Kızamığın endemik olduğu ülkelerde, virüs, bir yıl ya da daha uzun süre boyunca kişiler arasında kesintisiz bir zincir halinde yayılmaya devam eder.
Amerika Birleşik Devletleri, Teksas'ta 2025'in başında başlayan ve ülke geneline yayılan salgının ardından 26 yıl sonra resmen kızamık eliminasyon statüsünü kaybetti.
ABD, bu yıl şimdiye kadar 5.739 kızamık vakası kaydetti; bu rakam, Johns Hopkins University (kaynak İngilizce) tarafından hazırlanan bir izleme aracına göre 2025'te görülen 2.286 vakadan daha yüksek. Vakaların neredeyse tamamı aşılanmamış kişilerde ya da aşı durumları bilinmeyenlerde görüldü. Eyalet sağlık birimleri, 2026'da kızamığa bağlı 10 ölüm bildirdi.
Geçen hafta (kaynak İngilizce) Pan Amerikan Sağlık Örgütü'nden (PAHO) bir uzman grubu, ABD'nin kızamığı ortadan kaldırmış ülke statüsünü görüşmek için toplandı. ABD'de kızamığın, 2000'de eliminasyon statüsü almasının ardından ilk kez yeniden kalıcı bir şekilde tutunmuş olduğuna karar verdiler.
PAHO Direktörü Jarbas Barbosa, bulaşıcı hastalık uzmanları tarafından geniş ölçüde beklenen kararı salı günü açıkladı. Karar, ilk olarak geçen hafta The Wall Street Journal (kaynak İngilizce) tarafından haberleştirildi. ABD'deki sağlık makamları hemen açıklama yapmadı.
Meksika ve Bolivya da salı günü kızamık eliminasyon statülerini kaybetti.
Infectious Diseases Society of America Başkanı ve hekim Wendy Armstrong, kızamık eliminasyon statüsünün kaybedilmesinin "kamu sağlığında onlarca yılda sağlanan kazanımların resmen geri çevrildiği" anlamına geldiğini söyledi.
Peki kızamık eliminasyon statüsü nedir, ülkeler bunu nasıl kaybediyor ve bundan sonra ne olacak?
Ülkeler kızamık eliminasyon statüsünü nasıl kaybediyor?
Kızamığın endemik olduğu ülkelerde virüs, bir yıl ya da daha uzun süre kişi kişiye kesintisiz bir zincir halinde yayılıyor.
Kızamığı ortadan kaldırmış ülkelerde ise yeterli sayıda kişi aşılı olduğu için virüs sürekli yayılmıyor. Uluslararası seyahatle bağlantılı olarak zaman zaman yeni salgınlar ortaya çıkabiliyor, ancak halk sağlığı kurumları bunları genellikle hızla kontrol altına alabiliyor.
PAHO'ya göre. (kaynak İngilizce) Bir ülkede kızamık yeniden ortaya çıkar ve en az bir yıl boyunca kesintisiz yayılmaya devam ederse eliminasyon statüsü kaybediliyor. Kuruluş, kızamık salgınlarının aynı genotip ve soy çizgisine sahip, aynı viral suşa bağlı olup olmadığını izliyor.
ABD, geniş kapsamlı aşılama kampanyaları yürütmesinin ve milyonlarca çocuk için aşıları ücretsiz hale getiren bir program oluşturmasının ardından 2000 yılında kızamıksız ülke ilan edilmişti.
Ancak 2025'in başlarında Batı Teksas'ta başlayan bir salgın, o tarihten bu yana diğer eyaletlere yayıldı. ProPublica (kaynak İngilizce)'nın analizine göre birbirine çok yakın virüsler, Mayıs 2026'ya kadar Utah'ta insanları enfekte etti. Uzmanlara göre bu yayılma zincirinin, ABD'nin kızamıksız statüsünü kaybetmesine yol açtığı düşünülüyor. Bu da kızamığın artık ülkede endemik kabul edildiği anlamına geliyor.
Hangi diğer ülkeler kızamık eliminasyon statüsünü kaybetti?
ABD yalnız değil. Kuzey komşusu Kanada, 2025'te kızamıksız statüsünü kaybetti. Salgın, 10 eyalet ve bölgede 6.400'den fazla vakaya (kaynak İngilizce) yol açtı.
Ocak ayında Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Avrupa bölgesindeki altı ülke, yani Ermenistan, Avusturya, Azerbaycan, İspanya, İngiltere ve Özbekistan, 2024'te vakaların artmasının ardından kızamıksız statülerini kaybetti.
Kızamık, Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, Romanya ve Avrupa ile Orta Asya'daki birkaç başka ülkede zaten endemik kabul ediliyordu. Bölge genelinde 2025'te neredeyse 34 bin kızamık vakası görüldü, DSÖ'ye göre. (kaynak İngilizce)
Sağlık yetkilileri, aşılanma oranlarının geride kalmasının kızamığa yayılma fırsatı verdiğini söylüyor. Hastalık o kadar bulaşıcı ki salgınları önlemek için bir topluluğun en az yüzde 95'inin aşılı olması gerekiyor. Kızamık aşısının iki dozu hastalığa karşı yüzde 97'ye varan koruma (kaynak İngilizce) sağlıyor.
Ülkeler kızamıksız statülerini nasıl geri kazanabilir?
ABD ve diğer ülkeler, hastalığın yayılımını en az bir yıl boyunca kesintiye uğratırlarsa kızamıksız statülerini yeniden kazanabilir.
Kanada'nın kızamıksız statüsünü kaybetmesine neden olan salgını kontrol altına alması neredeyse iki yıl sürdü. Salgın, Ekim 2024'te (kaynak İngilizce) başladı ve Ekim 2026'da (kaynak İngilizce) resmen sona erdiği ilan edildi. Kanada Halk Sağlığı Ajansı'na göre, yerel sağlık çalışanları bulaşmış kişileri ve onların temaslarını tespit ederek, kızamığın yayılımını izlemek için laboratuvar testleri yaparak ve aşılamayı teşvik ederek bulaşmayı durdurdu.
Avrupalı sağlık yetkilileri, ifade ettiklerine göre ülkelerin hastalıkları izleme sistemlerini, salgınlara verdikleri yanıtı ve yeterince aşılanmamış topluluklara ulaşma çabalarını geliştirmesi gerekiyor.
ABD'de Armstrong, hükümete eyalet ve yerel sağlık birimlerini finanse etme, bulaşıcı hastalıklar alanındaki iş gücüne yatırım yapma ve kızamık aşısını teşvik etme çağrısında bulundu.
Armstrong, "Tehlikeli düzeylerde yeniden ortaya çıkan kızamık, ülke genelindeki topluluklar için hızla bir tehdit haline geldi," dedi.
Güncellendi: Bu makale 17 Kasım'da yeni ayrıntılarla güncellendi.