Halloween'in küresel popülaritesine rağmen Avrupa'nın bazı bölgelerinde yüzyıllardır süren yerel gelenekler yaşatılıyor. Portekiz'de çocuklar kapı kapı dolaşıp yiyecek toplarken, İskoçya'da ateş festivalleri, Kuzey İrlanda'da ise Kelt esintili kutlamalar düzenleniyor.
Sahte örümcek ağları, tavandan sarkan cadı şapkaları, el sallayan iskeletler ve içleri ışıklandırılmış bal kabakları... Mağazalar, okullar ve alışveriş merkezleri bu görüntülerle süslenmeye başladı. Tüm bunlar, yılın en ürkütücü gecelerinden biri olarak anılan Halloween'in yaklaştığını gösteriyor.
REKLAM
REKLAM
Portekiz kökenli bir gelenek olmasa da, 31 Ekim gecesi korkutucu kostümler giyen çocukların kapı kapı dolaşarak geleneksel “şeker mi şaka mı?” (trick or treat) çağrısında bulunması artık ülkede de alışıldık bir manzara haline geldi.
Ancak giderek yaygınlaşan Halloween, bu dönemde çocukları sokağa çıkaran tek gelenek değil. Portekiz'de, Halloween'den farklı yönleri bulunsa da benzer bir ritüeli yaşatan başka bir kutlama daha var: “Pao por Deus”. Bu gelenekte de çocuklar kapı kapı dolaşarak yiyecek ve ikram topluyor.
“Tanrı için ekmek” olarak çevrilebilecek “Pao por Deus”, Portekiz'de 1 Kasım'da, Azizler Günü sabahında kutlanıyor. Hayatını kaybedenlerin anıldığı bu resmi tatilde gelenek, ülkenin bazı bölgelerinde bugün de yaşatılıyor.
Geleneğin kökenine ilişkin kesin bir görüş birliği bulunmuyor. Bununla birlikte, “Pao por Deus”un 15. yüzyılda pagan gelenekler çerçevesinde ortaya çıktığı ve ölüleri anmak amacıyla yiyecek paylaşılması ritüelleriyle bağlantılı olduğu düşünülüyor.
Bu gelenek, 1755'te, tam da 1 Kasım günü Lizbon'da meydana gelen ve binlerce insanı sefalete sürükleyen depremle birlikte başka bir boyut kazandı. Bu anlatıma göre, felaketten bir yıl sonra en yoksun durumda olanlar kapı kapı dolaşıp ekmek isteyerek karınlarını doyurma alışkanlığını başlatmış oldu.
Günümüzde bu geleneği sürdürenler çoğunlukla çocuklar. Yanlarında, genellikle kendilerinin süslediği ya da bazı bölgelerde belediyelerin dağıttığı bez torbalar taşıyorlar. İkramlar da zaman içinde çeşitlenmiş. Geleneksel ekmek, kek ve kuru yemişlerin yanı sıra şekerlemeler, hatta para da veriliyor.
Kutlama, Portekiz'in farklı bölgelerinde farklı biçimler alıyor. Estremadura'da “Dia do Bolinho” adıyla bilinen gelenekte, yılın bu dönemine özgü kekler ikram ediliyor.
Azor Adaları'nda ise bazı yerlerde hâlâ sürdürülen bir başka gelenek var: Ölenleri anmak için kafatası biçiminde hazırlanan “caspiadas” adlı kekler.
Beira Baixa bölgesinde gelenek, vaftiz ebeveynleriyle bağlantılı. Vaftiz ebeveynleri “Santoro” adı verilen bir kek hazırlayarak vaftiz çocuklarına veriyor.
Portekiz'deki bu gelenek genel olarak daha sakin bir kutlama niteliği taşıyor. Geleneksel “şeker mi şaka mı?” ritüelinde olduğu gibi, ikramda bulunmayı reddetmekle olası yaramazlıklar arasında belirgin bir ilişki yok. “Pao por Deus” geleneğinde paylaşma ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültürü yaşatma isteği ön plana çıkıyor.
