AB, kışa enerji arzı açısından kırılgan bir tabloyla giriyor. Rus gazından uzaklaşmanın ardından küresel LNG piyasasına bağımlılığı artan Birlik, jeopolitik gelişmelerin tetikleyebileceği iki yönlü arz baskısıyla karşı karşıya.
Avrupa, bu kış şiddetli bir soğuk hava dalgasının yaşanması halinde doğal gaz talebinin yüzde 12 ila 15'i oranında arz açığıyla karşı karşıya kalabilir. Avrupa Birliği'nin (AB) gaz iletim operatörleri tarafından perşembe günü yayımlanan raporda, kış öncesi arz görünümüne ilişkin uyarıda bulunuldu.
REKLAM
REKLAM
AB, “zorlu bir depolama sezonunun” ardından kışa doğal gaz depoları 1 Ekim itibarıyla yalnızca yüzde 72 doluluk oranıyla giriyor. Bu oran geçen yıl aynı tarihte yüzde 83 seviyesindeydi.
Avrupa Gaz İletim Sistemi Operatörleri Ağı (ENTSOG) tarafından yayımlanan kış arz görünümü raporu, Rusya'dan boru hattıyla doğal gaz tedarikinin bulunmadığı iki senaryoyu inceliyor. AB, Rus gazından büyük ölçüde uzaklaşmış durumda. Ancak Macaristan ve Slovakya gibi denize kıyısı olmayan ülkeler için bazı istisnalar devam ediyor.
8 Ekim'de yayımlanan rapora göre, kıta Avrupası'na doğal gaz sağlayan en büyük açık deniz altyapısında yaşanacak bir kesintinin, Cezayir'den boru hattıyla yapılan ithalatın tamamen durmasıyla aynı anda gerçekleşmesi, AB'nin enerji güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturabilir.
Brüksel, AB ülkelerine kışın ilk döneminde doğal gaz depolarına yapılan dolumları mümkün olduğunca artırmaları ve olası bir talep kısıtlamasının ülkeler arasında eşit şekilde paylaşılmasını sağlamak amacıyla katı bir işbirliği içinde hareket etmeleri çağrısında bulundu.
LNG devreye giriyor
Raporda, AB'nin Rusya'dan boru hattıyla doğal gaz ithalatını azaltmasıyla birlikte küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasına olan bağımlılığının arttığına dikkat çekiliyor.
ABD, daha önce büyük ölçüde Rusya'dan sağlanan gazın yerini alarak AB'nin başlıca LNG tedarikçisi konumuna geldi.
Normal bir kış senaryosunda bile LNG arzında yaşanacak bir daralma, Avrupa'daki gaz depolama seviyelerini Mart 2027'ye gelindiğinde yüzde 13'e kadar çekebilir ve enerji yoğun sektörleri üretimi kısmaya zorlayabilir.
"Sıkı LNG arzı koşullarında, yüksek gaz fiyatları fiyata duyarlı talebin de tepki vermesine yol açabilir; bu da, kış sezonu öncesinde ve özellikle ilk aşamalarında yeterli LNG ithalatını güvence altına almanın ve depolama seviyelerini en üst düzeye çıkarmanın önemini ortaya koyuyor" denilen raporda.
Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatta yaşanan kısıtlamalar, küresel LNG ticaretinin yüzde 20'sini kontrol eden bu dar geçidin önemini bir kez daha ortaya koyarken, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı sonrasında Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden yapılan ihracatı ciddi biçimde kısmış durumda.
Avrupa'nın Katar gazına doğrudan maruziyeti yaklaşık yüzde 8 ile sınırlı ve en çok etkilenen ülke İtalya olsa da, ortaya çıkan küresel arz sıkışıklığı Avrupa ile Asya arasında agresif bir LNG ihalesi savaşına yol açarak fiyat oynaklığını artırdı ve Avrupa'yı kırılgan bıraktı.
Avrupa'nın kırılganlıkları
Batı Avrupa ülkeleri, yeni kıyı LNG terminallerinden ve Norveç gibi ülkelerden gelen boru hattı tedarikine erişimden fayda sağlarken, Orta, Doğu ve Güneydoğu Avrupa'daki denize çıkışı olmayan ülkeler arz kesintilerine karşı daha kırılgan durumda.
Kuzey Denizi'ndeki Europipe 2 veya Cezayir'den gelen ithalat hatları gibi başlıca boru hattı altyapısının bir kesinti yaşaması ve buna sert bir kışın eşlik etmesi halinde, altyapıdaki darboğazlar gazın batıdan doğuya akışını fiziki olarak sınırlayacak.
Güneydoğu Avrupa'da, talebin zirveye çıktığı günlerde yüzde 12'ye varan yerel ve ani arz açıkları yaşanabilir; bu da Avrupa dayanışmasının sınırlarını zorlayabilir.
Rezervler azaldıkça hükümetler, komşu ülkelere kıyasla yerli tüketicileri öncelemeleri yönünde artan bir baskıyla da karşı karşıya kalabilir.
Brüksel, panik alımlarını ve fiyatların daha da yükselmesini önlemek amacıyla, üye devletlere 1 Kasım'a kadar depolama seviyelerini alışılmış yüzde 90 hedefi yerine yüzde 75-80 bandında tutabilmeleri için geçici esneklik tanıdı.
Avrupa'da gaz ticareti için gösterge kabul edilen Hollanda merkezli TTF'de fiyat, perşembe günü MWh başına 79,80 ile 80,22 euro arasında seyretti. Bu düzey, İran'a karşı yürütülen savaşın başlamasından bu yana neredeyse üç katına çıktı.