Doğurganlığın korunması, kemoterapi gibi agresif tedavi gören genç erkekler için büyük bir sorun. Tedavi öncesi testis dokusunu dondurmak çözüm olabilir.
Edinburgh’da genç bir hasta, kemoterapiye başlamadan önce dondurulan kendi testis dokusunun nakledildiği öncü bir işlemden geçti; erkeklerde doğurganlığın korunmasının önünü açabilecek bu gelişme, Birleşik Krallık’ta türünün ilk örneği, dünya çapında ise ikinci uygulama olarak kayda geçti.
REKLAM
REKLAM
“Bu, doğurganlıklarını zedeleyen tedavilerle karşı karşıya kalan erkek çocukların ileride kendi çocuklarına sahip olabilmeleri için büyük bir adım” dedi Edinburgh Üniversitesi Rejenerasyon ve Onarım Enstitüsü’nde gelişim endokrinolojisi profesörü Rod Mitchell.
19 yaşındaki hastaya, ciddi bir kan hastalığını tedavi etmek amacıyla 2023’te kemik iliği nakli yapıldı. Tedaviye başlamadan önce, yüksek doz kemoterapinin sperm üretimi için gerekli hücrelere kalıcı zarar verebileceği düşünülerek testis dokusu alınarak donduruldu.
Üç yıl sonra yapılan testlerde hastanın menisinde sperm bulunmadığı ortaya çıktı. Edinburgh Üniversitesi’nin basın açıklamasına göre, doktorlar Ağustos 2026’da daha önce dondurulan testis dokusunun bir kısmını, sperm üretimini yeniden başlatacağı umuduyla hastanın vücuduna geri yerleştirdi.
Hastanın nakil sonrası yaptığı açıklamada, “Doğurganlık, kişisel olarak uzun süredir mücadele ettiğim bir konu. Hep kendi çocuklarım olsun istedim ama bir noktada bunun benim için hiçbir zaman mümkün olmayabileceğini yavaş yavaş kabullenmeye başladım” sözleri yer aldı. “Bu işlemden geçmek bana geleceğe dair gerçek bir umut verdi.”
Önümüzdeki sekiz ay içinde doktorlar, nakledilen dokunun bir kısmını çıkarıp inceleyerek sperm üretimi olup olmadığını belirlemeye çalışacak.
Dokunun dondurulmasının nedeni
Doğurganlığın korunması, kemoterapi gibi agresif tedaviler gören genç erkekler için büyük bir sorun.
Sperm örneğinin dondurularak saklanması, ergenlik çağındaki gençler ve genç erkekler için yerleşik bir seçenek. Ancak henüz meni üretmeyen ergenlik öncesi erkek çocuklarına bu yöntem uygulanamıyor; bu da onların doğurganlıklarını koruyacak bir imkandan yoksun kalmaları anlamına geliyor.
Testis dokusunun saklanması ise alternatif bir yol sunabilir. Bu doku, ergenlikle birlikte sperm üretimini başlatan spermatogonyal kök hücreler içeriyor. Doktorlar, tedavi öncesinde dondurulan dokunun daha sonra hastaya geri verilip sperm üretimine olanak sağlayabileceğini umuyor.
Edinburgh Testis Projesi, Children with Cancer UK adlı yardım kuruluşunun desteğiyle 2015’te başlatıldı. O tarihten bu yana Birleşik Krallık’ta 1.200’ün, dünya genelinde ise 3.100’ün üzerinde hastadan, ileride klinik amaçlarla kullanılmak üzere testis dokusu alınıp saklandı.
Mitchell, “Bu genç erkeklerden bazılarının doğurganlık seçeneklerini araştırmak için yeniden bize başvurmaya başladığını görüyoruz. Bu çalışma, kanser tedavisiyle karşı karşıya kalan erkek çocuklar için gelecekteki doğurganlığa dair gerçek bir umut sunuyor” diye ekledi.
Deneysel aşamalar
Edinburgh’daki deneme niteliğindeki bu işlem, Birleşik Krallık’ta türünün ilk örneği ve dünya çapında bildirilen yalnızca ikinci vaka.
Dondurulmuş testis dokusunun ilk bildirilen nakli Ocak 2025’te Belçika’da gerçekleştirildi. Bu vakada kriyopreserve edilmiş doku, çocukluk döneminde kemoterapi görmüş ve 16 yıl boyunca saklandıktan sonra kısır bir erkeğe yeniden nakledildi.
Araştırmacılar, çalışmanın ön bulgularında (kaynak İngilizce), nakledilen doku içindeki uykuda olan kök hücrelerin yeniden etkinleşerek sperm hücreleri üretmeye başladığını, bunun da spermatogenez olarak bilinen süreç olduğunu aktardı.
Araştırmacılar, ameliyattan bir yıl sonra dokuyu yeniden değerlendirdiklerinde sperm hücrelerinin tamamen olgunlaştığını doğruladı.