Bir araştırmaya göre kadınlar, otoimmün hastalıklara bağlı fiziksel belirtilerinin kaygı ya da depresyon gibi psikolojik sorunlar sanılması ve tanıda uzun gecikmeler yaşama ihtimali açısından erkeklere kıyasla belirgin biçimde dezavantajlı.
Otoimmün hastalıklar – bağışıklık sisteminin vücudun sağlıklı hücre ve dokularına yanlışlıkla saldırdığı durumlar – kadınları orantısız biçimde etkiliyor. Ancak, yeni bir çalışma, (kaynak İngilizce) kadınların erkeklere kıyasla teşhis sürecinde çok daha uzun ve çetrefilli bir yol kat ettiğini; ankete katılan kadınların neredeyse üçte birinin tanı konması için dört yıl ya da daha uzun süre beklediğini ortaya koyuyor.
REKLAM
REKLAM
Erkeklerin neredeyse yarısına, belirtilerin başlamasından itibaren bir yıl içinde tanı konurken, kadınların çoğu için süreç daha uzun sürüyor; kadınların yüzde 60,4'ü doğru bir tanıya ulaşmak için bir yıldan fazla beklemek zorunda kalıyor.
Bu kadar keskin farklar, tarihsel toplumsal cinsiyet önyargılarının teşhis yolculuğunun hâlâ sorunlu bir boyutu olduğunu gösteriyor, diyor çalışmanın ortak yazarı Shaista Tayabali; olası nedenler arasında tarihsel önyargılar, kadın sağlığına ilişkin sınırlı araştırmalar ve makine öğrenimi modellerini besleyen cinsiyet yanlı veriler sayılıyor.
Kadınlar, dünya genelindeki otoimmün hastalık vakalarının yüzde 70 ila 80'ini oluşturuyor; en yaygın durumlar ise tip 1 diyabet, otoimmün tiroid hastalığı, sistemik lupus ve multipl skleroz.
Otoimmün hastalıklardan erkeklere göre daha fazla etkilenen kadınların teşhis süreci ise çok daha uzun sürüyor.
Shaista Tayabali, 'Histeri gibi etiketler artık demode ve neyse ki günümüzde nadiren kullanılıyor; buna rağmen kadınlar olarak belirtilerimizin ciddiye alınması ve dolayısıyla doğru şekilde ele alınması konusunda hâlâ daha fazla güçlükle karşılaşıyoruz' diyor.
Çalışmada çok geniş bir yelpazede otoimmün hastalığı bulunan 6 binden fazla hasta incelendi. Katılımcılara, belirtilerin başlamasından tanı almalarına kadar geçen süre, bu süreçte kaç kez sağlık hizmeti aldıkları ve otoimmün tanı konmadan önce hangi teşhisleri aldıkları soruldu.
Belirtiler psikolojik sayılıp göz ardı ediliyor
Doktorlar yorgunluk, ağrı, uyku bozukluğu veya keyifsizlik gibi belirtileri çoğu zaman önce otoimmün hastalık olasılığını düşünmeden psikosomatik ya da psikiyatrik nedenlere bağlıyor. Bu da bekleme sürelerinin uzamasına, hastalıkların tedavisiz kalmasına ve sağlık sistemine duyulan güvenin zedelenmesine yol açabiliyor.
'Klinisyenler açık fikirli olmalı' diyen Londra'daki Guy's Hospital'dan romatoloji uzmanı David D'Cruz, hekimleri 'henüz fark edilmemiş altta yatan bir otoimmün hastalık olup olmadığını sorgulamaya ve hastaları dinlemeye' çağırdı.
Uzun bekleme sürelerinin nedenlerinden biri, kadınların erkeklere göre belirtilerinin psikosomatik olarak yanlış değerlendirilmesine daha sık maruz kalması. Yani hekimler, belirtilerin psikolojik etkenlerden kaynaklandığı ya da bunlarla kötüleştiğine inanıyor. Bunu yüzde 34 oranında kadınlar, yüzde 22 oranında ise erkekler bildirdi.
Araştırma ayrıca kadınların, erkeklere kıyasla psikiyatrik bir yanlış teşhis aldıklarını bildirme olasılığının neredeyse yüzde 50, psikosomatik yanlış teşhis aldıklarını bildirme olasılığının ise yaklaşık yüzde 75 daha fazla olduğunu ortaya koydu.
David D'Cruz, 'Burada söylenen, psikiyatrik bir teşhisin asla doğru olmadığı değil. Kişilerde hem otoimmün hem de psikiyatrik rahatsızlıklar birlikte görülebilir ve özellikle beyni doğrudan etkileyebilen lupus gibi hastalıklarda, psikiyatrik belirtilerin bir otoimmün hastalığın parçası olabileceği giderek daha iyi anlaşılıyor' diye ekledi.