'Halloween' gecesine ait diğer geleneksel şölenler
Halloween'in Kelt köklerini hatırlatan bir başka Portekiz kutlaması da ülkenin kuzeyindeki Bragança bölgesine bağlı Cidoes köyünde düzenleniyor. “Festa da Cabra e do Canhoto” adı verilen şenlik, Associaçao Raizes Aldeia Cidoes tarafından organize ediliyor.
Halloween'in kökenindeki Kelt festivali “Samhain”i anımsatan kutlamanın merkezinde büyük bir ateş yakılması yer alıyor.
Şenliğe adını veren “canhoto”, yakılan büyük bir ağaç gövdesini ifade ediyor. Kötülüğü ve gizli güçleri simgelediğine inanılan bu ağacın, yakılabilmesi için çalınması gerekiyor. Geleneğe göre odun da aynı şekilde çalınmalı.
Ateşin üzerinde büyük kazanlarda keçi pişirilirken, katılımcılar kavrulmuş kestanelerin tadını çıkarıyor.
Kelt kökenli olduğu düşünülen gelenek, atalarından miras kalan ritüelleri ateş etrafında yeniden canlandırıyor. Keltler, Zoelas kabilesi de dahil olmak üzere, Bragança ve Vinhais çevresinde yaşamıştı. Bu dönemde düzenlenen törenlerle “aydınlık mevsime” veda edilip “karanlık mevsim” karşılanıyordu. Bu mevsim geçişinde yaşayanlarla ölülerin dünyasının bir araya geldiğine inanılıyordu.
Şenlik programında Kelt tarzı danslar, ateş üfleyen gösteriler, gayda ve davul performansları da yer alıyor. Kutlama, Trás-os-Montes bölgesinin geleneksel figürlerinden Careto'nun bir öküz arabasıyla köye gelişiyle tamamlanıyor.
Daha kuzeyde, Montalegre belediyesine bağlı Vilar de Perdizes köyünde ise mistik ritüellerle öne çıkan “Noite dos Fachos” kutlanıyor. Genellikle gençlerin katıldığı gelenekte saman çalmak ve Larouco Dağı'nın zirvesine yanan meşalelerle tırmanmak gibi ritüeller yer alıyor. Katılımcılar, ruhları, şeytanları ve cadıları korkutup uzaklaştırmak için yol boyunca bağırıyor.
Yüksekliği bin 500 metreyi aşan Larouco Dağı, adını Kelt tanrısı Larouco'dan alıyor. Bu isim de bölgedeki geleneklerle doğaüstü inanışlar arasındaki bağı yansıtıyor.
Halloween Portekiz'e ancak 1990'lı yıllarda ulaşmış olsa da Vilar de Perdizes'te Cadılar Günü kutlamaları çok daha eskiye dayanıyor. Köy, bu özel günü “Aldeia Assombrada” (Perili Köy) sloganıyla kutluyor. Kutlamaya ilişkin bilgilere Vilar de Perdizes Patrimonio sayfasından ulaşılabiliyor.
Küreselleşmenin gerçek bir yansıması
Bugün bildiğimiz Halloween, farklı kültürlerden gelen gelenek ve ritüellerin zaman içinde bir araya gelmesiyle şekillendi. Kökenleri kısmen, ekim ayının sonunda düzenlenen ve hasat döneminin sona ermesiyle kışın başlangıcını simgeleyen Kelt festivali “Samhain”e dayanıyor.
Bu dönemde ölüler dünyası ile yaşayanların dünyası arasındaki sınırın inceldiğine inanılırdı. Keltler, ölenlerin ruhlarının yaşayanların dünyasına dönebileceğini düşünüyordu. Zamanla bu inanç etrafında ateş yakmak ve kılık değiştirmek gibi gelenekler ortaya çıktı.
7. ve 8. yüzyıllardan itibaren Hristiyanlığın yayılması ve 1 Kasım'da kutlanan Azizler Günü'nün etkisiyle pagan ve Hristiyan gelenekleri iç içe geçmeye başladı. Bu etkileşim, bugün Halloween olarak bildiğimiz kutlamanın zaman içinde dönüşmesinde rol oynadı.
