Almanya'nın hızlı çözüm çağrısı yaptığı bir dönemde Karadağ, AB üyelik sürecini ilerletmek için Hırvatistan'la savaş döneminden kalan anlaşmazlıkları gidermeye çalışıyor.
Karadağ, 2028'de Avrupa Birliği'ne (AB) üye olma hedefini korumak için komşusu Hırvatistan'la yaşadığı anlaşmazlıkları çözmeye yönelik adımlar atıyor. 1990'lı yıllardaki Yugoslavya savaşlarından miras kalan sorunlar, üyelik sürecini zorlaştırırken, Almanya da Zagreb yönetimine uzlaşma çağrısı yapıyor.
REKLAM
REKLAM
Hırvatistan, geçen hafta Karadağ'la ilgili sekiz maddelik bir şikâyet listesini diğer AB ülkelerine ileterek üyelik öncesinde çözülmesini istediği meseleleri sıraladı. Konuların büyük bölümü, 1990'larda Balkanlar'da yaşanan savaşlardan kaynaklanıyor.
Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenković, perşembe günü Avrupa Konseyi toplantısı sırasında yaptığı açıklamada, “Karadağlı komşularımıza yıllardır dile getirdiğimiz meseleler var. [...] Son iki yılda hiçbir ilerleme kaydedilmedi,” dedi.
Plenković, buna rağmen ülkesinin Karadağ'ın AB'ye katılım müzakerelerinde “son derece yapıcı” davrandığını savundu.
Savaş döneminden kalma anlaşmazlıklar
Karadağ Parlamentosu geçen hafta, tarihî alanların korunmasına ilişkin bir yasa kabul etti. Bu adım, Hırvatistan'ın, Yugoslavya Halk Ordusu tarafından işletilen Morinj gözaltı kampındaki Hırvat kurbanları anmak için yerleştirilen plaketin korunması talebine yanıt niteliği taşıyor.
İki ülke arasındaki bir diğer anlaşmazlık, Kotor kentindeki bir yüzme havuzunun adından kaynaklanıyor. Yerel meclis, havuza, Morinj kampında vardiya amirliği yaptığı öne sürülen eski sutopu oyuncusu Zoran Gopčević'in adını vermişti.
Karadağ parlamentosu şimdi de ölümünün üzerinden 40 yıl geçmemiş kişilerin adlarının spor tesislerine verilmesini yasaklayan ikinci bir yasayı kabul etti. Yasanın geriye dönük uygulanması, 2000 yılında hayatını kaybeden Gopčević'in adının havuzdan kaldırılmasını gerektiriyor.
Zagreb'in daha tartışmalı taleplerinden biri ise Balkanlar'da eski Yugoslavya'nın dağılması sırasında yaşanan savaşlarda hayatını kaybeden 14 kişinin kalıntılarının bulunması için Karadağ'ın yardım etmesi. Ancak söz konusu Hırvat vatandaşları Karadağ topraklarında ölmedi. Aranan bilgilere ulaşılmasını sağlayabilecek arşiv de bugün Sırbistan'ın başkenti olan Belgrad'da bulunuyor.
Karadağ ve Hırvatistan, arşive erişim için Sırbistan'a başvurdu. Ancak Zagreb, arşive erişim sağlanmadan da elde edilebilecek bilgilerin paylaşılmasını istiyor. Kurbanların nereye götürüldüğü ve nerede bulunabilecekleri konusunda farklı değerlendirmeler bulunuyor.
Hırvatistan ayrıca, mülklerinden hukuka aykırı biçimde mahrum bırakılan Hırvat ailelere tazminat ödenmesini talep ediyor. İki ülke tazminat miktarında anlaşmaya varmış olsa da anlaşmanın metni üzerindeki görüşmeler sürüyor.
Zagreb yönetimi, Karadağ'ın attığı son adımları olumlu bir başlangıç olarak görüyor. Ancak Hırvatistan'a göre anlaşmazlıkların çözüme kavuşmuş sayılması için alınan kararların eksiksiz uygulanması gerekiyor. Zagreb, Karadağ'ın AB'ye katılım anlaşması onay sürecine geldiğinde geride çözülmemiş meseleler kalmamasını istiyor.
Hırvatistan hükümeti, Yugoslavya savaşlarından kalan sorunlarda ülkenin çıkarlarını savunduğunu göstermek için iç politikada da baskı altında. Aksi takdirde muhalefet partilerinin eleştirileriyle karşılaşabilir.
Bu hassasiyet, geçen haftaki AB zirvesinde de görüldü. Hırvatistan, Karadağ'ın üyelik müzakerelerindeki tüm fasılların yıl sonuna kadar geçici olarak kapatılması planına ilişkin ifadenin zirve sonuç bildirgesinden çıkarılmasını istedi.
Sınır meselesi de gündemde
İki ülke arasında çözüme kavuşmamış bir diğer konu, eski Yugoslavya'nın dağılmasından miras kalan toprak anlaşmazlıklarından biri olan sınır meselesi.
Hırvatistan, Karadağ'ın kara sınırı anlaşmazlığını tahkime götürme ihtimalinden vazgeçmesini ve bunun yerine deniz sınırının belirlenmesine odaklanmasını istiyor. Kara sınırında ihtilaflı kalan bölüm yaklaşık 200 metre.
Bununla birlikte sınır anlaşmazlığının AB'nin genişleme sürecini engellemesi beklenmiyor. Hırvatistan'ın da Slovenya ile çözüme kavuşmamış bir sınır sorunu bulunmasına rağmen ülke 2013'te AB'ye katılmıştı.
Bir AB diplomatına göre Hırvatistan, ikili anlaşmazlıkları teknik müzakere sürecinden ayrı tutmayı ve bunları belirli müzakere fasıllarıyla ilişkilendirmeyi tercih etti.
Diplomat, Karadağ'ın ise kamuoyu önünde düşük profilli bir tutum izleyerek ikili diyalog yoluyla çözüm aradığını belirtti. Bununla birlikte diplomat, Karadağ parlamentosu Başkanı Andrija Mandić'in savaş suçlusu Ratko Mladić'in oğluna ilettiği taziye mesajının siyasi yelpazenin tamamında daha güçlü biçimde kınanabileceğini de söyledi.
Almanya'dan hızlı çözüm çağrısı
Almanya da anlaşmazlığa müdahil olarak Hırvatistan'a, Karadağ'ın üyelik sürecini tehlikeye atmak yerine sorunları hızla çözme çağrısında bulundu.
Berlin, ikili anlaşmazlıkların üyelik sürecini geciktirmesine izin verilmesinin, AB'ye katılmak isteyen diğer ülkeler açısından da olumsuz sonuçlar doğurmasından endişe ediyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Avrupa Konseyi toplantısının ardından düzenlediği basın toplantısında, “Karadağ tüm gereklilikleri yerine getirdi. Nihai anlaşmanın hazırlanması için toplantılar yapılıyor. Plenković'in de gündeme getirdiği birkaç küçük ikili mesele hâlâ var ancak bunların tamamı çözülebilir,” dedi.