Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) değerlendirmesine göre, dünyadaki sığ su mercan resiflerinin yüzde 96’sı ciddi tehlike altında ve 2075’e kadar yok olma riski taşıyor. Başlıca tehditler arasında okyanusların ısınması ve deniz sıcak hava dalgaları bulunuyor.
Dünya genelinde sığ sulardaki mercan resifi ekosistemlerinin neredeyse tamamı, önümüzdeki 50 yıl içinde yok olma riskiyle karşı karşıya.
REKLAM
REKLAM
Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) perşembe günü yayınladığı küresel değerlendirmeye göre, iklim değişikliği ve denizlerdeki sıcak hava dalgaları mercan resiflerinin geleceğini tehdit ediyor.
Denizlerin “yağmur ormanları” olarak da bilinen mercan resifleri, çok sayıda deniz canlısına yaşam alanı sağlıyor. Deniz türlerinin yaklaşık dörtte birini destekleyen bu ekosistemler, balıkçılık ve turizm açısından da önem taşıyor. Ayrıca kıyıları erozyon ve fırtınaların etkilerine karşı korumaya yardımcı oluyor.
Arnavutluk’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Biyoçeşitlilik Konferansı kapsamında açıklanan değerlendirmede, sığ sulardaki mercan resifi sistemlerinin yüzde 96’sının ciddi tehlike altında olduğu ve 2075’e kadar ortadan kalkabileceği belirtildi.
Avustralya’daki Büyük Set Resifi, Batı Pasifik ve Güneydoğu Asya’daki Mercan Üçgeni, Mezoamerika Set Resifi Sistemi ve Kızıldeniz’deki mercan resifleri de en yüksek tehdit kategorisinde yer alıyor.
Değerlendirmenin bilimsel sorumlusu Mishal Gudka, mercan resiflerinin yok olma riskinin giderek arttığını, ancak bunun umutsuzluğa değil, harekete geçmeye yol açması gerektiğini söyledi.
Gudka, mercanların geçmişte ciddi ağarma olaylarının ardından toparlanabildiğini belirterek, gelecekte hayatta kalabilecek dayanıklı mercan topluluklarının korunması için gerekli adımların atılması çağrısında bulundu.
Mercan resifleri neden yok oluyor?
Deniz suyu sıcaklığının yükselmesi, mercanların strese girmesine ve dokularında yaşayan, beslenmelerine yardımcı olan algleri kaybetmelerine neden olabiliyor. Bu süreç mercanların beyazlaşmasına, yani ağarmasına yol açıyor. Sıcaklık stresi uzun süre devam ettiğinde mercanlar ölebiliyor.
Mercan resifleri çöktüğünde sert mercanların yerini algler, kırılmış mercan parçaları ve süngerler alabiliyor. Böylece çok sayıda deniz canlısına barınak ve beslenme alanı sağlayan ekosistem zarar görüyor.
IUCN Genel Direktörü Grethel Aguilar, mercan resiflerini okyanusların sağlığını gösteren en önemli işaretlerden biri olarak nitelendirdi.
127 tropikal ve subtropikal ekolojik bölgeyi kapsayan değerlendirmede, dünya genelinde yaklaşık 188 bin 362 kilometrekarelik mercan resifi alanı incelendi. Rapora göre iklim değişikliği, dünya çapında mercan resiflerindeki gerilemenin en yaygın ve tutarlı nedeni.
IUCN’nin bir hafta önce Nature dergisinde yayımlanan başka bir araştırması da resif oluşturan mercan türlerinin yaklaşık yüzde 44’ünün iklim değişikliği nedeniyle artan yok olma riskiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.
Bir yıl önce yayımlanan başka bir araştırmada ise zararlı mercan ağarmasının dünya okyanuslarındaki resiflerin yüzde 84’ünü etkilediği belirlenmişti. Bu, kayıtlara geçen en geniş kapsamlı ağarma olayı olarak değerlendirilmişti.
2024, dünya genelinde kayıtlara geçen en sıcak yıl oldu. Kutuplar dışındaki okyanuslarda yıllık ortalama deniz yüzeyi sıcaklığı 20,87 dereceye ulaşarak rekor kırdı.
Türkiye’deki mercanlar da tehdit altında
Türkiye’de tropikal bölgelerdeki gibi geniş mercan resifleri bulunmasa da Ege, Akdeniz ve Marmara denizlerinde önemli mercan toplulukları yaşıyor. Bu topluluklar deniz ekosistemlerinin korunması açısından önem taşıyor.
Çanakkale Boğazı’nda bulunan Akdeniz taşı mercanı (Cladocora caespitosa), Türkiye’deki önemli mercan habitatlarından biri. Yaklaşık 2 bin metrekarelik alan, 2021’de bu türün korunması amacıyla Türkiye’nin ilk sert mercan koruma alanı ilan edildi. Bölgede bazılarının 100 yaşın üzerinde olduğu tahmin edilen yaklaşık 800 mercan kolonisi bulunuyor.
Ancak bu mercan topluluğu da çevresel baskılarla karşı karşıya. 2025’te bölgede yeniden görülen müsilajın mercanların üzerine çökerek zarar verme riski taşıdığı bildirildi. Bilim insanları, deniz suyu sıcaklığındaki artışın da mercanları ağarma ve ölüm karşısında daha savunmasız hale getirebildiğine dikkat çekiyor.
Saros Körfezi’nde yapılan araştırmalarda da bazı Akdeniz taşı mercanı kolonilerinde kısmi doku ölümü gibi belirtiler tespit edildi.
Türkiye’deki mercan toplulukları üzerindeki tehditler yalnızca iklim değişikliğiyle sınırlı değil. Kirlilik, balıkçılık faaliyetleri ve çapalar ya da ağlar nedeniyle oluşan fiziksel hasar da mercanların yaşam alanlarını olumsuz etkileyebiliyor.