Sahte bildirimlerden gizlice ücretli aboneliğe dönen ücretsiz denemelere kadar, Komisyonun Dijital Adalet Yasası kullanıcıyı tuzağa düşüren bu yöntemleri tanımlayıp yasaklayacak.
Avrupa Komisyonu, Euronews’ün gördüğü Dijital Adillik Yasası (Digital Fairness Act) taslağına göre, stokların tükenmek üzere olduğu yönündeki asılsız iddialardan önceden işaretlenmiş ek seçeneklere ve ısrarcı açılır pencerelere kadar, manipülatif web sitesi ve uygulama tasarımlarının on türünü doğrudan yasaklamayı planlıyor.
REKLAM
REKLAM
Çarşamba günü sunulması beklenen teklif, çocuklara yönelik video oyunlarında ganimet kutularını ve kazanmak için para ödeme özelliklerini yasaklamayı, çevrimiçi abonelikler için "sözleşmeyi burada feshedin" düğmesini zorunlu kılmayı ve Komisyona şirketlere küresel cirolarının yüzde 6’sına kadar para cezası verme yetkisi tanımayı da öngörüyor.
Komisyonun etki değerlendirmesi, kuralların 2025 ile 2035 arasında tüketicileri 88,4 milyar euro tutarında mali kayıptan koruyacağını tahmin ediyor. Haksız uygulamalar nedeniyle kaybedilen zamanı da hesaba kattığında yıllık faydayı 13,7 milyar euro olarak belirliyor; tedbirler arasındaki örtüşmeler dikkate alındığında işletmeler için yinelenen maliyetleri ise yılda 678 milyon euro olarak öngörüyor.
Taslak, AB’nin 2005 tarihli Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi’nin yerini, 27 üye devletin tümünde doğrudan uygulanan bir tüzükle alacak.
Metnin merkezinde her durumda haksız sayılan yeni bir "karanlık tasarım kalıpları" listesi yer alıyor; bu sayede yetkililerin artık zararı her olayda tek tek kanıtlaması gerekmeyecek. Liste şunları kapsıyor:
- iptali, kaydolmaktan orantısız şekilde daha zor hale getirmek
- fiyatları veya otomatik yenileme koşullarını gizlemek
- alternatif olmadığı izlenimini gerçeğe aykırı biçimde vermek
- bir ürünün bulunabilirliği ya da popülerliği hakkında yanlış veya koşulsuz iddialarda bulunmak
- ödeme süreci boyunca tekrar eden kıtlık uyarıları göstermek
- ek ürünler veya miktarlar ekleyen önceden seçili seçenekler sunmak
- reddetmeyi yanlış tercihmiş gibi sunmak
- tüketicileri, daha önce yaptıkları bir seçimi defalarca değiştirmeye zorlamak
- kafa karıştırıcı çift olumsuz ifadeler kullanmak
- birinin kullanıcıyla iletişime geçtiği izlenimini veren sahte bildirimler kullanmak
Komisyon, listeye yeni hileler ekleyebilecek ve bunun için yeniden milletvekillerine gitmek zorunda olmayacak.
Taslak, yalnızca ödeme aşamasında ortaya çıkan kaçınılmaz ücretleri içeren "drip pricing" uygulamasını da yasaklıyor. Bir üreticinin tavsiye ettiği fiyat yerine rakiplerin gerçek fiyatlarına göre hesaplanmayan "eski/yeni" indirimlerini engelliyor ve dropshippers tarafından yapılan yanıltıcı iddiaları kara listeye alıyor.
Çocuklara özel bir önem veriliyor. Ücretli ganimet kutuları ve kazanmak için para ödeme mekanikleri, reşit olmayanlar için video oyunlarında yasaklanacak. Oyun içi para birimleri gerçek para değerini göstermek zorunda olacak ve ebeveyn onayı olmadıkça çocuklar için varsayılan olarak kapalı tutulacak.
Reşit olmayanların profillenmesine dayalı reklamcılık, yalnızca Dijital Hizmetler Yasası kapsamındaki büyük platformlar için değil, tüm satıcılar için yasaklanacak.
Tüm kullanıcılar, otomatik oynatmayı, kendi faaliyetleriyle ilgili olmayan bildirimleri, seri şeklinde ödüllendirme sistemlerini ve insanları bağlı tutmak için ilişkileri taklit eden sohbet robotu özelliklerini kapatma hakkı elde edecek.
Ücretsiz denemeler, tüketici açıkça onay vermedikçe artık kendiliğinden ücretli aboneliğe dönüşemeyecek. Müşteriler, otomatik yenilemelerden önce hatırlatma alacak ve müşteri hizmetlerinde bir insanla konuşma hakkına sahip olacak.
AB tüketici hukukunda bir ilk olarak taslak, yapay zeka alışveriş asistanları için kurallar belirliyor. Kullanıcılar, hangi alışverişlerin kendi onaylarını gerektirdiğini seçebilecek ve asistanlar, sponsorluk içeren önerilerini açıkça belirtmek zorunda olacak.
Tüzük, yürürlüğe girişinden 12 ay sonra uygulanmaya başlayacak. Öncesinde Avrupa Parlamentosu ve üye devletler tarafından kabul edilmesi gerekiyor.
Almanya’dan itiraz
Teklif, Berlin’den şimdiden dirençle karşılaşıyor. Agence Europe’un aktardığı, 14 Ekim tarihli gayriresmi bir notta Alman hükümeti, mevcut tüketici direktiflerinin değiştirilmesi gerektiğini, yeni bir yatay yasa oluşturulmaması gerektiğini savundu.
Ayrıca Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi’nin bir tüzüğe dönüştürülmesi için "gerekçenin henüz yeterince ortaya konmadığını" da belirtti.
Dosyayı yöneten Tüketici Komiseri Michael McGrath, sektörü rahatlatmaya çalıştı.
Geçen yıl Brüksel’deki bir perakende zirvesinde yaptığı konuşmada, Euronews’ün aktardığına göre, yasayı idari yükleri hafifletecek "hem tüketici yanlısı hem iş dünyası yanlısı bir girişim" olarak tanımladı.