Rusya’nın beş bölgesinde Yandex, Sber ve VKontakte’ye ait tesisler İHA saldırılarında hedef alındı. Ödeme, navigasyon ve bulut hizmetlerinde aksaklıklar yaşanırken uzmanlar, altyapının onarımının yıllar sürebileceğini belirtiyor.
Ukrayna yapımı insansız hava araçları ekim ayında Rusya'nın en büyük teknoloji şirketlerine ait beş veri merkezini vurdu. Bu saldırılar ülke genelinde bulut hizmetlerinde, ödeme sistemlerinde ve navigasyon uygulamalarında yaygın kesintilere yol açtı.
REKLAM
REKLAM
Ukrayna silahlı kuvvetleri Yandex'e ait üç tesisi hedef aldı: 7 Ekim'de Ryazan bölgesindeki Sasovo'da, 9 Ekim'de Kaluga'da ve 11 Ekim'de Vladimir'de.
14 Ekim'de Saratov bölgesindeki Balakovo'da bulunan bir Sber veri merkezi vuruldu. 18 Ekim'de ise St Petersburg yakınlarında, Leningrad bölgesindeki bir VKontakte veri merkezi saldırıya uğradı.
Yandex, Sber ve VKontakte, taksi uygulamalarından kartlı ödeme altyapısına, bulut depolamadan mesajlaşmaya kadar Rusya'daki tüketici internet altyapısının büyük bölümünü işletiyor.
Şirketlerden hiçbiri hasarın boyutuna ilişkin bilgi paylaşmadı. Rusya'da yaşayanlar mal ve hizmet öderken, taksi çağırırken, navigasyon servislerini kullanırken ve bulut depolama alanlarına erişirken sürekli sorunlar yaşadıklarını bildiriyor.
Uzmanlar, altyapının eski haline getirilmesinin aylar, hatta yıllar alabileceğini, saldırıların Rusya'nın yapay zekâ geliştirme çabalarını da geriye ittiğini söylüyor. İnternet Koruma Topluluğu Başkanı Mihail Klimarev, Associated Press'e konuştu.
Rusya Ukrayna'nın bilişim sektörünü hedef almaya devam ediyor
Saldırılar, Rusya'nın bu sonbaharda Ukrayna veri merkezlerini sistematik biçimde hedef aldığı bir dönemde gerçekleşti.
19 Ekim'de Rusya'nın düzenlediği bir saldırı, Kiev'deki Ukraynalı operatör Datagroup'un en büyük tesislerinden birini tamamen yok etti; tesis kullanılamaz halde ilan edildi.
Ertesi gün düzenlenen bir başka Rus saldırısı, Kiev'deki GigaCenter'a zarar verdi. Rusya, eylül ve ekim aylarında da Ukrayna'daki birkaç veri merkezini vurdu.
Temmuz ayında Kiev'deki bir veri merkezine yapılan önceki bir Rus saldırısı, kent genelinde internet erişimini, mobil iletişimi ve televizyon yayınlarını aksattı.
Moskova, Rusya'nın geniş çaplı işgalinin ilk gününden bu yana Ukrayna'nın bilişim sistemlerini hedef alıyor: 24 Şubat 2022'de bir seyir füzesi, devlet sunucu tesisini vurdu. 1 Mart'ta ise Kiev merkezindeki Ulusal Veri Yedekleme Merkezi bir Rus füzesiyle hedef alındı.
Ukrayna o tarihten bu yana verilerinin büyük bölümünü Avrupa ülkelerindeki sunuculara taşıdı ve böylece sonraki saldırıların etkisini sınırladı.
Analistlere göre Rusya'daki veri merkezleri, Ukrayna'dakilere kıyasla daha kırılgan. Sözde egemen internet yaratmayı amaçlayan mevzuat kapsamında Rusya, şirketlere tüm verilerini ülke içindeki sunucularda saklama zorunluluğu getiriyor. Bu yoğunlaşma, tesisleri hedef almayı kolaylaştırıyor.
Eurasia Group'ta kıdemli jeo-teknoloji analisti Nick Reiners, "Rusya'nın sorunu, çok geniş bir coğrafyada hava savunması sağlamak zorunda olması ve bunun için yeterli kaynağa sahip bulunmaması", değerlendirmesinde bulundu.
"Tüm altyapı ve veriler Rusya sınırları içinde toplandığı için bunları devre dışı bırakmak nispeten daha kolay," dedi. Rus veri merkezlerinin neden hava savunma sistemleriyle korunmadığı ya da korunamadığı ise açıklanmadı.
Ateşe duyarlı hedefler
Analistler bu tesisleri yumuşak hedefler olarak tanımlıyor. Sunucular, güç ekipmanları ve soğutma sistemleriyle dolu devasa salonlarda küçük bir patlayıcı bile ciddi hasara yol açabiliyor.
Vurulan Yandex tesislerine ait uydu görüntülerinde, mikroçipleri ve diğer hassas bileşenleri tahrip etmiş olabilecek yangınlar görülüyor.