“Halloween” adı da Azizler Günü'nün arifesi anlamına gelen İngilizce “All Hallows' Eve” ifadesinden türedi.
Ancak kutlama, bugünkü biçimine özellikle 1845-1849 yılları arasında İrlanda'da yaşanan Büyük Kıtlık sırasında ABD'ye göç eden İrlandalılarla birlikte yaklaşmaya başladı. ABD'de kostümler, içi oyularak aydınlatılan bal kabakları ve bugün Halloween'le özdeşleşen diğer uygulamalar giderek yaygınlaştı.
Minnesota eyaletindeki Anoka kenti kendisini “dünyanın Halloween başkenti” olarak tanımlıyor. Kent, 1920 yılında Halloween'e adanmış ilk büyük ölçekli topluluk kutlamalarından birine ev sahipliği yapmasıyla biliniyor. Geçit törenleri de kutlamanın kamusal alanda yaygınlaşmasında rol oynadı.
Günümüzde bal kabakları, cadılar, iskeletler ve ürkütücü kostümler Halloween'in en tanınan sembolleri arasında yer alıyor.
Avrupa'da diğer Halloween kutlamaları
Birçok Avrupa ülkesinde Halloween, Kuzey Amerika geleneğine çok benzer şekilde kutlanıyor, ancak bazı yerlerde Cadılar Gecesi'ni kutlamanın son derece özgün yolları yaşatılıyor. İşte bazı örnekler.
Transilvanya, Romanya
Romanya'daki Transilvanya bölgesi, büyük ölçüde İrlandalı yazar Bram Stoker'ın 1897 tarihli “Dracula” romanıyla popülerleşen vampir imgesi sayesinde Halloween kutlamalarıyla özdeşleşmiş durumda.
“Dracula'nın Şatosu” olarak tanıtılan Bran Kalesi, Halloween etkinlikleri, temalı organizasyonlar ve korku temalı partiler için dikkat çeken mekânlardan biri. Ziyaretçiler, kutlamalar kapsamında karanlık ve ürkütücü bir atmosfer eşliğinde kaleyi keşfedebiliyor.
Bruges, Belçika
Bruges, Halloween döneminde romantik sokaklarını geride bırakıp karanlık ve ürkütücü bir atmosfere bürünüyor.
Aşk Gölü'nde, gölün hayaletiyle ilişkilendirilen bir ruhun hikâyesini konu alan anlatılardan, şehrin en karanlık efsane ve mitlerini izleyen gece yürüyüşlerine kadar 31 Ekim gecesi ziyaretçileri farklı etkinlikler bekliyor.
Pazar meydanındaki Markt'ta bulunan interaktif turistik merkez Historium da Halloween ruhuna uygun biçimde dekore ediliyor. Bal kabakları, örümcek ağları ve yarasalarla süslenen mekân, bir hayalet evini andırıyor. Ziyaretçiler burada Halloween temalı bir sanal gerçeklik deneyimine katılabiliyor. Daha cesur olanlar içinse şehirde bir İşkence Müzesi de bulunuyor.
Edinburgh, İskoçya
Edinburgh'da Halloween, Kelt geleneklerinin modern bir yorumla yeniden canlandırıldığı Samhuinn Ateş Festivali ile kutlanıyor. Renkli kostümler, ateş gösterileri ve kentin taş döşeli sokaklarında düzenlenen kortej, başkentin Halloween takviminde önemli bir yer tutuyor.
Festival, Portekiz'in Sintra kentinde de düzenleniyor. Etkinliğe Quinta da Ribafria ev sahipliği yapıyor.
Derry, Kuzey İrlanda
Kuzey İrlanda'daki Derry kentinde de, Derry Halloween festivaliyle Halloween'in kökleri yeniden canlandırılıyor.
Avrupa'nın en büyük Halloween festivallerinden biri olarak sunulan etkinlik, ışık gösterileri, akrobatik bansheeler ve Kelt esintili sirk sanatçıları içeriyor.
Ziyaretçiler ayrıca bal kabakları seçebilir veya el sanatları atölyelerine katılabilir, hava karardıktan sonra ise canlı müzik ve performansları dinleyip izleyebilir.