’nın ziyaretini izledi. Üç aydır hastanede yatan Antonio’nun eşi, köpeği hastaneye getirerek tasmasıyla servise kadar götürdü.
Asansörün kapısı açılır açılmaz Princesa coşkusunu gizleyemedi; aynı heyecan António için de geçerliydi.
"Kalbim sevinçten çok hızlı attı. Sanki aileden biri. Benim için bir kız evlat" diyor, denge ve yürüme güçlüğü nedeniyle rehabilitasyonda olan 65 yaşındaki adam.
Kesin tanı henüz konmuş değil, ancak nadir görülen bir kan hastalığından şüpheleniliyor. Beş yıl önce sokaktan kurtarılarak kendisine verilen köpekle buluşma, onun için ruhuna iyi gelen bir merhem.
"Sanki daha iyi yürümek istiyorum, her şey değişiyor. Bu, insanın duyduğu keyif" diye anlatıyor. Bu buluşmalar, "gülümsemeleri, tedaviye daha fazla katılımı ve hastaneden çıkma motivasyonunu" beraberinde getiriyor, diye not ediyor Filipa Ceia; faydaların yalnızca hayvan için değil, sağlık çalışanları için de geçerli olduğuna dikkat çekiyor.
"Artık ihmal edilebilir risk"
Bu girişim Temmuz başında başladı ve şu ana kadar herhangi bir enfeksiyon vakası kaydedilmedi.
Projeyi yürüten ekip, olası eksikleri düzeltebilmek için protokolü ilerleyen aşamalarda yeniden değerlendirmek istiyor. Benimsenen yöntemler göz önüne alındığında, "komplikasyonların" ortaya çıkması ise "son derece düşük olasılık", diye vurguluyor Filipa Ceia.
Kuzey ve Orta Avrupa’da enfeksiyon kontrolü ve halk sağlığına ilişkin kurallar daha katı. Öncelik, refakatçi köpeklerin müdahalelerine veriliyor; özel evcil hayvanların ziyaretleri ise (genellikle palyatif bakım hastaları için) izin verildiğinde, ana binaya bitişik avlular veya bahçeler gibi yalıtılmış alanlarda gerçekleşiyor.
Belçika’nın Sint-Truiden kentindeki Sint-Trudo Hastanesi buna örnek. Sağlık kurumu, Temmuz 2023’te, terminal hastalar ile uzun süreli yatışları olanların evcil hayvanlarıyla buluşabilmeleri için, ana binadan bağımsız ama hastaneye bağlantısı olan bir pavyon (kaynak Portekizce) açtı. Tüylü dostların (kaynak Portekizce) girişleri dışarıdan, bir avlu üzerinden yapılıyor ve her koşulda hastanenin iç mekânına girmeleri yasak.
São João ise ikincil yapılar inşa ederek fiziksel bariyerler oluşturmak yerine, klinik titizliği koruyan ve bilimsel kanıtlarla şekillendirilmiş esnek bir protokole entegre edilmiş bir dizi kural tasarladı.
"Zoonozların bulaşmasına dair, çalışmalarla doğrulanmayan aşırı bir korku var" diye belirtiyor Filipa Ceia. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı, "gerçekte çoğu hastalığın insandan insana bulaşması, hayvandan insana bulaşmasından daha kolay" olduğunu söylüyor.
"Güvenliği mümkün olduğunca korumaya çalıştığımız ve hasta eve gittiğinde zaten hayvanıyla birlikte yaşayacağı için, risk gerçekten artık ihmal edilebilir düzeyde. Riski azaltmaya çalışırken, hastaların bu faydadan yararlanmasını engelleyip engellemediğimizi de sorgulamalıyız" diye ekliyor.
São João’nun cesareti, yalnızca empati ile hijyen kontrolü arasında kurduğu dengede değil, aynı zamanda İtalya örneğinde olduğu gibi bölgesel hükümet kararlarını beklemek yerine, yasal düzenleyicileri beklemeden bakım hizmetlerini insanileştirme yönündeki özerklik ve kapasitesinde yatıyor.