Klimarev, Associated Press'e, "Böyle bir saldırının ardından ayakta kalmış bir şey olmasını beklemek zor; veri merkezlerinin ekipmanları kırılgan, hassas ve pahalı. Yangınlardan çıkan is, elektronikler için son derece zararlı," dedi.
Yandex'e verilen zarar, Rusya'nın yapay zekâ hedefleri açısından özellikle önemli. Şirketin yapay zekâ modellerini geliştirmek için kullandığı üç süper bilgisayarı, dünyadaki en güçlü 500 sistem arasında yer alıyor. En güçlü sistem, Sasovo'daki tesiste bulunuyordu. Bir dönem dünya sıralamasında 19. sırada yer alan bu sistem, artık ilk 100 dışında.
Dış İlişkiler Konseyi'nden Connor Martin, "Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları, Rus yapay zekâsının gelişimini muhtemelen daha da geciktirecek," yorumunda bulundu. Saldırılardan önce de Rusya, ABD ve Çin'in birkaç yıl gerisindeydi.
Donanımın yenilenmesi, Batı yaptırımları ve küresel çip sıkıntısı nedeniyle daha da zorlaşacak. Yandex'in süper bilgisayarları, Rusya'nın yasal olarak ithal edemediği Nvidia A100 işlemcileriyle çalışıyor.
Klimarev, saldırıların Rusya'nın internet politikası açısından beklenmedik sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
"Paradoksal olarak veri merkezlerine yönelik bu saldırılar, Rus internetini izolasyondan kurtardı; çünkü şirketler şimdi bilişim kaynaklarını taşımak zorunda kalacak, muhtemelen bunları Avrupa'ya taşıyacak," dedi.
Klimarev, "Büyük olasılıkla pek çok Rus şirketi şu anda Avrupa pazarını inceleyerek kiralayabilecekleri bilişim kapasitesi arıyor," diye konuştu. Rus makamlarının, ekonomik zararı sınırlamak için internet üzerindeki kontrolü sıkılaştırma girişimlerinde yumuşamaya gidebileceğini de belirtti.
Kötü niyetli amaçlara hizmet eden altyapı
Moskova, yıllardır bilişim sektörünü hem kullanıcılarını gözetlemek hem de başka ülkelerde kötü niyetli hibrit operasyonlar yürütmek için etkin biçimde kullanıyor.
Rusya'nın SORM mevzuatı uyarınca Yandex, VKontakte ve Sber dahil tüm yerli internet şirketleri, güvenlik servislerine kullanıcı verilerine ve iletişimlerine erişim sağlayan FSB arka kapılarını sistemlerine kurmakla yükümlü.
Bu veri merkezleri, yalnızca ticari altyapı değil; Rusya'nın gözetim mekanizmasının ayrılmaz bir parçası.
Özellikle VKontakte, devlet destekli propaganda ve insan toplama faaliyetlerinde yoğun biçimde kullanıldı. Ukrayna, kısmen bu gerekçeyle 2017 yılında platformu yasakladı.
Kremlin, gerçek haber metinlerini Kremlin yanlısı bir bakış açısıyla yeniden yazmak, içine uydurma iddialar serpiştirmek ve bunları Euronews'in de aralarında olduğu uluslararası medya kuruluşlarını taklit edecek biçimde tasarlanmış onlarca sitede yayımlamak gibi dezenformasyon operasyonlarında yapay zekâ araçlarını açık biçimde kullandı.
Ayrıca Batılı yetkililere atfedilen beyanları uydurmak için yapay zekâyla üretilmiş görüntü ve sesler de kullandı. Avrupalı siyasetçileri taklit eden, yapay zekâla klonlanmış ses kayıtları da dolaşıma girdi; bunların bir kısmı geniş kitlelere yayılmadan önce tespit edildi.
Daha yakın dönemde Kremlin yanlısı içeriklerle interneti adeta boğarak, yapay zekâ sohbet robotlarının ne tür bilgiler derlediğini ve zamanla nasıl eğitildiğini etkilemeye çalışıyor. NewsGuard'ın yaptığı stres testlerinde, sohbet robotlarının düşmanca kurgulanmış sorularda yaklaşık her üç yanıttan birinde yanlış iddiaları tekrar ettiği görüldü.
Buna karşın Carnegie Endowment'taki araştırmacılar, eğitim verilerinin zehirlenmesinin yavaş işlediğini, ağır filtrelerden geçtiğini ve yeni modellerde yerleşik davranışsal kurallarla giderek daha fazla engellendiğini vurguluyor.
AB yaptırımları, Rus şirketlerine bilişim hizmetleri, yazılım ve bulut kapasitesi tedarikini yasaklıyor.
Kısıtlamaları delmek isteyen şirketler, aracı firmalar, anonim barındırma hizmetleri veya yabancı şirket yapıları üzerinden çalıştı. Brüksel, bu kuralların uygulanmasını giderek sıkılaştırıyor.